به گزارش خبرگزاری حوزه در ساری، چهارمین نشست علمی «بیان دیدگاهها و راهکارهای نهادینهسازی فرهنگ دینی در شهر آمل» با حضور جمعی از اساتید، نخبگان و فعالان فرهنگی، در دفتر مرجعیت دینی و علمی حضرت آیتالله جوادی آملی در شهر آمل برگزار شد. این نشست که به دبیری علمی حجت الاسلام دکتر «علی فضلی»، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، اداره میشد، با هدف آسیبشناسی فعالیتهای فرهنگی گذشته و ارائه مدلهای بومی و عملیاتی برای ترویج سبک زندگی اسلامی-ایرانی تشکیل گردید. در ادامه، مشروح دیدگاهها و «اصل کلیدی فرهنگی» مطرحشده از سوی هر یک از سخنرانان این نشست را مرور میکنیم.
عبور از نظریهپردازی به عملگرایی
دکتر محمدصادق حمیدزاده، با اشاره به گذار از «نظریهپردازی» به «عملگراییِ دردآشنا»، بر لزوم آسیبشناسی دقیقِ عدم اثرگذاری صدها ساعت فعالیتهای فرهنگی در کشور تأکید کرد. وی فقدان رهبری واحد، موازیکاری، نداشتنِ برنامه کلان تیمی، و عدم شناسایی متغیرهای منفی فرهنگی (نظیر نفوذ فرهنگی در کافهها، باشگاهها و تیمهای گردشگری) را از مهمترین چالشهای پیشرو دانست.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه امام صادق (ع) با انتقاد از رویکردهای صرفاً نظری و گلایهمحور، خاطرنشان کرد: زیست دینی تنها به حضور در مساجد محدود نمیشود، بلکه در سبک زندگی خانوادگی و زناشویی نیز جریان دارد. فعالیت فرهنگی تا زمانی که به دردهای واقعی خانواده، مشکلات اجتماعی و دغدغههای معیشتی جامعه گره نخورد، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. وی در ادامه به پنج پیشنهاد عملی اشاره نمود:
۱. شبکهسازی و ساختارمندسازی: تشکیل «شورای رهبری فرهنگی»، شناسایی پایگاهها (مساجد، هیئات، دانشگاهها و NGOها) و در نهایت تعیین «افسران فرهنگی» برای مدیریت میدانی.
۲. هدفگذاری راهبردی و شفاف: تعیین دقیق اهداف کلان نظیر اعتمادسازی، انسجام اجتماعی، امیدآفرینی، بازدارندگی از جرایم و تربیت مدیران تراز انقلاب از بین نوجوانان.
۳. تنوعبخشی به لایههای نفوذ فرهنگی: استفاده از ظرفیتهای جذاب و کاربردی مانند کرسیهای آزاداندیشی، کانونهای ازدواج آسان، ورزش و اردوهای گردشگری (با الگوبرداری از سیره عملی و محبتآمیز معصومین در مواجهه با مخاطب).
۴. ریلگذاری برای خدمات اجتماعی: ورود عملیاتی نهادهای فرهنگی به عرصه حل مشکلات واقعی جامعه، بهویژه در حوزههای خدماترسانی به سالمندان و مدیریت کودکستانها.
۵. آسیبشناسی و یارگیری: شناسایی دقیق چالشها و در عین حال جذب و سازماندهی فعالان عرصه فرهنگ در طیفهای مختلف (دانشجویان، اصناف، بانوان و ورزشکاران).
مسجد؛ کانون اصلی پیوند خانواده، مدرسه و محله برای مقابله با زیست غیرمومنانه
حجت الاسلام والمسلمین میثم بابایی، مدیر تعلیم و تربیت ناحیه آمل، نهادینهسازی را به معنای ارائه «مدل زیست دینی» و تبیین نقشه دشمن دانست و بر احیای مسجد از طریق الگوسازی در خانواده، پیوند مسجد با مدرسه، مقابله با سکولاریسم در مساجد و استفاده حکیمانه از رسانه و بیلبوردهای شهری تأکید ورزید.
حضور پررنگ، تدبرمحور و جریانساز قرآن کریم در تمامی شئون اجتماعی و هیئات مذهبی
مهندس داود بهمنش، معاون فرهنگی دانشکده علوم قرآنی با آسیبشناسی عدم حضور پررنگ قرآن در هیئات مذهبی، بر لزوم قرآنی شدن محافل شهری و اجرای طرحهایی نظیر «خاتم الاوصیاء» و محافل تدبرمحور در مساجد تأکید کرد.
گذار از دولتمحوری به مردممحوری در مدیریت فرهنگی
حسین جوادی، از کنشگران فرهنگ دینی در شهرستان آمل در این نشست، با استناد به سخن رهبر شهید (ره) که «فرهنگ زیربنا و بهمثابه اکسیژن جامعه است»، بر اهمیت بنیادین فرهنگ در حیات اجتماعی تأکید کرد و در ادامه به دیدگاه آیتالله العظمی جوادی آملی (مدّ ظلّه العالی) اشاره کرد که معتقدند عقل بهتنهایی در مسائل دینی راهگشا نیست و باید با «نقل» و هدایت وحی همراه شود تا باورهای دینی عمیق شکل گیرد.
وی با ترسیم معادله رفتار انسانی («باور ← قصد ← فعل») خاطرنشان کرد: هر انسانی رفتار خود را به تناسب عقاید خویش انجام میدهد و هیچکس بدون عقیده کار نمیکند. تفاوت انسانها نیز در اصل اندیشه نیست، بلکه در متعلق اعتقاد (توحید یا شرک) است. بنابراین، کلید تغییر رفتار، تغییر باور است.
کنشگر فعال فرهنگ دینی در ادامه، ۱۵ راهبرد عملیاتی در حوزه برنامهریزی فرهنگی ارائه داد که مهمترین آنها عبارتاند از:
۱. گذار از دولتمحوری به مردممحوری: تغییر راهبرد کلان از مدیریت دولتی به مشارکت مردمی و فعالسازی نهاد فرهنگ عمومی.
۲. پرهیز از اشرافیگری در تبلیغ: جلوگیری از رویکردهای اشرافیگرایانه برخی روحانیون در عرصه تبلیغ دینی.
۳. ارائه مدل فرهنگی ایرانی-اسلامی: تبیین و ارائه مدل بومی در برابر چهار مدل فرهنگی جهانی.
۴. آسیبشناسی ساختاری: برطرف ساختن چالش بودجهسوز هجده مرکز فرهنگی موازی در کشور.
۵. حضور میدانی در مدارس: الزام اعضای شورای فرهنگ عمومی به حضور فعال در مدارس برای رصد و هدایت فرهنگی.
۶. زمانبندی و واقعبینی: تدوین برنامههای پنجساله یا دهساله با تعیین دقیق مقصد (هدفگذاری) و مسیر (استراتژی عمل).
۷. انعطافپذیری و تعهد: پرهیز از مقاومت در برابر تغییر، همراه با تعهد عملی مسئولین فرهنگی و هماهنگی مراکز برای جلوگیری از تعارض برنامهها.
۸. آفتزدایی و بسترسازی: توجه به شناسایی آفتها و ایجاد بستر مناسب برای اجرای برنامههای فراگیر و کارآمد.
تربیت مدیران شایسته و باورمند در عرصه فرهنگ
آقای رضوانی، مدیر مؤسسه قرآنی مشکات، ریشه بسیاری از ناکارآمدیها را در عدم باور عمیق مدیران به مسائل دینی دانستند و راهکار برونرفت از این وضعیت را در یکپارچهسازی نیروها و تربیت نسل جدید مدیران جستجو کردند.
محلهمحوری و بازآفرینی هیئت امنای مساجد
آقای علیزاده، از کنشگران فعال فرهنگی در شهرستان آمل با اشاره به ترویج اندیشههای ضدّ دینی در قالب گردشگری و باشگاهها، بر لزوم بازنگری در آموزشهای قرآنی کودکان و تغییر ساختار هیئت امنای مساجد جهت همدلی بیشتر برای تعالی دینمدارانه تأکید کرد.
تغییر کارکرد مسجد از عبادتگاه صرف به پناهگاه اجتماعی
جعفر قلیزاده از متخصّصان فقه و حقوق، با اشاره به تغییر کارکرد مساجد، یادآور شد: مسجد باید از یک عبادتگاه صرف، به پناهگاهی برای نیازمندان و مدرسهای عملی برای اخلاق تبدیل شود. وی همچنین بر تغییر رویکرد از «مخاطبسازی» به «مشارکتسازی» جوانان در امور مسجد تأکید کرد.
نظر شما