به گزارش خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین محمدحسن زمانی در آیین رونمایی از دو اثر پژوهشی که با عناوین «تبارشناسی قائد شهید» و «تبارشناسی صالح بعد صالح» به همت پژوهشکده الذریه النبویه پیش از ظهر امروز در مدرس امام شهید آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای در شهر مقدس قم برگزار شد، با قدردانی از برگزارکنندگان و پژوهشگران حوزه تبارشناسی سادات و خاندان پیامبراکرم(ص)، بر ضرورت توسعه مطالعات علمی درباره تبارشناسی سادات، آثار و برکات سلاله پیامبراکرم(ص) و ظرفیتهای پژوهشی مرتبط با این حوزه تأکید کرد و گفت: بخش مهمی از برکات تاریخی و تمدنی امت اسلامی را میتوان در استمرار نسل پیامبراکرم(ص) و نقشآفرینی فرزندان و سلاله ایشان مشاهده کرد.
وی با تقدیر از فضلای علمی و پژوهشگرانی که موضوع تبارشناسی «رهبر شهید» و رهبر معظم انقلاب اسلامی را مورد بررسی قرار دادهاند، اظهار کرد: از فضلای بزرگواری که موضوع تبارشناسی را طراحی و برای آن تلاش علمی کردهاند، تشکر میکنم؛ همچنین باید از جناب حجتالاسلام مهری و دیگر استادان و پژوهشگران که در این زمینه کارهای ارزشمند علمی انجام دادهاند، قدردانی کرد.
سوره کوثر و استمرار نسل پیامبر اکرم(ص)
حجتالاسلام والمسلمین زمانی در ادامه با اشاره به مسئله تبارشناسی سادات و ارتباط آن با سوره مبارکه کوثر افزود: یکی از موضوعاتی که باید مورد توجه قرار گیرد، اصل تبارشناسی سادات و ارتباط آن با مفهوم «کوثر» است.
وی گفت: هنگامی که دشمنان پیامبراکرم(ص) به دلیل نداشتن فرزند پسر، آن حضرت را مورد طعن و سرزنش قرار دادند، خداوند متعال در سوره مبارکه کوثر به پیامبر(ص) فرمود: «إِنَّا أَعْطَیْنَاکَ الْکَوْثَرَ». یکی از تفاسیر و مصادیق مهم کوثر، وجود مقدس حضرت فاطمهزهرا(س) است؛ شخصیتی که سرچشمه خیرات و برکات فراوانی برای عالم اسلام شد.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به گستره این برکات اظهار کرد: اگر حضرت فاطمه زهرا(س) را یکی از مصادیق روشن کوثر بدانیم، باید بررسی کنیم که این «خیر کثیر» در طول تاریخ چه برکات و آثاری از خود بر جای گذاشته است.
یازده امام معصوم؛ نخستین ثمره کوثر
حجتالاسلام والمسلمین زمانی نخستین برکت کوثر را وجود ائمه اطهار(ع) دانست و تصریح کرد: از دامان این کوثر، ۱۱ امام معصوم(ع) برخاستند و سلسله امامت پس از امیرالمؤمنین(ع) از طریق فرزندان حضرت فاطمه زهرا(س) استمرار یافت. بنابراین، یکی از مهمترین جلوههای خیر کثیر حضرت زهرا(س)، استمرار خط امامت و هدایت الهی در طول تاریخ است.
این پژوهشگر حوزوی همچنین با اشاره به جایگاه حضرت مهدی(عج) گفت: نجات عالم بشریت و تحقق وعده الهی درباره ظهور منجی، مرهون یکی از ستارگان درخشانی است که از این خاندان برخاسته است؛ حضرت ولیعصر(عج)، منجی عالم بشریت، از دیگر برکات این سلسله نورانی است.
امامزادگان؛ ستارگان درخشان تاریخ اسلام
وی سومین جلوه این برکات را وجود امامزادگان در نقاط مختلف جهان اسلام عنوان کرد و گفت: در طول حدود ۱۴۰۰ سال گذشته، امامزادگان بسیاری همچون ستارگانی درخشان در مناطق مختلف جهان نقشآفرینی کردهاند. شماری از این بزرگان، فقیهان برجسته و برخی دیگر مجاهدان بزرگ بودند. بسیاری از آنان نهتنها در دوران حیات خود منشأ اثر بودند، بلکه پس از رحلت یا شهادت نیز آثار و برکات وجودی آنان ادامه پیدا کرد.
وی با اشاره به بارگاههای امامزادگان در کشورهای مختلف اظهار کرد: زیارتگاههای امامزادگان در ایران، عراق، مصر، افغانستان، پاکستان و دیگر کشورهای جهان، قرنهاست که محل مراجعه و حضور مؤمنان است و همچون مغناطیسی، مردم را به سوی خود جذب میکند. مردم با حضور در این اماکن مقدس، قوت ایمان پیدا میکنند و ارتباط معنوی آنان با خاندان پیامبراکرم(ص) تقویت میشود. از این منظر، میتوان گفت امامزادگان همچنان در جامعه نقشآفرین و زنده هستند.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با اشاره به شمار امامزادگان در ایران گفت: در برخی گزارشها تعداد امامزادگان موجود در ایران حدود ۱۵ هزار نفر اعلام شده است که خود نشاندهنده گستردگی این میراث معنوی و تاریخی است.
فقها، عالمان و شهیدان؛ دیگر برکات سلاله پیامبر(ص)
وی چهارمین جلوه خیر کثیر را ظهور فقها و عالمان بزرگ در میان سلاله پیامبراکرم(ص) دانست و گفت: بسیاری از فقیهان و عارفان بزرگ تاریخ تشیع از سلاله رسول خدا(ص) بودهاند و در طول قرون، نقش مهمی در حفظ و گسترش معارف اسلامی و شیعی ایفا کردهاند.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی پنجمین جلوه این برکات را وجود شهیدان سادات دانست و اظهار کرد: اگر کتابهایی مانند «مقاتل الطالبیین» و آثار مشابه را مطالعه کنیم، با شمار فراوانی از شهدای خاندان پیامبر(ص) مواجه میشویم که هر یک به شیوهای به شهادت رسیدهاند.
وی با اشاره به نمونههایی از این شهادتها گفت: در تاریخ، موارد متعددی وجود دارد که دشمن حتی به کشتن این بزرگان اکتفا نکرده و پس از شهادت آنان، پیکرشان را مثله یا سوزانده است؛ نمونههایی مانند زید بن علی بن الحسین(ع) و دیگر شهدای سادات، گواه این حقیقت تاریخی است.
مراجع تقلید و عالمان بزرگ؛ استمرار علمی کوثر
حجتالاسلام والمسلمین زمانی در ادامه، مراجع تقلید را یکی دیگر از برکات این سلسله دانست و گفت: در طول تاریخ تشیع، شمار قابل توجهی از مراجع تقلید و عالمان برجسته از سادات بودهاند و نقش آنان در تداوم و توسعه دانش دینی و نظام اجتهاد، قابل توجه است. اگر این مسئله را در یک نگاه تاریخی و تمدنی بررسی کنیم، متوجه میشویم که مفهوم کوثر تنها به یک دوره تاریخی محدود نیست، بلکه آثار و ثمرات آن در طول قرنها و در عرصههای مختلف علمی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی استمرار یافته است.
انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی؛ از ثمرات کوثر
این استاد حوزه علمیه قم در ادامه سخنان خود، انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی ایران را نیز از ثمرات این سلسله دانست و گفت: اگر حضرت فاطمه زهرا(س) نبود، امام خمینی(ره) نیز وجود نداشت و اگر امام خمینی(ره) نبود، جمهوری اسلامی ایران شکل نمیگرفت. بنده جمهوری اسلامی ایران را یکی از میوههای کوثر رسول خدا(ص) میدانم؛ چرا که این حرکت تاریخی و نظام سیاسی، از شخصیتی برخاست که خود از سلاله پیامبر اکرم(ص) بود.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی همچنین جریان مقاومت و آثار منطقهای انقلاب اسلامی را در زمره برکات گسترده این مسیر دانست و افزود: بسیاری از آثار و پیامدهای انقلاب اسلامی، از جمله صدور پیام انقلاب و شکلگیری جریان مقاومت، در امتداد همین برکات قابل بررسی است.
حوزه علمیه قم؛ یکی دیگر از جلوههای کوثر
وی در ادامه به جایگاه حضرت فاطمه معصومه(س) و حوزه علمیه قم اشاره کرد و گفت: اگر حضرت فاطمه معصومه(س) در قم حضور نداشتند، حوزه علمیه قم نیز با این جایگاه و عظمت شکل نمیگرفت. بنده حوزه علمیه قم را نیز یکی از جلوهها و ثمرات کوثر رسول خدا(ص) میدانم؛ حوزهای که طی دههها و قرنهای گذشته، منشأ تربیت عالمان، فقیهان، مبلغان و اندیشمندان بسیاری بوده و آثار آن از مرزهای ایران فراتر رفته است.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی پیشنهاد کرد: یکی از موضوعات پژوهشی که میتواند در دستور کار قرار گیرد، انجام یک مطالعه جامع درباره «برکات کوثر رسول خدا(ص)» است. آنچه بنده بیان کردم تنها فهرستی کوتاه از این برکات بود و میتوان درباره هر یک از این موارد، مطالعات تفصیلی و علمی مستقلی انجام داد.
استمرار نسل پیامبر(ص)؛ جلوهای از اراده الهی
وی با اشاره به استمرار نسل پیامبر اکرم(ص) گفت: دشمنان پیامبراعظم(ص) تصور میکردند که نسل و ذریه ایشان باقی نخواهد ماند، اما اراده خدای حکیم بر این قرار گرفت که نسل پیامبر اکرم(ص) در طول تاریخ استمرار پیدا کند. در میان همه انسانهایی که در طول تاریخ بر روی کره زمین زندگی کردهاند، نسل بسیاری از شخصیتهای بزرگ تاریخی به مرور زمان از میان رفته یا در جمعیتهای دیگر ادغام شده است؛ اما نسل رسول گرامی اسلام(ص) به شکل گسترده و منسجم در نقاط مختلف جهان استمرار یافته است.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی درباره شمار سادات نیز گفت: آمار دقیقی از تعداد سادات جهان در دست نیست، اما در برخی آمارهای جدید، تعداد آنان بیش از ۵۰ میلیون نفر برآورد شده است.
شجرهنامهها و نقش «نقابتالاشراف» در شناسایی سادات
وی با اشاره به سابقه تاریخی ثبت و شناسایی سادات اظهار کرد: نهادهایی مانند «نقابتالاشراف» از قرون دوم و سوم هجری بهتدریج شکل گرفتند و در طول تاریخ نقش مهمی در شناسایی، ثبت و صیانت از نسب سادات ایفا کردند. در ایران نیز در مقاطع مختلف تاریخی، نهادهایی با عنوان نقابتالاشراف یا نقابتالسادات وجود داشتهاند، اما این فعالیتها در بسیاری از دورهها استمرار نداشته است.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی از آیتالله نجفی مرعشی به عنوان یکی از چهرههای برجسته معاصر در زمینه شناسایی و ثبت سادات یاد کرد و گفت: در دوره معاصر، مرحوم آیتالله نجفی مرعشی پرچمدار این موضوع بودند و پس از ایشان نیز فعالیتهایی در چند نهاد و مجموعه مختلف در این زمینه آغاز شده است.
وی پیشنهاد کرد: مجموعههایی که امروز در زمینه شجرهنامه، تبارشناسی و ثبت سادات فعالیت میکنند، بهتر است با یکدیگر همکاری و همافزایی داشته باشند تا از موازیکاری جلوگیری شود و ظرفیتهای علمی و اجرایی موجود در یک مسیر مشترک قرار گیرد.
تجربه کشورهای اسلامی در ثبت و شناسایی سادات
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با اشاره به تجربه برخی کشورهای اسلامی در زمینه شناسایی سادات گفت: در برخی کشورهای اسلامی، نهادهای مرتبط با نقابتالاشراف همچنان فعال هستند و تجربههای ارزشمندی در زمینه شناسایی و ثبت سادات دارند.
وی با اشاره به سفرهای خود به عربستان اظهار کرد: در عربستان با نقیبالاشراف این کشور دیدارهایی داشتهایم و مشاهده کردیم که برای شناسایی و ثبت سادات، ساختارها و تشکیلاتی وجود دارد. در عربستان، نقابتالاشراف در دورههای تاریخی گذشته جایگاه مهمی داشته است؛ بهویژه اینکه اشراف و سادات برای چندین قرن در ساختار قدرت این منطقه حضور داشتهاند. بعدها با تحولات سیاسی و ظهور جریان وهابیت، جایگاه سیاسی آنان تغییر کرد، اما اصل فعالیتهای مرتبط با شناسایی و حفظ نسب همچنان در اشکال مختلف ادامه یافته است.
مصر؛ نمونهای فعال در ثبت و شجرهنامه سادات
وی مصر را یکی از نمونههای برجسته در این زمینه معرفی کرد و گفت: به نظر میرسد یکی از بزرگترین و فعالترین ساختارهای نقابتالاشراف در جهان امروز در مصر فعالیت میکند. چند سال در مصر زندگی کردهام و از نزدیک با فعالیتهای نقابتالاشراف و نقابتالسادات آشنا بودهام.
وی با توضیح تفاوت کاربرد واژه «سید» در کشورهای مختلف گفت: در ایران، واژه «سید» بهطور مشخص برای کسی که از نسل پیامبراکرم(ص) باشد به کار میرود؛ اما در برخی کشورهای دیگر، کاربرد این واژه متفاوت است و گاهی «سید» صرفاً بخشی از نام فرد است.
وی افزود: برای نمونه، پیش از سفر به مصر، کتابهای سیدقطب را مطالعه کرده بودم و تصور میکردم «سید» در نام او به معنای سید و از نسل پیامبراکرم(ص) است، اما پس از حضور در مصر و گفتوگو با اعضای خانواده او مشخص شد که «سید» در اینجا بخشی از نام شخص است و لزوماً به معنای انتساب به خاندان پیامبراعظم(ص) نیست.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی ادامه داد: در کشورهای مختلف، علاوه بر «سید»، واژه «شریف» نیز برای اشاره به سادات به کار میرود و در برخی مناطق میان این دو عنوان تفاوتهایی قائل میشوند؛ برای مثال، در بعضی سنتهای تاریخی، «شریف» برای سادات حسنی و «سید» برای سادات حسینی به کار رفته است، هرچند کاربرد این عناوین در کشورهای مختلف یکسان نیست.
ثبت ولادت سادات در مصر و استمرار شجرهنامهها
وی با اشاره به ساختار ثبت سادات در مصر گفت: نقابتالاشراف مصر ساختار گستردهای برای شناسایی سادات دارد و برای افراد پروندههای نسب تشکیل میشود. حتی هنگامی که فرزندی از خانوادههای ثبتشده سادات متولد میشود، اطلاعات مربوط به تولد او در همان ابتدای امر ثبت و شجرهنامه او بهروزرسانی میشود. این روند موجب شده است که زنجیره شجرهنامهها با دقت بیشتری استمرار پیدا کند. چنین ساختاری میتواند برای مجموعههایی که در ایران نیز در زمینه تبارشناسی و ثبت سادات فعالیت میکنند، یک تجربه قابل مطالعه باشد.
بخش قابل توجهی از سادات جهان، اهل سنت هستند
حجتالاسلام والمسلمین زمانی در ادامه با تأکید بر اینکه موضوع سادات اختصاص به شیعیان ندارد، اظهار کرد: نکته مهم دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد این است که تعداد قابل توجهی از سادات جهان، اهل سنت هستند. در میان اهل سنت نیز سادات فراوانی وجود دارند که دارای شجرهنامه و سوابق ثبتشده هستند و در برخی کشورهای اسلامی، ساختارهای رسمی یا سنتی برای شناسایی آنان فعالیت میکنند.
وی با اشاره به وجود سادات اهل سنت در ایران گفت: در کشور خودمان نیز شهدای بزرگی از میان سادات اهل سنت داشتهایم که باید جامعه با آنان بیشتر آشنا شود.
شهید ماموستا سید محمد شیخالاسلام؛ نمونهای از سادات شهید اهل سنت ایران
حجتالاسلام والمسلمین زمانی در ادامه با اشاره به شهید ماموستا سید محمد شیخالاسلام اظهار کرد: یکی از نمونههای برجسته، شهید ماموستا سیدمحمد شیخالاسلام، از علمای برجسته کردستان، نماینده مردم کردستان در مجلس خبرگان رهبری و رئیس شورای افتای شافعی این استان بود. این شهید بزرگوار از علاقهمندان و حامیان امام خمینی(ره) و نظام جمهوری اسلامی و از ارادتمندان به ولایت فقیه بود و به دلیل همین مواضع و حمایتها، هدف جریانهای تروریستی قرار گرفت و توسط داعشیان تکفیری به شهادت رسید.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی ادامه داد: جریان تروریستی داعش در منطقه حضور پیدا کرد و این عالم بزرگوار را در حالی که روزهدار بود و در ماه مبارک رمضان قرار داشت، ترور کرد و به شهادت رساند. معرفی این شخصیتها و دیگر شهدای سادات اهل سنت، میتواند به شناخت بهتر جایگاه سادات در میان همه مذاهب اسلامی و تقویت وحدت و همبستگی میان مسلمانان کمک کند.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی در مجموع بر ضرورت تقویت فعالیتهای علمی و پژوهشی در حوزه تبارشناسی سادات، ایجاد هماهنگی میان مراکز فعال در این زمینه و بهرهگیری از تجربه کشورهای مختلف تأکید کرد و گفت: برگزاری چنین نشستها و همایشهایی میتواند آغازگر یک حرکت منسجم و علمی برای ثبت، حفظ و معرفی میراث تاریخی و معنوی سادات در ایران و جهان باشد.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با اشاره به گستره جریان سادات در جهان اظهار کرد: وقتی از سادات سخن میگوییم، نباید این موضوع را صرفاً به معنای فرزندان پیامبر اکرم(ص) تلقی کنیم، بلکه باید توجه داشت که سلسله سادات از طریق حضرت فاطمه زهرا(س) و امیرالمؤمنین علی(ع) استمرار پیدا کرده است.
وی افزود: بر همین اساس، جمع زیادی از سادات در میان مسلمانان اهل سنت نیز حضور دارند و آنان نیز به سیادت خود افتخار میکنند و معتقدند از نسل حضرت فاطمه زهرا(س) و امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب(ع) هستند.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با تأکید بر گستردگی جغرافیایی و مذهبی جامعه سادات تصریح کرد: اگر بخواهیم موضوع را کمی فراتر ببینیم، حتی در میان مسیحیان نیز سادات متعددی در جهان وجود دارند. این افراد مسلمان نشدهاند، اما از نظر نسبی، از سلاله پاک حضرت فاطمه زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع) هستند. به نظر من باید در این زمینه تدبیری اندیشیده شود و سادات اهل سنت را نیز بهعنوان یک سرمایه مورد توجه قرار دهیم؛ چراکه آنان خود را مفتخر به انتساب به امیرالمؤمنین(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س) میدانند.
پنج پیشنهاد برای تقویت و ساماندهی جامعه سادات
حجتالاسلام والمسلمین زمانی در ادامه سخنان خود با اشاره به مجموعهای از پیشنهادها برای فعالیتهای مؤسسات مرتبط با سادات اظهار کرد: صرف مسئله تبارشناسی کفایت نمیکند و مؤسسات ارزشمندی که در زمینه سادات و تبارشناسی فعالیت میکنند، میتوانند برنامههای متعدد و گستردهای را دنبال کنند.
تکمیل شجرهنامه سادات ایران
وی با اشاره به پنج پیشنهاد اصلی خود گفت: نخستین پیشنهاد، انسجامبخشی و تکمیل شجرهنامه سادات ایران است. باید تلاش شود تمام ساداتی که در ایران حضور دارند تا حد امکان شناسایی شوند و برای آنان شجرهنامه تهیه و تکمیل شود. متأسفانه بسیاری از سادات در حال گمنام شدن هستند و در برخی موارد حتی خود افراد نیز پس از گذشت دو، سه یا چهار نسل، نسبت به سیادت خود دچار تردید میشوند.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی افزود: اگر شجرهنامهای وجود نداشته باشد و این مسئله در نسلهای بعدی پیگیری نشود، ممکن است نسل بعدی اساساً از سیادت خود اطلاعی نداشته باشد و این موضوع به مرور به فراموشی کامل سیادت یک خانواده منجر شود.
وی این روند را نیازمند توجه جدی دانست و تصریح کرد: باید برای جلوگیری از گمنام شدن سادات و حفظ این هویت تاریخی و خانوادگی، برنامهریزی دقیق و فراگیری انجام شود.
ترویج نشان سیادت در میان سادات
وی دومین پیشنهاد خود را ترویج نشان سیادت عنوان کرد و گفت: طلاب و روحانیونی که سید هستند، بهطور طبیعی از عمامه سیاه بهعنوان نشان سیادت استفاده میکنند؛ اما در میان سایر سادات، استفاده از نشان سیادت بسیار محدود است. برخی سادات از کلاه سبز، شال سبز یا نشانههای دیگری استفاده میکنند، اما اکثریت قریب به اتفاق سادات، بهویژه در میان عموم مردم، نشان مشخصی برای معرفی سیادت خود ندارند. باید برای ترویج نشان سیادت در میان مردان و زنان، پسران و دختران، متناسب با شرایط و فضای اجتماعی امروز، راهکارهای مناسب طراحی شود.
وی افزود: این موضوع میتواند با استفاده از شیوههای مختلف و متناسب با فرهنگ جامعه دنبال شود؛ برای مثال میتوان نشانههایی را روی لباس یا در قالب نمادهای مناسب طراحی و معرفی کرد، بهگونهای که ضمن حفظ شأن و جایگاه سادات، امکان معرفی این هویت نیز فراهم شود.
طراحی برنامه تربیتی ویژه برای فرزندان سادات
حجتالاسلام والمسلمین زمانی سومین پیشنهاد خود را توجه ویژه به تربیت فرزندان سادات دانست و اظهار کرد: در برخی نقاط، فعالیتهایی در این زمینه آغاز شده است و در تهران نیز نمونههایی از این اقدامات را دیدهایم، اما این فعالیتها هنوز محدود و اندک است.
وی با اشاره به تجربه برخی کشورها گفت: در بعضی کشورها، فرزندان سادات در مدارس ابتدایی، متوسطه و دانشگاهها شناسایی میشوند و مؤسسات مرتبط با سادات برای آنان برنامههای تربیتی، آموزشی و فرهنگی ویژهای طراحی میکنند. این برنامهها میتواند با هدف شکوفایی فکری و اندیشهای، ارتقای مهارتها و افزایش توانمندیهای آنان دنبال شود تا این افراد در آینده بتوانند شایستگی و آمادگی لازم برای پذیرش مسئولیتهای مختلف اجتماعی و مدیریتی کشور را داشته باشند.
رسیدگی به مشکلات مادی، معنوی و اجتماعی سادات
وی چهارمین پیشنهاد خود را رسیدگی به مشکلات سادات عنوان کرد و گفت: در برخی کشورها و جوامع، نهادهایی برای حل اختلافات و رسیدگی به مسائل سادات وجود دارد و مؤسسات مرتبط میتوانند در این زمینه نقشآفرینی کنند. اگر میان دو سید اختلافی ایجاد شود یا یک سید با فرد دیگری دچار مشکل شود، باید سازوکاری وجود داشته باشد که بتواند با حفظ شأن افراد، مسئله را بررسی و حلوفصل کند و اجازه ندهد اختلافات به مراحل پیچیدهتر و نهادهای دیگر کشیده شود.
وی همچنین بر ضرورت توجه به آسیبهای اجتماعی تأکید کرد و گفت: اگر آسیبهای اجتماعی به برخی از سادات وارد شده است، نباید اجازه داد این آسیبها در جامعه سادات گسترش پیدا کند. باید افراد آسیبدیده شناسایی شوند و برای نجات و بازگشت آنان به مسیر صحیح، اقدامات لازم صورت گیرد.
وی خاطرنشان کرد: اگر در میان سادات افراد فقیر و نیازمند وجود دارند، نباید اجازه داد آنان برای تأمین نیازهای خود مجبور به دراز کردن دست نیاز در برابر دیگران شوند؛ بلکه باید آنان را شناسایی کرد و به مشکلاتشان رسیدگی کرد. مشکلات سادات تنها مشکلات مالی نیست، بلکه مسائل مادی، معنوی، روحی، اخلاقی و اجتماعی نیز وجود دارد و باید این مشکلات بهصورت جامع شناسایی و برای درمان و رفع آنها برنامهریزی شود.
برگزاری همایش ملی سادات
وی پنجمین و آخرین پیشنهاد خود را برگزاری همایش ملی سادات در کشور عنوان کرد و گفت: در برخی مناطق، همایشهای سادات برگزار شده است، اما تا جایی که من اطلاع دارم، تاکنون همایش ملی گسترده و منسجمی برای سادات کشور نداشتهایم. باید برای برگزاری یک همایش ملی سادات برنامهریزی شود تا بتوان این ظرفیت بزرگ را در سطح کشور شناسایی، معرفی و فعال کرد.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: این پنج مورد، بخشی از مجموعه پیشنهادهایی است که در این زمینه دارم و به دلیل محدودیت زمان، پنج مورد از آنها را خدمت شما عرض کردم.
خاطراتی از «امام شهید» در حوزه علمیه مشهد
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با اشاره به «امام شهید» و رهبر معظم انقلاب، اظهار کرد: دوستان از من خواستند با توجه به آشنایی بیشتری که با امام شهید داشتهام، مقداری درباره ایشان سخن بگویم. آغاز ارادت و آشنایی من با امام شهید به سال ۱۳۵۳، یعنی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، بازمیگردد. در آن زمان در حوزه علمیه مشهد از شاگردان ایشان بودم و در درس تفسیر ایشان شرکت میکردم.
وی ادامه داد: این جلسات در مسجد کرامت و مسجد امام حسن مجتبی(ع) برگزار میشد و طبیعی است که از آن دوران، خاطرات و اطلاعات زیادی وجود دارد، اما فرصت بیان همه آنها در این جلسه نیست و تنها به یکی دو مورد اشاره میکنم.
اهتمام ویژه امام شهید به تفسیر قرآن کریم
حجتالاسلام والمسلمین زمانی نخستین ویژگی برجسته ایشان را اهتمام به تفسیر قرآن دانست و گفت: لازم میدانم در این زمینه نکتهای را خدمت دوستان عرض کنم. در آن دوره، حوزه علمیه مشهد درس تفسیر نداشت و در حوزه علمیه قم نیز درسهای تفسیر بسیار اندک بود. قرآن در حوزههای علمیه غریب بود و متأسفانه به نظر میرسد هنوز هم تا حدودی چنین وضعیتی وجود دارد.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با اشاره به اهمیت جایگاه قرآن کریم در حوزههای علمیه تصریح کرد: با وجود اینکه سالها در مسئولیتهای حوزوی و علمی حضور داشتهایم، همچنان قرآن را در حوزههای علمیه به اندازهای که باید، در جایگاه اصلی خود قرار ندادهایم.
وی با اشاره به آیه «وَ قَالَ الرَّسُولُ یَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هَذَا الْقُرْآنَ مَهْجُورًا» اظهار کرد: خداوند از زبان پیامبر اکرم(ص) از مهجور ماندن قرآن سخن گفته است و این مسئله باید برای ما یک هشدار جدی باشد. ما هنوز نتوانستهایم قرآن و تفسیر قرآن را در کنار فقه و اصول بهعنوان یک درس اصلی و محوری قرار دهیم. همان ارزشی که برای فقه و اصول قائل هستیم، هنوز برای قرآن قائل نشدهایم.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی ادامه داد: در حوزه فقه و اصول، مسیر مشخصی برای تربیت مجتهد وجود دارد؛ سطوح مختلف علمی تعریف شده و برای رسیدن به اجتهاد برنامهریزی میشود، اما در زمینه قرآن هنوز چنین ساختار و جایگاه شایستهای ایجاد نشده است.
وی با اشاره به توصیه امیرالمؤمنین(ع) در واپسین لحظات زندگی خود گفت: امیرالمؤمنین علی(ع) در لحظات احتضار و شهادت، فرمودند: «الله الله فی القرآن»؛ یعنی شما را به خدا درباره قرآن سفارش میکنم. امیرالمؤمنین(ع) حتی هشدار دادند که مبادا دیگران در عمل به قرآن از شما پیشی بگیرند. امروز نیز باید این هشدار را جدی بگیریم.
تجربه الازهر و ضرورت بازگشت جدی حوزهها به قرآن
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با اشاره به تجربه خود از حضور در الازهر گفت: به یاد دارم در الازهر در جلسه سخنرانی یکی از استادان و علمای آنجا حضور داشتم. در آنجا اعلام شد که اگر کسی حافظ قرآن نیست، از جلسه خارج شود. تعداد دانشجویان الازهر بسیار زیاد است و در آنجا حفظ قرآن کریم مورد توجه جدی قرار گرفته است. این موضوع نشان میدهد که مسئله به استعداد یا توانایی افراد باز نمیگردد، بلکه بیش از هر چیز به میزان اهمیتی مربوط است که برای قرآن قائل هستیم. این موضوع تنها در زمینه حفظ قرآن مطرح نیست و در حوزههای مختلف مربوط به قرآن نیز باید این اهتمام و جدیت وجود داشته باشد.
درس تفسیری که مسجد کرامت را مملو از جمعیت کرد
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با اشاره به ویژگی درس تفسیر امام شهید در مشهد گفت: ایشان با وجود اینکه استاد سطوح عالی حوزه بودند و رسائل، مکاسب و کفایه را تدریس میکردند، احساس کردند که قرآن در حوزه غریب است و به همین دلیل تدریس قرآن را آغاز کردند. درس ایشان صرفاً یک درس تفسیر معمولی نبود. ایشان آیات قرآن را به گونهای تفسیر میکردند که برای مخاطب جذابیت بسیار زیادی داشت.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی ادامه داد: این درس الزامی نبود و طلبهها مجبور به شرکت در آن نبودند؛ بنابراین اگر قرار بود جمعیت زیادی در آن حضور پیدا کنند، باید خود درس جذابیت میداشت. بهتدریج این جاذبه به اندازهای افزایش یافت که حتی از بسیاری از درسهای اصول فقه حوزه نیز بیشتر شد.
وی گفت: طلبهها به این جلسات آمدند و بهتدریج مسجد مملو از جمعیت شد. خبر این جلسات به جوانان دانشگاهی نیز رسید و آنان نیز در جلسات مسجد کرامت شرکت کردند، بهگونهای که مسجد مملو از جمعیت میشد.
وی علت این استقبال را روش و شیوه ارائه مباحث قرآنی دانست و تصریح کرد: نکته مهم، نحوه تفسیر و شیوه ارائه آیات قرآن بود. ما باید این روش و این مدل و منهج تفسیری را در حوزههای علمیه احیا و زنده کنیم.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی این ویژگی را از برجستهترین خصوصیات امام شهید برشمرد و افزود: این اهتمام به قرآن از ویژگیهایی بود که در وجود ایشان بهصورت جدی دیده میشد.
اهتمام به قرآن؛ میراثی که به نسل بعد منتقل شد
وی در ادامه به تأثیر این رویکرد بر فرزند امام شهید نیز اشاره کرد و گفت: به نظر میرسد همین ویژگی و اهتمام به قرآن به فرزند عزیز ایشان حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای نیز منتقل شده است.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با بیان خاطرهای در این زمینه اظهار کرد: خاطرم هست که ایشان برای من نقل کردند در همان زمانی که آقامجتبی کودک بودند، پدرشان یک روز به ایشان گفتند: «بلند شو برویم؛ یکی از قاریان مصری به ایران آمده و در مشهد، در مسجد گوهرشاد، برنامه تلاوت قرآن دارد.». ایشان فرزند خود را با خود به آن جلسه بردند تا از همان دوران کودکی، با صدای قرآن و تلاوت قرآن مأنوس شود.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی در ادامه این بخش خاطرنشان کرد: این اقدام نشان میدهد که اهتمام به قرآن تنها در حد سخن و تدریس نبود، بلکه تلاش میشد این انس با قرآن از دوران کودکی در وجود نسل بعد نیز شکل بگیرد و «طعم تلاوت قرآن» از همان سالهای نخست در جان و دل فرزند بنشیند.
جامعیت شخصیتی مانند امام شهید را در تاریخ هزارساله تشیع ندیدهام
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با اشاره به ابعاد مختلف شخصیتی امام شهید گفت: جامعیتی که در شخصیت ایشان مشاهده کردم، در هیچیک از عالمان و مجتهدان تاریخ هزارساله تشیع ندیدهام؛ چراکه ایشان از ۱۶ سالگی وارد عرصه جهاد و مبارزه شد و تا ۸۶ سالگی، یعنی به مدت حدود ۷۰ سال، در مسیر مبارزه با جریانهای مختلف ضداسلامی و استکباری ایستادگی کرد و سرانجام نیز در این راه به شهادت رسید.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با تشریح ابعاد شخصیتی و سوابق مبارزاتی امام شهید اظهار کرد: جامعیتی که من در شخصیت این امام شهید دیدم، در هیچکس دیگری ندیدهام و حتی در تاریخ هزارساله تشیع نیز نمونهای با این مجموعه از ویژگیها سراغ ندارم.
وی افزود: برای بیان این ادعا، باید به مجموعهای از ویژگیها و ابعاد شخصیتی ایشان توجه کرد. این شهید بزرگوار، یک مجتهد و عالم دینی بود که حدود ۷۰ سال از عمر خود را در جهاد و مبارزه سپری کرد؛ مبارزهای که از ۱۶ سالگی آغاز شد و تا ۸۶ سالگی و لحظه شهادت ادامه یافت.
آغاز مبارزه از ۱۶ سالگی و نخستین اعتراض به رژیم پهلوی
حجتالاسلام والمسلمین زمانی ادامه داد: ایشان در حالی که تنها ۱۶ سال داشت و طلبه حوزه علمیه مشهد بود، نخستین بیانیه خود را در اعتراض به حکومت پهلوی با دستخط خویش نوشت و در مشهد منتشر کرد. یکی از محورهای این اعتراض، مقابله با ترویج ابتذال و برنامهریزی برای فعالیت سینماهای مبتذل در ایام محرم بود. بنابراین، مبارزه این عالم بزرگوار از دوران نوجوانی آغاز شد و تا پایان عمر ادامه پیدا کرد.
وی با اشاره به استمرار این مبارزه در طول هفت دهه گفت: باید در تاریخ جستوجو کرد و دید آیا میتوان عالم و مجتهدی را پیدا کرد که حدود ۷۰ سال بهصورت مستمر در میدان مبارزه حضور داشته باشد؛ بارها بازداشت و زندانی شده باشد، شکنجه شده باشد و در اثر ضربات شلاق تا مرز بیهوشی و کما پیش رفته باشد.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی افزود: ایشان در این مسیر تنها یک مبارز سیاسی نبود، بلکه مجاهدی بود که سختیهای فراوانی را تحمل کرد، جانباز شد و در نهایت نیز به شهادت رسید؛ علاوه بر آن، فرزندان ایشان نیز در مسیر دفاع از اسلام و انقلاب به شهادت رسیدند.
مبارزه همزمان با جریانهای مختلف ضداسلامی و استکباری
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به گستردگی جبهههای مبارزاتی امام شهید اظهار کرد: یکی دیگر از ویژگیهای برجسته ایشان، حضور و مبارزه در برابر جریانهای مختلفی بود که در مقاطع گوناگون در برابر اسلام، انقلاب و نظام اسلامی قرار گرفتند. ایشان در دورهای با رژیم پهلوی مبارزه کرد؛ در دورهای دیگر در برابر جریان کمونیسم ایستاد؛ سپس با جریان نفاق و سازمان مجاهدین خلق مقابله کرد و در این مسیر نیز سلامت و جان خود را در معرض خطر قرار داد.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی ادامه داد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز مبارزه ایشان متوقف نشد. در دورهای که مسئله نفوذ جریانهای وابسته به آمریکا در ساختار جمهوری اسلامی مطرح شد، ایشان مقابله با این جریان را نیز در دستور کار قرار داد.
وی افزود: پس از پیروزی انقلاب اسلامی و شکلگیری حکومت اسلامی، یکی از مهمترین دغدغههای ایشان، مقابله با نفوذ و جریانهایی بود که تلاش میکردند مسیر انقلاب و نظام اسلامی را منحرف کنند.
از دفاع مقدس تا مقابله با داعش
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با اشاره به دیگر عرصههای جهاد و مبارزه امام شهید گفت: پس از این مرحله، ایشان در برابر تجاوز رژیم بعث عراق ایستاد و مبارزه با صدام و دفاع از انقلاب و سرزمین اسلامی را دنبال کرد. در سالهای بعد نیز مبارزه با جریانهای تکفیری و تروریستی، از جمله داعش، به یکی دیگر از عرصههای مجاهدت ایشان تبدیل شد و در نهایت، آخرین مرحله این مبارزه نیز در تقابل با استکبار جهانی رقم خورد؛ مسیری که در نهایت به تقدیم جان ایشان در راه خدا منجر شد.
وی تأکید کرد: وقتی تاریخ هزارساله تشیع و تاریخ ۱۴۰۰ ساله اسلام را بررسی میکنیم، با شخصیتی مواجه میشویم که مجموعهای کمنظیر از ویژگیها را در خود جمع کرده است؛ عالمی مجتهد که همزمان مجاهد، مبارز، جانباز و شهید بود و در مقاطع مختلف در برابر جریانهای متعددی ایستادگی کرد.
حجتالاسلام والمسلمین زمانی گفت: من این موارد را از روی مبالغه یا اغراق بیان نمیکنم؛ اینها واقعیتهای تاریخی و ویژگیهایی است که در زندگی این شهید بزرگوار وجود داشته است. خداوند را شاکریم که چنین نعمت بزرگی را به ما عطا کرد و اگرچه از دست دادن چنین شخصیت بزرگی برای جامعه اسلامی و مردم، ضایعهای بسیار سنگین است، اما باید خداوند را شکرگزار باشیم که چنین انسانی را بهعنوان رهبر و مجاهد در اختیار جامعه اسلامی قرار داد. ایشان را میتوان خلاصهای از یک عمر جهاد و مبارزه دانست؛ شخصیتی که مبارزه برای خدا در تمام مراحل زندگی او جریان داشت.
فرزندی که از گهواره شاهد مبارزه پدر بود
حجتالاسلام والمسلمین زمانی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به سابقه خانوادگی و تربیتی آیتالله سیدمجتبی خامنهای اظهار کرد: اگر پدر بزرگوار ایشان از ۱۶ سالگی جرقه مبارزه را در وجود خود روشن کرد و وارد میدان مبارزه شد، فرزند ایشان نیز از همان ماههای نخست زندگی، شاهد مبارزات پدر بود.
وی افزود: زمانی که این شهید تنها ۹ ماه داشت، شاهد بازداشت و دستگیری پدر خود بود؛ پدر را در مقابل چشمان او دستگیر کردند و به زندان بردند. بنابراین، میتوان گفت که او از همان دوران کودکی در خانهای متولد و رشد کرد که فضای آن با جهاد، مبارزه و مقاومت عجین بود.
وی ادامه داد: در حدود چهار سالگی نیز خاطراتی از این دوران در زندگی ایشان وجود دارد. در یکی از همین مقاطع، هنگامی که پدر بار دیگر بازداشت و زندانی شده بود، مادر و مادربزرگ ایشان دست او را گرفتند و برای دعا به حرم مطهر امام رضا(ع) بردند.
دعای کودکانه برای آزادی پدر از زندان
حجتالاسلام والمسلمین زمانی بیان کرد: به ایشان گفته شد که به حرم امام رضا(ع) برو و از امام رضا(ع) بخواه که پدرت از زندان آزاد شود. او نیز در کنار ضریح مطهر امام رضا(ع) دست به ضریح گرفت، اشک ریخت و با زبان کودکانه از امام رضا(ع) خواست که پدرش از زندان آزاد شود. بنا بر این روایت، دو روز بعد پدر ایشان از زندان آزاد شد. این اتفاق نیز بخشی از خاطرات دوران کودکی شخصیتی است که بعدها در مسیر انقلاب و جهاد، نقشآفرینی کرد.
حضور در انقلاب و هشت سال دفاع مقدس
حجتالاسلام والمسلمین زمانی با اشاره به ادامه مسیر زندگی این شهید گفت: پس از آغاز نهضت انقلاب اسلامی، ایشان وارد فضای انقلاب شد و با پیروزی انقلاب، مسیر مبارزه و مجاهدت او در عرصهای جدید ادامه پیدا کرد. با آغاز جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، ایشان نیز در عرصه دفاع مقدس حضور یافت و در پنج عملیات نظامی شرکت کرد.
مجاهدتی که هیچگاه رسانهای نشد
وی افزود: از جمله مهمترین این عملیاتها، عملیات کربلای ۵ بود که ایشان نیز در آن حضور داشت. نکته مهم این است که حضور ایشان در جبههها هیچگاه به شکل گسترده رسانهای نشد و بسیاری از ابعاد مجاهدت و حضور او در عرصه دفاع مقدس برای عموم مردم بازگو نشد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: همین مسئله نشان میدهد که بخش قابل توجهی از زندگی این شهید بزرگوار، در سکوت و بدون توجه به دیدهشدن و مطرحشدن سپری شد و آنچه برای او اهمیت داشت، انجام تکلیف و جهاد در راه خدا بود.
انتهای پیام/
نظر شما