به گزارش خبرگزاری حوزه، آیین افتتاح نمایشگاه «جهان یک پرده روشنتر» با حضور جمعی از مسئولان، پژوهشگران و علاقهمندان میراث فرهنگی امروز ۱۴ شهریور در کتابخانه و موزه ملی ملک برگزار شد. در این مراسم، امیر خوراکیان، رئیس کتابخانه و موزه ملی ملک، با تشریح رویکرد این مجموعه در توسعه دسترسی عمومی به میراث مکتوب و آثار تاریخی اظهار کرد: فعالیتهای این مجموعه تنها به حضور مخاطبان در فضای فیزیکی محدود نشده و طی سالهای اخیر تلاش کردهایم با استفاده از ظرفیت رسانهها و فضای مجازی، آثار تاریخی و فرهنگی را برای طیف گستردهتری از مردم روایت کنیم. بهویژه در دورههایی که شرایط اجتماعی امکان برگزاری برنامههای حضوری را کاهش میداد، تولید محتوای مستمر درباره آثار، اشیا و گنجینههای موجود در مجموعه در دستور کار قرار گرفت تا مخاطبان از طریق تلفن همراه و بسترهای دیجیتال نیز بتوانند با این میراث ارتباط برقرار کنند.
وی افزود: از ابتدای سال تاکنون بیش از ۱۲۰ محتوای فرهنگی و تاریخی تولید و منتشر شده که مجموع بازدید آنها از ۶ میلیون نفر عبور کرده است. حدود ۹۰۰ هزار نفر از این مخاطبان، کاربران غیرتکراری بودهاند و نزدیک به ۴۰۰ هزار واکنش نیز نسبت به این محتواها ثبت شده است. برخی تولیدات نیز با استقبال بسیار بیشتری مواجه شدهاند و یکی از محتواهای منتشرشده نزدیک به ۳ میلیون بازدید داشته است. این آمار زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که آن را با تعداد بازدیدکنندگان حضوری مقایسه کنیم؛ چراکه کتابخانه و موزه ملی ملک معمولاً سالانه حدود ۱۳ تا ۱۴ هزار بازدیدکننده دارد و در بهترین شرایط این رقم به حدود ۲۰ هزار نفر میرسد.
خوراکیان با اشاره به گستره جغرافیایی مخاطبان فضای مجازی کتابخانه و موزه ملی ملک ادامه داد: در بازدیدهای حضوری، بخش قابلتوجهی از مخاطبان از تهران هستند، اما در فضای مجازی تنها ۲۱ درصد مخاطبان تهرانیاند و بخش عمده کاربران از شهرهایی مانند تبریز، اصفهان، مشهد و دیگر نقاط کشور به این محتواها دسترسی پیدا کردهاند. ترکیب جنسیتی مخاطبان نیز نشان میدهد ۵۶ درصد آنان مرد و ۴۴ درصد زن هستند. این آمار بیانگر آن است که ظرفیت فضای مجازی میتواند مخاطبان جدیدی را با میراث فرهنگی و تاریخی کشور آشنا کند و دامنه ارتباط مردم با گنجینههای موجود در مراکز فرهنگی را از مرزهای جغرافیایی فراتر ببرد.
رئیس کتابخانه و موزه ملی ملک تصریح کرد: هدف از این فعالیتها آن است که آثار تاریخی تنها در ویترین موزه باقی نمانند، بلکه روایت و معنای آنها نیز در اختیار جامعه قرار گیرد. هر اثر تاریخی بخشی از یک داستان فرهنگی، اجتماعی یا هنری را با خود حمل میکند و اگر این داستان به زبان مناسب برای نسل امروز بازگو شود، میتواند زمینه ارتباط عمیقتر مخاطب با هویت ایرانی و اسلامی را فراهم کند. نمایشگاه «جهان یک پرده روشنتر» نیز با همین نگاه و با محوریت شخصیت پیامبر اکرم(ص) برگزار شده است تا مخاطبان در کنار مشاهده آثار، با بخشی از روایت فرهنگی و تاریخی مرتبط با آن حضرت آشنا شوند.
در ادامه این مراسم، حجتالاسلام والمسلمین سید علی قاضیعسگر، تولیت آستان حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، با تأکید بر اهمیت نگهداری از میراث مکتوب اظهار کرد: توجه به حفظ آثار علمی، فرهنگی و هنری در تمدن اسلامی سابقهای طولانی دارد. از صدر اسلام، کتابت قرآن کریم و ثبت و ضبط احادیث مورد اهتمام قرار گرفت تا معارف دینی و دانش موجود به نسلهای بعد منتقل شود. عالمان شیعه نیز در طول قرون با گردآوری نسخههای خطی و منابع علمی، نقش مهمی در انتقال این میراث ایفا کردند و امروز بخش قابلتوجهی از گنجینههای علمی و فرهنگی جهان اسلام حاصل همین تلاشهاست.
وی با اشاره به کوشش برخی عالمان برای جمعآوری نسخههای خطی بیان کرد: مرحوم آیتالله نجفی مرعشی از جمله شخصیتهایی بود که بخش مهمی از عمر خود را صرف شناسایی و گردآوری نسخ خطی کرد و حتی برای تأمین هزینه خرید برخی نسخهها، نماز استیجاری بهجا میآورد. نتیجه این تلاشها شکلگیری مجموعهای ارزشمند از نسخههای خطی است که امروز در کتابخانه ایشان نگهداری میشود. در کنار آن، کتابخانه آستان قدس رضوی و دیگر مراکز علمی و دینی نیز گنجینههای بزرگی از این آثار را در اختیار دارند. حفظ این منابع تنها نگهداری چند برگ کاغذ قدیمی نیست؛ زیرا هر نسخه میتواند حامل اطلاعاتی درباره دانش، فرهنگ، آداب، اخلاق و شیوه زندگی مردم یک دوره تاریخی باشد.
قاضیعسگر در ادامه به تجربه پژوهشی خود درباره ماجرای کشتهشدن میرزا ابوطالب یزدی اشاره کرد و گفت: میرزا ابوطالب یزدی، از شیعیان ایرانی اهل اردکان، در جریان حضور در مکه به اتهامی درباره بیاحترامی به خانه خدا گرفتار شد و در منطقه صفا و مروه به قتل رسید. این حادثه بعدها به یکی از موضوعات مناقشهبرانگیز میان ایران و عربستان تبدیل شد و حتی موجب توقف حضور زائران ایرانی در حج شد. با توجه به ابهامهای موجود در این روایت، بررسی اسناد تاریخی را آغاز کردم و چند ماه در مرکز مطالعات وزارت امور خارجه و کتابخانههای مربوط به اسناد تاریخی به جستوجو پرداختم تا اصل ماجرا روشن شود.
وی افزود: در جریان این بررسیها به نامهای دستنویس از یک زائر مصری اهل فیوم دست یافتم که ۱۲ سال در عربستان زندگی کرده بود. این فرد در نامه خود توضیح داده بود که توطئهای علیه زائران شیعه شکل گرفته و با قرار دادن سبزیجات فاسد در معرض آفتاب و مالیدن آنها به لباس احرام برخی زائران شیعه، شرایطی ایجاد میکردند تا سپس با شهادت دروغ، آنان را متهم به آلودهکردن یا بیاحترامی به کعبه کنند. در همین ماجرا، میرزا ابوطالب یزدی که جوانی ۲۴ ساله و همراه همسرش بود، قربانی این اتهام شد. بررسی منابع دیگر نیز به اسنادی رسید که روایت رسمی آن حادثه را با تردید مواجه میکرد.
تولیت آستان حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) ادامه داد: در سفر حج نیز به کتاب «اخبار مکه» نوشته یکی از مورخان عربستانی دسترسی پیدا کردم که اطلاعات آن با ادعای مطرحشده علیه میرزا ابوطالب یزدی همخوانی نداشت. مجموعه این اسناد و شواهد تاریخی در نهایت زمینه تدوین کتاب «شهید مروه» را فراهم کرد؛ اثری نزدیک به ۵۰۰ صفحه که اسناد و مدارک مرتبط با این واقعه را گردآوری کرده است. چنین تجربهای نشان میدهد اگر اسناد تاریخی حفظ و در اختیار پژوهشگران قرار گیرد، میتوان بسیاری از روایتهای نادرست یا ناقص را بازخوانی کرد و حقیقت وقایع را برای نسلهای آینده روشن ساخت.
قاضیعسگر حفظ میراث مکتوب را وظیفهای فرهنگی، دینی و ملی دانست و اظهار کرد: در طول دهههای گذشته تلاشهایی برای خارجکردن نسخههای خطی از کشورهای اسلامی و دورکردن جوامع از منابع اصلی خود صورت گرفته است و بخشی از این آثار نیز از دسترس صاحبان اصلی خارج شدهاند. در مقابل، عالمان و پژوهشگران بسیاری با صرف وقت و تحمل دشواری، از این گنجینهها حفاظت کردهاند. علامه امینی نمونهای روشن از این تلاشهاست؛ وی برای دستیابی به نسخههای خطی ساعتهای طولانی در کتابخانهها مینشست و حتی با وجود شرایط نامناسب و مشکلات موجود در برخی مخازن، از بررسی و استنساخ منابع دست نمیکشید.
وی همچنین با اشاره به احیای سفرنامههای حج و عتبات گفت: بسیاری از این سفرنامهها به صورت نسخههای خطی باقی مانده بودند و خواندن و استفاده از آنها برای پژوهشگران آسان نبود. با همکاری گروهی از محققان، این آثار بازخوانی و احیا شد و حدود ۱۴ جلد از آنها به چاپ رسید. این منابع اطلاعات ارزشمندی درباره مسیرهای سفر، شرایط اجتماعی، آداب و رسوم، فرهنگ و سبک زندگی مردم در دورههای مختلف ارائه میکنند. حتی پژوهشگری از ژاپن که پیرو آیین بودایی بود، برای تهیه رساله دانشگاهی خود درباره سفرنامههای عتبات تحقیق کرده و نزدیک به ۱۰۰ نسخه را شناسایی کرده بود. در میان این منابع، کتابی با عنوان «داستان باریافتگان» نیز وجود دارد که شرح سفری حدود ۱۱ ماهه به حج است و صاحب آن در آستان حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) به خاک سپرده شده است.
تولیت آستان حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) در بخش دیگری از سخنان خود به نمونهای از میراث هنری و قرآنی اشاره کرد و گفت: مرحوم نجفی شوشتری اثری با عنوان «مصحف ایران» تهیه کرد که در آن نزدیک به هزار سال از تاریخ کتابت قرآن در ایران گردآوری شده است. این مجموعه علاوه بر متن قرآن، نمونههایی از تذهیب، جلدسازی و هنرهای وابسته به کتابت را نیز دربرمیگیرد و نشان میدهد هنر ایرانی در طول قرنها چه نقشی در آراستن و نگهداری آثار قرآنی داشته است. حتی پیشنهاد مالی قابلتوجهی برای حذف عنوان «ایران» از این اثر مطرح شد، اما وی نپذیرفت؛ چراکه معتقد بود این اثر بخشی از هویت تاریخی و هنری ایران است. چنین نمونههایی نشان میدهد حفاظت از میراث مکتوب، در حقیقت حفاظت از حافظه علمی، دینی، فرهنگی و تاریخی یک ملت است.
انتهای پیام
نظر شما