به گزارش خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین کاویانی مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه، در نشست خبری رونمایی از ۱۵ اثر جدید این مرکز برای سال تحصیلی جدید که عصر امروز در سالن جلسات مرکز رسانه و فضای مجازی حوزههای علمیه برگزار شد، با تشریح روند شکلگیری و تحولات فعالیتهای مرکز تدوین، از توسعه مأموریتهای این مرکز در حوزه بازسازی متون درسی و تولید محتوای آموزشی برای رشتههای تخصصی خبر داد.
شکلگیری مرکز تدوین متون حوزههای علمیه
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه با اشاره به پیشینه شکلگیری این مرکز اظهار کرد: اگرچه درباره تاریخ تأسیس و فراز و فرودهای فعالیت مرکز تدوین میتوان به تفصیل سخن گفت، اما بیش از هر چیز، اهمیت یافتن مأموریت این مرکز را باید در مطالبهای جستوجو کرد که از سوی رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره وضعیت متون و نظام آموزشی حوزههای علمیه مطرح شد.
وی افزود: در یکی از سفرهای رهبر معظم شهید به قم و در سخنرانی ایشان در مدرسه فیضیه، بخشی از بیانات به وضعیت تحصیلی طلاب اختصاص یافت و حتی به برخی از کتابهای درسی نیز اشاره شد. البته پیش از این نیز در شورای عالی و مرکز مدیریت حوزههای علمیه، موضوع اصلاح و بازنگری کتابهای درسی مطرح بود، اما تأکید و مطالبه رهبر شهید انقلاب اسلامی موجب شد این موضوع با جدیت و اهمیت بیشتری دنبال شود و اراده مسئولان آموزشی حوزه برای اصلاح وضعیت موجود تقویت شود.
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی ادامه داد: مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه حدود سال ۱۳۷۶ تأسیس شد و در طول سالهای فعالیت خود، فراز و نشیبهای مختلفی را پشت سر گذاشت و مدیران متعددی مسئولیت پیگیری مأموریتهای آن را بر عهده داشتند.
تلاش برای طراحی الگوی جدید کتابهای درسی حوزه علمیه
وی با اشاره به رویکردهای اولیه مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه گفت: در سالهای ابتدایی فعالیت، تمرکز اصلی بر طراحی الگویی برای تولید کتابهای درسی بود؛ الگویی که از یک سو بتواند با اقتضائات روز، نیازهای آموزشی جدید و معیارهای آموزشی هماهنگ باشد و از سوی دیگر، سنتهای آموزشی و حوزوی را حفظ کند.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه افزود: در آن دوره، بیشتر تلاشها معطوف به طراحی مدلها و نمونههایی از کتابهای درسی بود تا نشان داده شود چگونه میتوان میان نیازهای روز و اقتضائات جدید آموزشی از یک سو و بهرهگیری از سنتهای حوزوی از سوی دیگر، تناسب و هماهنگی ایجاد کرد.
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با بیان اینکه برخی از این آثار در آن مقطع بیشتر جنبه الگویی و ماکتی داشتند، خاطرنشان کرد: طبیعی بود که همه این نمونهها بهعنوان کتاب درسی مورد استفاده گسترده قرار نگیرند؛ چرا که هدف اولیه، بیش از آنکه تولید کتاب درسی نهایی باشد، دستیابی به یک الگو و مدل برای تدوین متون آموزشی جدید بود. در سالهای بعد، این الگوها بهتدریج توسعه و ارتقا پیدا کردند و مرکز تدوین وارد مرحله جدیتری از تولید و تدوین متون درسی شد.
دهه ۹۰؛ دورهای پربار در تولید متون درسی
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه با اشاره به فعالیتهای این مرکز در دهه ۱۳۹۰ گفت: میتوان گفت از حدود سال ۱۳۹۱ تا پایان دهه ۱۳۹۰، مرکز تدوین یکی از فعالترین و پربارترین دورههای خود را در زمینه تألیف و تدوین کتابهای درسی پشت سر گذاشت.
وی افزود: در این دوره، مجموعهای هفت یا هشتجلدی در حوزه معارف و عقاید تدوین شد و همچنین مجموعهای هشتجلدی در زمینه اخلاق به نگارش درآمد. علاوه بر این، مرکز در حوزههای مختلف علوم حوزوی از جمله فقه، حدیث، تفسیر و ادبیات نیز اقدام به تولید و تدوین متون آموزشی کرد. برخی از این آثار همچنان بهعنوان کتاب درسی مورد استفاده قرار میگیرند و توانستهاند نظر و رضایت استادان، مدرسان و طلاب حوزههای علمیه را جلب کنند.
توسعه دانشهای حوزوی و شکلگیری رشتههای تخصصی
وی با اشاره به دوره جدید فعالیتهای آموزشی حوزههای علمیه اظهار کرد: با حضور آیتالله اعرافی در مدیریت حوزههای علمیه، میتوان از آغاز صفحه جدیدی در مسیر توسعه و تدبیر مأموریتهای آموزشی حوزه سخن گفت. نقطه آغاز این تحول، تلاشهایی بود که در معاونت آموزش حوزه برای توسعه و ساماندهی دانشهای حوزوی آغاز شد و این روند به شکل قابل توجهی توسعه پیدا کرد.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه ادامه داد: در این دوره، در کنار دانشهای حوزوی مرسوم مانند منطق، فلسفه، تفسیر، ادبیات عرب و دیگر علوم حوزوی، بخش قابل توجهی از ظرفیت آموزشی حوزه نیز به سمت علوم انسانی با رویکرد اسلامی حرکت کرد. در این چارچوب، رشتههایی همچون جامعهشناسی، مدیریت و اقتصاد نیز در مجموعه آموزشی حوزه مورد توجه قرار گرفت و توسعه پیدا کرد.
مراکز تخصصی؛ بستری برای اجرای رشتههای جدید
وی با اشاره به راهاندازی مراکز تخصصی در قم و دیگر استانها اظهار کرد: ایجاد و توسعه مراکز تخصصی در حوزههای علمیه قم و سایر استانها، نقش مهمی در اجرایی و عملیاتی شدن رشتههای جدید داشت. با راهاندازی این مراکز، ظرفیت و فرصت مناسبی فراهم شد تا رشتههایی که طرح آنها پیشتر طراحی و سرفصلهای آموزشیشان تنظیم شده بود، وارد محیط آموزشی شوند، دورههای آموزشی آنها برگزار شود و در نهایت دانشپژوهان در این رشتهها پذیرش، آموزش و دانشآموخته شوند.
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی تصریح کرد: تحقق این فرآیند، بهطور طبیعی ضرورت تولید محتوای آموزشی و تدوین متون متناسب با رشتههای جدید را برای حوزههای علمیه ایجاد میکند؛ چرا که صرف طراحی یک رشته و تنظیم سرفصلهای آن کافی نیست و هر رشته برای اجرای موفق، نیازمند منابع و متون آموزشی استاندارد و متناسب با اهداف آن است.
تأکید بر بازبینی کتابهای درسی در دوره مدیریت آیتالله اعرافی
وی همچنین با اشاره به ضرورت بازنگری در متون درسی عمومی حوزه گفت: در کنار توسعه رشتههای تخصصی، یکی از موضوعاتی که در دوره مدیریت آیتالله اعرافی مورد تأکید جدی قرار گرفت، بازبینی و اصلاح کتابهای درسی حوزه بود. دروس عمومی حوزه از مقطع سطح یک تا سطوح عالی، بخش مهمی از مسیر آموزشی طلاب را تشکیل میدهد و طلاب پیش از ورود به مرحله درس خارج، که یکی از مراحل شناختهشده و سنتی آموزش حوزوی است، مجموعه گستردهای از این دروس را پشت سر میگذارند. بنابراین، ضرورت بازبینی، اصلاح و روزآمدسازی کتابهای درسی دروس عمومی حوزه، یکی از مسائل مهمی بود که مورد توجه و تأکید مدیریت حوزه قرار گرفت.
دو هدف اصلی فعالیت مرکز تدوین متون در دوره جدید
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی فعالیتهای جدید مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه را در دو هدف اصلی تشریح کرد و گفت: در دوره جدید، ما با دو مأموریت و جبهه جدی مواجه هستیم. جبهه نخست، بازسازی و بازنگری متون درسی مرسوم و عمومی حوزههای علمیه است؛ متونی که در یک جریان آموزشی فراگیر، از پایه اول تا پایه دهم، مورد استفاده طلاب قرار میگیرند و بخش اصلی آموزشهای عمومی حوزوی را تشکیل میدهند. جبهه دوم، تولید متون آموزشی مورد نیاز دانشهای حوزوی جدید و رشتههای تخصصی است؛ رشتههایی که با توسعه دانشهای حوزوی، راهاندازی مراکز تخصصی و مؤسسات آموزش عالی در حوزههای علمیه شکل گرفتهاند و برای اجرای آموزشی خود به منابع و متون درسی مناسب نیاز دارند.
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی خاطرنشان کرد: بر همین اساس، تولید و تدوین محتوای آموزشی متناسب با رشتههای تخصصی و همچنین بازسازی متون درسی مرسوم حوزه، امروز به یکی از پررنگترین بخشهای فعالیت مرکز تدوین تبدیل شده است. رونمایی از ۱۵ اثر جدید مرکز تدوین متون حوزههای علمیه برای سال تحصیلی جدید نیز در همین چارچوب انجام میشود و این آثار را باید بخشی از مسیر مستمر حوزه علمیه برای ارتقای کیفیت متون آموزشی، پاسخگویی به نیازهای جدید علمی و آموزشی و در عین حال حفظ پیوند با سنتهای علمی حوزه دانست.
توسعه «دروس اقتضایی» در حوزههای علمیه؛ گامی برای پاسخگویی آموزشی به نیازهای منطقهای
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به جایگاه «دروس اقتضایی» در برنامه آموزشی حوزههای علمیه اظهار کرد: در نظام آموزشی حوزه، عنوانی تحتعنوان «دروس اقتضایی» پیشبینی شده است که بر اساس تشخیص مدیریت استان یا واحد آموزشی و متناسب با نیازهای طلاب در هر منطقه، طراحی و ارائه میشود.
وی افزود: ضرورت ارائه این دروس از اقتضائات و شرایط منطقهای محل تحصیل طلاب شکل میگیرد؛ به این معنا که ممکن است در یک منطقه، طلاب با مسائل و پرسشهایی مواجه باشند که در مناطق دیگر چنین ضرورتی وجود نداشته باشد. بنابراین، نظام آموزشی میتواند متناسب با این نیازها، عناوین درسی ویژهای را تعریف کند.
این استاد حوزه علمیه ادامه داد: برای نمونه، در مناطق مرزی کشور که به دلیل مجاورت و ارتباط بیشتر با جوامع و جریانهای مختلف، از جمله شیعه و اهل سنت، پرسشها، شبهات و گفتوگوهای خاصی شکل میگیرد، لازم است طلاب از توانمندی لازم برای پاسخگویی به این مسائل برخوردار باشند.
وی تصریح کرد: آموزش مباحث مرتبط با پاسخگویی به شبهات، آشنایی با فرق و جریانهای فکری و همچنین شناخت دقیقتر مسائل مرتبط با اهل سنت، لزوماً جزو دروس اصلی و عمومی حوزه نیست، اما در مناطقی که چنین نیازی وجود دارد، میتوان این مباحث را در قالب «دروس اقتضایی» تعریف کرد.
الزام آموزشی متناسب با تصمیم واحدهای حوزوی
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با بیان اینکه دروس اقتضایی صرفاً جنبه پیشنهادی ندارند، گفت: زمانی که مدیریت آموزشی یک منطقه بر اساس نیازهای موجود، ارائه یک درس اقتضایی را تصویب میکند، گذراندن آن برای طلاب آن واحد آموزشی الزامی و ضروری خواهد بود و طلاب باید این واحد درسی را طی کنند. این دروس در مجموع دارای ۱۲۸ ساعت آموزشی هستند و میتوانند بخش مهمی از نیازهای مهارتی و معرفتی طلاب را در حوزههای مورد نیاز هر منطقه پوشش دهند.
طراحی آموزشهای متناسب با ظرفیتها و مسائل هر منطقه
وی خاطرنشان کرد: برای مثال، در استان البرز، با توجه به حضور و گسترش جریانهایی مانند عرفانهای نوظهور و برخی فرقهها و جریانهای فکری، ضرورت طراحی و ارائه دروس متناسب با این مسائل احساس میشود. در مناطق مختلف کشور نیز با توجه به اقتضائات همان منطقه میتوان چنین برنامهای را طراحی کرد؛ برای نمونه، در منطقه بازرگان و مناطق شمالغرب کشور، جنوب و جنوبغرب نیز ممکن است مسائل و نیازهای آموزشی متفاوتی وجود داشته باشد که باید در برنامه آموزشی طلاب مورد توجه قرار گیرد.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه، راهاندازی ظرفیت دروس اقتضایی از سوی معاونت آموزش حوزههای علمیه را اقدامی مثبت و قابل توجه دانست و گفت: این تدبیر، فرصت جدید و جذابی را هم برای واحدهای آموزشی و ارائهدهندگان محتوای آموزشی و هم برای مرکز تدوین متون فراهم کرده است.
فرصت جدید برای تولید محتوای آموزشی کاربردی
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی افزود: برای مرکز تدوین متون و منابع درسی، ظرفیت دروس اقتضایی فرصت مغتنمی است تا بتوانیم از این بستر برای شناسایی نیازهای واقعی طلاب و تولید عناوین و محتوای آموزشی متناسب با این نیازها استفاده کنیم. هدف این است که طلبه در دوران تحصیل خود با موضوعاتی که در آینده در عرصه تبلیغ، فعالیت اجتماعی و ارتباط با جامعه با آنها مواجه خواهد شد، آشنا شود و علاوه بر شناخت نظری، مهارت لازم برای مواجهه با این مسائل را نیز کسب کند.
تابستان؛ فرصتی برای تکمیل آموزشهای مهارتی طلاب
وی با اشاره به ساختار زمانی تحصیل در حوزههای علمیه گفت: همانطور که میدانید، بخش اصلی فعالیت آموزشی طلاب معمولاً در مدارس علمیه و در طول فصل پاییز و زمستان و بخشی از فصل بهار انجام میشود و در کنار آن، طلاب از فرصت تابستانی نیز برخوردار هستند. در سالهای اخیر، با تلاش معاونت آموزش، ظرفیت تابستان نیز مجدداً بهعنوان یک فرصت آموزشی جدی مورد توجه قرار گرفته است. مدارس علمیه معمولاً در این دوره، طلاب را به مناطق مناسبتر برای برگزاری اردوهای آموزشی و فرهنگی اعزام میکنند و دورههای آموزشی فوقبرنامه نیز در این فرصت برگزار میشود. این ظرفیت میتواند در کنار برنامه رسمی دروس، زمینه مناسبی برای ارائه آموزشهای مهارتی، کاربردی و متناسب با نیازهای روز طلاب فراهم کند.
اقدامات انجامشده در زمینه تولید محتوای دروس اقتضایی
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به اقدامات انجامشده در زمینه تولید محتوای دروس اقتضایی اظهار کرد: در حال حاضر، در این حوزه حدود شش تا هفت محور فعال شناسایی شده و برای تعدادی از آنها فرآیند تولید محتوا در حال انجام است. یکی از محورهای مهم، حوزه فضای مجازی و فناوریهای نوین است که موضوعاتی از جمله هوش مصنوعی، سواد رسانهای و مهارتهای مرتبط با فناوری را در بر میگیرد.
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی گفت: در این حوزه، موضوعات مختلفی از جمله فناوریهای پژوهشی و فناوریهای آموزشی نیز مورد توجه قرار گرفته و برای برخی از این عناوین، کتاب و محتوای آموزشی در حال تولید است. در همین زمینه، دو تا سه عنوان کتاب در دست تولید یا آمادهسازی است که یکی از آنها در حوزه سواد رسانهای قرار دارد و پیشبینی میشود در سال جاری منتشر شود.
توجه به مسائل اجتماعی
وی یکی دیگر از محورهای مهم دروس اقتضایی را مسائل اجتماعی عنوان کرد و گفت: موضوعات اجتماعی و ضرورت آشنایی طلاب با مسائل، نسبتها و مسائل اجتماعی، از دیگر حوزههایی است که در برنامه تولید محتوای آموزشی مورد توجه قرار گرفته است. بخش قابل توجهی از طلاب در دوره تحصیل خود فرصتهای تبلیغی دارند و حضور آنان در عرصه تبلیغ ایجاب میکند که با مسائل اجتماعی و آسیبهایی که ممکن است در محیطهای تبلیغی با آن مواجه شوند، آشنایی کافی داشته باشند.
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی خاطرنشان کرد: در همین راستا، موضوع آسیبهای اجتماعی، بهویژه مسائل مرتبط با زنان، در زمره موضوعاتی قرار گرفته که برای آن تولید محتوای آموزشی در دستور کار است و در حال حاضر یک درسنامه نیز در این زمینه تهیه شده است.
«منظومه فکری امام و شهید» و «مقاومت» در فهرست محورهای آموزشی
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه با اشاره به دیگر محورهای محتوایی مورد توجه این مرکز گفت: «منظومه فکری امام خمینی(ره) و رهبر شهید» نیز یکی از محورهای مورد توجه است که برای آن برنامه تولید محتوا در حال پیگیری است. همچنین «محور مقاومت» از دیگر موضوعات مهم است این موضوع نیز در فهرست محورهایی قرار گرفته که ضرورت تولید عنوان و محتوای آموزشی متناسب با آن احصا شده است. در مجموع، فهرستی از محورهای مورد نیاز تهیه شده و بر اساس اولویتها، فرآیند طراحی عناوین، تدوین محتوا و تولید منابع آموزشی برای آنها در حال انجام است.
سه ساحت اصلی در برنامهریزی آموزشی حوزه
وی در ادامه گفت: در یک نگاه کلی، میتوان برنامههای آموزشی را در چند بخش اصلی دنبال کرد؛ نخست، دروس عمومی و اصلی حوزوی، دوم، دروس متأثر از رشتههای تخصصی و اقتضائات آنها و در کنار این دو، ظرفیت جدیدی تحت عنوان دروس اقتضایی که با توجه به نیازهای روز و شرایط منطقهای طراحی میشوند. این ساختار به نظام آموزشی حوزه امکان میدهد ضمن حفظ چارچوب اصلی آموزشهای حوزوی، انعطاف لازم را برای پاسخگویی به نیازهای جدید و متفاوت طلاب در مناطق مختلف داشته باشد.
مرکز تدوین متون؛ مسئول تولید محتوای آموزشی مورد نیاز حوزه
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به مأموریت مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزه اظهار کرد: مرکز با هدایت حضرت آیتالله اعرافی، مسئولیت جدی در زمینه تولید محتوای آموزشی و تبدیل نیازهای آموزشی به منابع قابل استفاده برای طلاب برعهده دارد. محل عرضه این آثار نیز طبیعتاً واحدهای آموزشی، مدارس علمیه و مراکز تخصصی هستند و تلاش میشود محتوای تولیدشده متناسب با نیاز واقعی محیط آموزشی و مخاطب طلبه باشد.
بهرهگیری از تجربه چند دههای در تولید متون آموزشی
وی با اشاره به سابقه فعالیت مرکز تدوین متون گفت: از سال ۱۳۷۶ که مرکز تدوین متون حوزه فعالیت خود را آغاز کرده است، تجربه این مجموعه در حوزه تولید و تدوین منابع آموزشی بهتدریج افزایش یافته و با گذشت زمان، توانمندیهای تخصصی و اجرایی مجموعه نیز توسعه پیدا کرده است. امروز میتوان گفت مرکز تدوین متون از تجربه قابل توجهی در این زمینه برخوردار است و تلاش شده است این تجربه در خدمت نیازهای جدید آموزشی حوزه قرار گیرد.
فعالیت تیمهای جوان و متخصص در کنار پشتیبانی علمی
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه با اشاره به ساختار نیروی انسانی مرکز تدوین اظهار کرد: بخش فنی و اجرایی این مجموعه، از نیروهایی برخوردار است که میانگین سنی آنها حدود ۳۵ تا ۴۰ سال است؛ بنابراین با طیفی از نیروهای جوان، متخصص، آشنا با فرآیند تولید کتاب و برخوردار از تجربه عملی در این حوزه مواجه هستیم. این نیروها علاوه بر آشنایی با فرآیند تدوین و تولید کتاب، با فناوریهای مرتبط با تولید محتوای آموزشی و کتاب نیز آشنایی دارند و در کنار آن، مرکز از پشتیبانی علمی قابل توجهی برخوردار است.
حضور چهرههای علمی حوزه و دانشگاه در گروههای تخصصی
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با بیان اینکه حدود ۲۷ تا ۲۸ گروه علمی در مرکز فعال هستند، گفت: در این گروهها تلاش شده است از ظرفیت علمی چهرههای برجسته و شناختهشده حوزه و دانشگاه استفاده شود و متخصصان حوزههای مختلف دانش در فرآیند تولید و ارزیابی محتوای آموزشی مشارکت داشته باشند. در کنار گروههای علمی، تیمهای تدوین کتاب نیز فعالیت میکنند. پژوهشگران و متخصصان، محتوای علمی و پژوهشی مورد نیاز را تولید میکنند، اما تبدیل این محتوای علمی به یک کتاب درسی که بتوان آن را در کلاس درس و برای طلبهای که در ابتدای مسیر تحصیل قرار دارد ارائه کرد، نیازمند دانش و فناوری خاص خود است.
تبدیل محتوای پژوهشی به کتاب درسی؛ حلقه تکمیلی تولید محتوا
وی تصریح کرد: محتوایی که در عرصه پژوهش تولید میشود، برای اینکه بتواند در قالب یک درس و در محیط کلاس ارائه شود، نیازمند فرآیند دیگری برای تنظیم، سادهسازی، ساختاربندی آموزشی و متناسبسازی با سطح مخاطب است. به همین دلیل، در کنار گروههای علمی، تیمهای تدوین و «تدوینسازی آموزشی» نیز در مرکز فعالیت میکنند تا محتوای علمی تولیدشده را به منابع آموزشی استاندارد و قابل ارائه در کلاس درس تبدیل کنند.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه خاطرنشان کرد: این زنجیره، از شناسایی نیاز آموزشی و تولید محتوای علمی آغاز میشود و پس از طی مراحل تدوین و آمادهسازی آموزشی، به تولید کتاب و محتوایی میرسد که بتواند در محیط واقعی آموزش حوزه مورد استفاده طلاب قرار گیرد.
تولید محتوای بر اساس برنامه آموزشی؛ رویکرد جدید مرکز تدوین در تولید کتابهای درسی
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی در تشریح روند تولید، ارزیابی و توسعه محصولات آموزشی اظهار کرد: همه آثار پس از تولید، با هدف تدریس آزمایشی و دریافت بازخوردهای میدانی برای استانها ارسال میشوند تا پیش از استفاده گسترده، از جنبههای مختلف علمی، آموزشی و اجرایی مورد ارزیابی قرار گیرند. در همین راستا، ظرفیتهایی تحت عنوان میزهای نقد و بازخوردگیری از کتابهای درسی در برخی استانها شکل گرفته است.
ارزیابی میدانی؛ حلقه تکمیلکننده فرایند تولید کتاب
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به نتایج حاصل از فعالیت میزهای نقد و بازخوردگیری گفت: یکی از آثار مهم این فرایند، بازنگری در برخی کتابهایی بوده است که سالها به عنوان متن درسی معرفی و مورد استفاده قرار میگرفتند. در مواردی، بر اساس بررسیها و تلاشهای نقادانه استادان و کارشناسان مناطق، مشخص شد برخی از این آثار از نظر معیارهای آموزشی، ظرفیت لازم برای ادامه استفاده به عنوان متن درسی مناسب را ندارند.
وی ادامه داد: این موضوع نشان میدهد که ارزیابی یک اثر آموزشی نباید صرفاً به مرحله تولید محدود شود، بلکه لازم است کتاب پس از تولید و در جریان استفاده واقعی نیز مورد بررسی و نقد قرار گیرد تا نقاط قوت و ضعف آن مشخص و در صورت نیاز اصلاحات لازم اعمال شود.
فعالیت گروههای علمی و استانداردسازی آثار آموزشی
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه با تشریح ساختار فعالیتهای مرکز تدوین اظهار کرد: گروههای علمی ما زیرمجموعه مدیریت تألیف و ارزیابی فعالیت میکنند و در کنار این گروهها، تیمهای تدوین و استانداردسازی نیز در فرایند تولید آثار نقش دارند. همچنین مدیریت تدوین و فناوری آموزشی، بخش دیگری از این ساختار را تشکیل میدهد که مسئولیت آمادهسازی شکلی و محتوایی آثار، هماهنگیهای مربوط به قالب و ساختار ارائه و همچنین فرایندهای مرتبط با چاپ کتاب را بر عهده دارد.
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه ترجمه نیز گفت: در این زمینه نیز تلاشهایی صورت گرفته و ترجمه یکی دو اثر که صلاحیت آنها برای ترجمه تشخیص داده شده، آغاز شده است. البته این فعالیتها در حال حاضر در مرحله تجربه و ارزیابی اولیه قرار دارند و توسعه آن نیازمند بررسی نتایج این اقدامات خواهد بود.
حرکت تدریجی به سمت بستههای آموزشی دیجیتال
وی در ادامه با اشاره به فعالیتهای مرکز در حوزه محصولات آموزشی دیجیتال گفت: در زمینه تولید بستههای آموزشی دیجیتال نیز یکی دو کار به صورت آزمایشی آغاز شده است، اما تبدیل یک ایده یا محصول اولیه به یک بسته آموزشی کامل و قابل استفاده در فرایند آموزشی، نیازمند زمان و بررسیهای دقیق است. بنابراین در شرایط فعلی نمیتوان با قطعیت اعلام کرد که چند بسته آموزشی دیجیتال به مرحله نهایی و قابل عرضه رسیده است. برخی اقدامات آغاز شده و به مراحل قابل توجهی نیز رسیدهاند.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه افزود: تحولات روز اقتضا میکند که در حوزه تولید محتوای آموزشی، تا حدودی از قالب صرفاً متنی فاصله بگیریم و به سمت محصولات و قالبهای جدید حرکت کنیم. باید بتوانیم محتوای آموزشی را در قالبهای متنوعتری ارائه کنیم و از ظرفیتهای موجود در حوزه فناوری برای ارتقای کیفیت آموزش بهره بگیریم.
ظرفیت علمی و فناورانه برای تولید محصولات جدید
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به ظرفیتهای موجود در حوزه تولید محتوای آموزشی گفت: الحمدلله از نظر محتوایی و علمی و همچنین از حیث فنی و توانمندیهای فناوری، ظرفیت مناسبی در این حوزه وجود دارد و میتوان با اتکا به این ظرفیتها، آثار و محصولات آموزشی باکیفیت و اثرگذار تولید و عرضه کرد.
تغییر رویکرد مرکز تدوین از سال ۱۴۰۰
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی در ادامه سخنان خود با اشاره به تحولات مرکز تدوین در دوره جدید اظهار کرد: اگر بخواهیم روند فعالیت مرکز تدوین را از منظر تاریخی بررسی کنیم، میتوان گفت از سال ۱۴۰۰ به بعد، رویکرد جدیدی در مرکز شکل گرفت و تلاش شد مشخص شود که این مجموعه دقیقاً چه نیازی را باید برطرف کند.
وی افزود: پیش از این دوره، در مرکز تدوین روالها و تجربیات دیگری برای تولید کتابهای درسی وجود داشت، اما در دوره جدید، این فرایندها مورد بازنگری قرار گرفت و تلاش شد زیرساختهای لازم برای یک نظام منسجم تولید محتوا ایجاد و فعال شود.
شکلگیری زیرساختهای جدید و فعال شدن تیمهای استانداردسازی
وی با اشاره به فرایند جدید تولید آثار گفت: یکی از اقدامات مهم در این دوره، فعال شدن تیمهای استانداردسازی بود. از سوی دیگر، سفارشهای قابل توجهی نیز از معاونت آموزش برای تولید کتابهای درسی دریافت کردیم. اگر قرار بود صرفاً بر اساس تعداد سفارشها حرکت کنیم، ممکن بود در همان مقطع تعداد زیادی کتاب تولید شود؛ اما تصمیم ما این بود که ابتدا زیرساختهای لازم را ایجاد، تکمیل و فعال کنیم و سپس وارد مرحله تولید گسترده آثار شویم. به همین دلیل، بخشی از زمان صرف ایجاد و فعالسازی همین زیرساختها شد تا تولید کتاب درسی بر مبنای یک فرایند مشخص، استاندارد و قابل ارزیابی انجام شود.
تولید ۹ عنوان کتاب درسی در سال ۱۴۰۳
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به نتایج این رویکرد گفت: در سال ۱۴۰۳، مرکز توانست ۹ عنوان کتاب درسی تولید کند. بخش عمده این عناوین، آثاری بودند که پیش از این سفارش آنها دریافت شده بود و در سال ۱۴۰۳ مراحل نهاییسازی آنها انجام گرفت. در واقع، در این مرحله ساختار و فرایند تولید آثار شکل گرفته بود و زمینه برای حرکت به سمت مرحله جدید تولید محصولات آموزشی فراهم شد.
افزایش قابل توجه عناوین تولیدی در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه با اشاره به روند افزایشی تولید آثار در سالهای اخیر اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴، تعداد عناوین تولیدی به حدود ۱۶ عنوان رسید و در سال ۱۴۰۵ این رقم به ۳۲ عنوان افزایش پیدا کرد. از این تعداد، تا پایان شهریورماه، ۱۵ عنوان به صورت قطعی چاپ شده است و برای ۱۵ عنوان دیگر نیز برنامهریزی شده است که انشاءالله تا پایان اسفندماه به مرحله چاپ برسند. امیدواریم با تثبیت زیرساختهای ایجادشده، ظرفیت تولید آثار آموزشی در آینده بیش از پیش توسعه پیدا کند.
مهمترین ویژگی دوره جدید؛ انطباق کتاب با برنامه آموزشی
وی مهمترین ویژگی رویکرد جدید مرکز تدوین را تطابق کامل تولید کتاب درسی با برنامه آموزشی عنوان کرد و گفت: یکی از مهمترین ویژگیها و امتیازات دوره جدید مرکز تدوین این است که کتاب درسی بر اساس برنامه آموزشی تعیینشده تولید میشود. یکی از مشکلاتی که همواره از سوی مدارس مطرح میشد، این بود که برای یک درس، کتابی به عنوان متن درسی معرفی شده بود، اما حجم و محتوای آن کتاب با زمان پیشبینیشده برای آموزش آن درس تناسب نداشت.
پایان فاصله میان برنامه آموزشی و محتوای کتاب
وی تأکید کرد: تلاش مرکز تدوین در دوره جدید این است که تولید کتاب درسی دقیقاً در هماهنگی با برنامه آموزشی انجام شود؛ به این معنا که معاونت آموزش برنامه، سرفصلها و الزامات آموزشی را مشخص کند و مرکز تدوین نیز محتوایی متناسب با همان برنامه تولید کند. در دوره اخیر تلاش شده است این هماهنگی به صورت جدی دنبال شود تا یک بخش، برنامه آموزشی متفاوتی اعلام نکند و بخش دیگر محتوایی مستقل از آن تولید نکند. بنابراین، تولید محتوا بر اساس برنامه آموزشی مصوب و اعلامشده انجام میشود.
تولید محتوا برای دروس دارای برنامه آموزشی مشخص
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه در ادامه اظهار کرد: یکی دیگر از ویژگیهای مهم این دوره آن است که تولید محتوا برای عناوینی انجام میشود که معاونت آموزش، برنامه درسی آنها را در سطح یک یا سطح دو مشخص کرده و سرفصلها یا پیوست آموزشی مربوط به آنها را نیز ارائه داده است. در چنین شرایطی، مرکز تدوین مأموریت دارد برای آن درس، محتوای آموزشی متناسب با برنامه تعیینشده را تولید کند. به این ترتیب، میان برنامه درسی، سرفصل آموزشی، محتوای کتاب، فرایند تولید و ارزیابی نهایی اثر ارتباط و هماهنگی بیشتری ایجاد میشود. این رویکرد میتواند زمینه را برای تولید آثاری فراهم کند که هم از نظر علمی و محتوایی استاندارد باشند و هم از نظر حجم، ساختار و زمانبندی آموزشی با نیاز واقعی مدارس و برنامه درسی تناسب داشته باشند.
فرآیند زمانبندی تولید و عرضه متون درسی حوزههای علمیه
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به فرآیند زمانبندی تولید و عرضه متون درسی حوزههای علمیه اظهار کرد: فرآیند تولید محتوا در مرکز تدوین متون درسی، بر اساس یک برنامه زمانی مشخص انجام میشود و دوره تولید محتوا از آذرماه آغاز و تا آذرماه سال بعد دنبال میشود. از آذرماه تا مردادماه، عمده فرآیند آمادهسازی محتوا برای چاپ انجام میشود و معمولاً در شهریورماه، همزمان با نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی جدید، ایستگاه رونمایی از آثار برگزار میشود.
وی با تأکید بر اینکه رونمایی شهریورماه ناظر بر محصولاتی است که در سال گذشته تولید شدهاند، تصریح کرد: در این مرحله، کتابهایی که طی سال گذشته تولید و برای استفاده در سال تحصیلی پیشرو آماده شدهاند، معرفی و رونمایی میشوند. بنابراین، میان زمان تولید محتوا، زمان رونمایی و زمان رسمی تحویل کتابها تفاوت وجود دارد و ممکن است این موضوع موجب ایجاد ابهام شود. فصل تحویل کتاب نیز بر اساس زمانبندی رسمی و برنامه تعیینشده انجام میشود و هماهنگی و تعامل لازم با معاونت آموزش در این زمینه صورت میگیرد.
پایش مستمر متون درسی؛ مسئولیتی مشترک میان معاونت آموزش و مرکز تدوین
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی در ادامه درباره فرآیند پایش متون درسی حوزه اظهار کرد: در این زمینه، دو نهاد به صورت مستقیم نقش دارند که یکی از مهمترین آنها معاونت آموزش است؛ زیرا در ساختار آموزشی حوزه، مجموعهای مسئول تعیین و ساماندهی کتابهای درسی است.
وی با تشریح ساختار سیاستگذاری آموزشی حوزه افزود: شورای عالی حوزههای علمیه و نهادهای زیرمجموعه آن، نقش اصلی را در سیاستگذاری و برنامهریزی کلان آموزشی حوزه بر عهده دارند. بر این اساس، سیاستهای کلی آموزشی در سطح شورای عالی طراحی و ابلاغ میشود و معاونت آموزش موظف است متناسب با این سیاستها و اهداف آموزشی تعیینشده، عناوین، سرفصلها و برنامههای آموزشی را طراحی کند. در این فرآیند، واحدهای پژوهشی و مجموعههای مجری نیز مشارکت دارند و پیشنهادهای محتوایی خود را ارائه میکنند. فرآیند طراحی، بررسی و تصویب برنامههای آموزشی میان معاونت آموزش و شورای عالی انجام میشود و پس از نهایی شدن برنامه، عناوین درسی، میزان ساعات آموزشی، اهداف و سرفصلهای مربوط مشخص میشود.
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی ادامه داد: پس از تعیین این موارد، موضوع به مرکز تدوین متون درسی اعلام میشود تا بررسی شود که آیا برای عنوان درسی مورد نظر، کتاب درسی مناسبی وجود دارد یا خیر؛ اگر کتاب متناسبی وجود نداشته باشد، فرآیند تولید محتوای جدید برای آن عنوان آغاز میشود.
نیازسنجی و بازنگری مستمر کتابهای درسی
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه با اشاره به وظایف این مرکز گفت: مرکز تدوین نیز بر اساس شرح وظایف خود، بخشی را برای نیازسنجی و پایش محیط آموزشی در اختیار دارد و یکی از مأموریتهای این بخش، شناسایی نیازهای موجود برای بهروزرسانی، اصلاح، ارتقا و تکمیل متون درسی است. همکاران مرکز تدوین، کتابهای درسی موجود در مدارس و مراکز آموزشی را به صورت مستمر بررسی و ارزیابی میکنند. همچنین نشستهای نقد و بررسی آثار برگزار میشود تا نقاط قوت و ضعف متون شناسایی و در صورت نیاز، اصلاحات لازم در آنها اعمال شود.
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی تأکید کرد: این فرآیند صرفاً از سوی مرکز تدوین انجام نمیشود، بلکه نهادهای ارزیاب و مجموعههای مرتبط نیز در این زمینه نقش دارند و مجموع این اقدامات به تکمیل فرآیند پایش و ارتقای متون درسی کمک میکند.
«آشنایی با دفاع مقدس»؛ روایتی حوزوی از تاریخ جنگ تحمیلی
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه موضوع دفاع مقدس در برنامههای آموزشی حوزه گفت: یکی از محورهای دروس اقتضایی، موضوع انقلاب اسلامی بوده است و در همین چارچوب، بر ضرورت تولید محتوا در زمینه تاریخ انقلاب اسلامی تأکید شده است. در این زمینه، محورهای مختلف تاریخی از جمله تاریخ ایران، تاریخ معاصر، تاریخ انقلاب اسلامی و تاریخ حوزه و روحانیت مورد توجه قرار گرفتهاند و موضوع دفاع مقدس نیز از آنجا که بخشی از تاریخ انقلاب اسلامی محسوب میشود، در همین چارچوب قابل بررسی است.
رویکرد آموزشی و حوزوی، مهمترین ویژگی کتاب جدید
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی درباره ویژگیهای کتاب «آشنایی با دفاع مقدس» توضیح داد: مؤلف این اثر از رزمندگان دوران دفاع مقدس است که در آن دوران مسئولیتهای قرارگاهی داشته و بخش قابل توجهی از دوران جنگ را در محیط جبهه سپری کرده است. وی همچنین پژوهشگر شناختهشدهای در حوزه دفاع مقدس است و آثار و تألیفات متعددی در این زمینه دارد. این اثر را میتوان نوعی روایت حوزوی از دفاع مقدس یا روایتی از دفاع مقدس از منظر حوزویان دانست که در قالب یک متن آموزشی تنظیم شده است.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه ادامه داد: کتاب از مباحث مقدماتی و مفاهیم اصلی آغاز میکند و پس از طرح مبانی، به آیات، روایات و دیدگاههای فقها درباره دفاع و جهاد میپردازد. سپس به موضوع جنگ تحمیلی و مقاطع مختلف آن وارد میشود و تلاش میکند این موضوعات را با همان رویکرد حوزوی و آموزشی تبیین کند.
وی یکی از ویژگیهای مهم کتاب را توجه به ابعاد فرهنگی دفاع مقدس دانست و گفت: در این اثر، نقش حوزه و روحانیت در عرصه دفاع مقدس نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ موضوعی که به اعتقاد من، در آثار مشابه کمتر با این زاویه مورد توجه قرار گرفته است. بخش پایانی کتاب نیز به پاسخگویی به برخی شبهات و پرسشهای رایج درباره دفاع مقدس اختصاص دارد.
تولید محتوای آموزشی درباره فناوری و هوش مصنوعی با رویکرد تحلیلی
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به موضوع تحول، فناوریهای نوین و هوش مصنوعی اظهار کرد: در حوزه فناوریهای نوین و بهویژه هوش مصنوعی، ظرفیتهای مناسبی برای استفاده در مباحث معرفتی و علوم دینی ایجاد شده است و مجموعههای مختلف نیز در حال آمادهسازی و بهرهگیری از این ظرفیتها هستند.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه با تشریح رویکرد مرکز تدوین در این زمینه گفت: آنچه مرکز تدوین میتواند در حوزه فناوری دنبال کند، الزاماً آموزش کار با فناوریها و مهارتهای استفاده از آنها نیست؛ چرا که فناوریها با سرعت بسیار بالایی تغییر میکنند و محتوای مربوط به نحوه استفاده از آنها نیز دائماً بهروز میشود.
وی تصریح کرد: کتاب درسی قالبی نیست که بتوان آن را متناسب با تغییرات روزانه فناوری، دائماً اصلاح و بهروزرسانی کرد. بنابراین، رویکرد مرکز تدوین بیشتر بر آشنا کردن مخاطبان با فرصتها، ظرفیتها، کارآمدیها و همچنین مخاطرات و آسیبهای فناوریهای نوین متمرکز خواهد بود.
کتاب درسی باید ماندگار باشد، نه وابسته به تغییرات سریع فناوری
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به محدودیتهای زمانی فرآیند تولید کتاب درسی گفت: ظرفیت متن درسی، بهطور طبیعی ظرفیت سریع و پرشتابی نیست. برای مثال، آمادهسازی یک کتاب حدود ۲۰۰ صفحهای تا رسیدن به نقطه نهایی ممکن است حدود ۹ ماه زمان ببرد و این مسئله نشان میدهد که کتاب درسی نمیتواند همگام با تغییرات روزمره فناوری حرکت کند. بنابراین باید به سمت تولید محتوایی حرکت کنیم که پس از تولید، دستکم برای چند سال همچنان ارزش مطالعه، بازخوانی، فهم، تحلیل و تدبر داشته باشد.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه افزود: بر همین اساس، اگر در زمینه فناوریهای نوین و موضوعاتی مانند هوش مصنوعی محتوایی در مرکز تدوین تولید شود، این محتوا عمدتاً باید جنبه تحلیلی داشته باشد؛ یعنی به جای آموزش ابزارهایی که ممکن است در مدت کوتاهی تغییر کنند، بر شناخت فرصتها، ظرفیتها، کارکردها، پیامدها و آسیبهای این فناوریها تمرکز کند. چنین رویکردی کمک میکند متون آموزشی حوزه ضمن برخورداری از قابلیت ماندگاری، بتوانند در برابر تغییرات سریع فناوری نیز کارآمدی و ارزش آموزشی خود را حفظ کنند.
تولید و بازنگری کتب درسی حوزههای علمیه با تمرکز بر نیازهای آموزشی و مهارتی طلاب
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی از تولید، بازنگری و بهروزرسانی مجموعهای از کتب درسی و آموزشی حوزههای علمیه خبر داد و گفت: در این آثار تلاش شده است متناسب با نیازهای روز طلاب، برنامه آموزشی حوزه و اقتضائات علمی و مهارتی آنان، محتوای آموزشی با زبانی روان، ساختاری منسجم و در مواردی به صورت مصور ارائه شود.
وی با اشاره به برخی از آثار جدید تولیدشده در حوزه کتب درسی اظهار کرد: یکی از این آثار، مجموعه دو جلدی «درسنامه احکام عمومی» است که با هدف آموزش احکام شرعی به طلاب در برنامه آموزشی حوزه تدوین شده است.
تدوین «درسنامه احکام عمومی» متناسب با نیاز طلاب
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی افزود: اگرچه پیش از این در حوزه علمیه خواهران و حوزه علمیه خراسان آثاری با عنوان درسنامه احکام عمومی تولید شده بود، اما نیاز به تدوین کتابی ویژه برادران و متناسب با برنامه آموزشی حوزه احساس میشد که این کار با تأخیر انجام شد. این مجموعه در دو جلد و به صورت کاملاً مصور تهیه شده و در آن تلاش شده است مجموعه مباحث فقهی مورد نیاز طلاب در این سطح، با ادبیاتی روان و متناسب با فتاوای روز فقها ارائه شود.
تولید آثار آموزشی در حوزه ادبیات عرب
وی همچنین از تولید آثاری در حوزه ادبیات عرب خبر داد و گفت: یکی از این عناوین، کتاب «اشتقاق و صرف مشتقات» است که در زمره آثار آموزشی مرتبط با ادبیات عرب حوزه قرار میگیرد. اینگونه آثار علاوه بر اینکه میتوانند به عنوان متن آموزشی مورد استفاده قرار گیرند، برای استادان صرف و نحو نیز به عنوان متن مطالعاتی و منبع علمی قابل استفاده هستند و میتوانند زمینه مطالعه عمیقتر و تقویت بنیه علمی طلاب را فراهم کنند.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه افزود: همچنین در حوزه مهارتهای ادبی، کتاب «تجزیه و ترکیب مقدماتی» تدوین شده است؛ چرا که تجزیه و ترکیب از جمله مباحث مهارتی مهم در آموزش ادبیات عرب است که طلبه باید بتواند آموختههای خود در حوزه صرف، نحو و سایر دروس مرتبط را در تحلیل عملی آیات قرآن به کار گیرد. در این درس، طلبه با متن قرآن مواجه میشود و به صورت عملی به تحلیل واژگان و ساختار جملات میپردازد؛ بنابراین تلاش شده است این مهارت در قالب یک متن آموزشی مستقل و کاربردی ارائه شود.
بازتولید و بهروزرسانی آثار علمی حوزه
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به یکی دیگر از آثار تدوینشده اظهار کرد: یکی از کتابهای تولیدشده، کتاب «بحوث الفقهیه» است. این کتاب از آثار علمی علمای نجف است که در گذشته بر اساس مباحثی که یکی از این علما در ماه مبارک رمضان برای طلاب مطرح کرده بود، توسط یکی از شاگردان ایشان تقریر شده است. در این اثر، علاوه بر مباحث علمی و فقهی، موضوعات و مسائل معاملات روز مانند بیمه، بورس، سرقفلی و مباحث مرتبط با خانواده از جمله انواع ازدواج مورد بحث قرار گرفته است. نسخهای از این کتاب در بغداد به چاپ رسیده بود که متأسفانه دارای اغلاط و اشکالات متعدد بود. با همت و تلاش همکاران مرکز تدوین، نسخهای بهروز، شکیل و مناسب از این اثر آماده شده است.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به سطح علمی بالای این کتاب و اینکه در آن دیدگاههای مختلف علمی و فقهی مطرح شده است، این اثر بیشتر میتواند به عنوان یک منبع مطالعاتی و علمی مورد استفاده طلاب سطوح مرتبط قرار گیرد و الزاماً به عنوان متن آموزشی روزانه تعریف نشده است.
توجه به تربیت و تهذیب طلاب
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه در ادامه به تولید محتوای آموزشی در حوزه تربیت و تهذیب اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از آثار، کتاب «تربیت آرمانی توحیدی» است که توسط حجتالاسلام والمسلمین عالمزادهنوری معاون تهذیب حوزه علمیه تولید شده است. این اثر در قالب درسنامه برای معاونان و مسئولان تهذیب مدارس علمیه تدوین شده و ضمن توجه به شرح وظایف و برنامههای آنان، از نظر محتوایی میتواند در تعامل تربیتی مسئولان تهذیب با طلاب و در اختیار داشتن راهبردهای کلان تربیتی مورد استفاده قرار گیرد.
«جریانشناسی تفسیر» و «روششناسی تفسیر»؛ آثاری برای شناخت جریانهای تفسیری
وی از تولید دو اثر با عناوین «جریانشناسی تفسیر» و «روششناسی تفسیر» نیز خبر داد و اظهار کرد: این دو اثر با تلاش استاد رضایی، از استادان و فعالان حوزه مطالعات تفسیری، تولید شده است و از این جهت اهمیت دارد که صرفاً به معرفی مباحث نظری نپرداخته، بلکه جریانها، شخصیتها، نهادها و مجموعههای مؤثر در عرصه تفسیر را نیز مورد بررسی قرار داده است.
بازطراحی آموزش بلاغت با هدف افزایش جذابیت آموزشی
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی همچنین با اشاره به جایگاه ادبیات عرب در برنامه آموزشی حوزه گفت: طلاب در کنار صرف، نحو و دیگر دروس ادبی، باید با علم بلاغت نیز آشنا شوند و در همین راستا دو عنوان کتاب برای آموزش این درس تدوین شده است. کتابهای درسی پیشین در حوزه بلاغت با مشکلاتی از جمله تراکم بالای محتوا مواجه بودند و حجم زیاد مطالب موجب میشد فرایند یادگیری برای طلبه دشوار و گاه خستهکننده شود. همین مسئله ضرورت بازنگری و تولید کتابی جدید را ایجاد کرد و تلاش شد در اثر جدید، ضمن حفظ محتوای علمی مورد نیاز، ساختار و ارائه مطالب به گونهای باشد که فرایند آموزش برای طلبه روانتر و جذابتر شود.
تدوین متن آموزشی برای درس ادعیه و زیارات
وی با اشاره به خلأ موجود در زمینه آموزش ادعیه و زیارات گفت: یکی دیگر از اقداماتی که در سالهای گذشته مورد نیاز بود، تدوین متن آموزشی برای درس ادعیه و زیارات حوزه است. از زمانی که برنامه جدید آموزشی حوزه در اواسط دهه ۱۳۸۰ طراحی و اجرا شد، متأسفانه برای درس آشنایی طلاب با ادعیه و زیارات، متن درسی مشخصی از سوی مرکز تدوین وجود نداشت که این خلأ نیز با تلاش همکاران در حال برطرف شدن است.
توجه به مهارت روانخوانی قرآن کریم
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه یکی دیگر از عناوین آموزشی را «تجوید و قرائت قرآن کریم» عنوان کرد و گفت: توانایی طلبه در قرائت صحیح، روان و سلیس قرآن کریم، یکی از مهارتهای مهم و ضروری است و به همین دلیل برای تقویت این مهارت نیز محتوای آموزشی مناسب در حال تدوین است.
«موضوعشناسی فقهی»؛ حلقه مهم در فرایند استنباط
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی همچنین از تدوین کتاب «موضوعشناسی فقهی» برای طلاب سطوح عالی خبر داد و اظهار کرد: موضوعشناسی فقهی یکی از عناوین اقتضایی است که با هدف تقویت توانایی طلاب در شناخت دقیق موضوعات فقهی تولید شده است. فقیه برای استنباط حکم شرعی، علاوه بر بررسی ادله و منابع فقهی، باید موضوع مورد نظر را به صورت دقیق بشناسد. هر اندازه شناخت فقیه از موضوع دقیقتر و عمیقتر باشد، طبیعتاً حکمی که بر اساس آن موضوع صادر میکند نیز میتواند دقیقتر و متناسبتر باشد. به همین دلیل، افزایش توانمندی طلاب در شناخت دقیق موضوعات و مسائل مختلف، یکی از پروژههای مهم آموزشی است که مرکز تدوین تلاش کرده نخستین آثار آن را تولید و در اختیار جامعه علمی حوزه قرار دهد.
تجربه تولید آثار آموزشی متناسب با نسل جدید طلاب
وی در ادامه با اشاره به تجربه مرکز تدوین متون و منابع درسی در تولید آثار متناسب با مخاطبان جدید گفت: یکی از آثار شاخص تولیدشده، همان «درسنامه احکام عمومی» است که میتوان آن را از جمله آثار برجسته و قابل توجه مجموعه تولیدات جدید مرکز تدوین دانست. این اثر به صورت مصور، جذاب و با طراحی متناسب با ذائقه مخاطب امروز تولید شده است و از این جهت اهمیت دارد که طلاب در نخستین سالهای ورود به حوزه، همچنان از نظر سنی و فضای ذهنی به دوران تحصیل در آموزش و پرورش نزدیک هستند.
وی افزود: بخش قابل توجهی از ورودیهای حوزه در سنین دوره متوسطه اول قرار دارند و هنوز با سبک ارائه محتوا و فضای آموزشی مدارس مأنوس هستند. بنابراین تلاش شده است کتابهای درسی جدید، بهویژه در موضوعاتی مانند احکام، از نظر ساختار، تصویرسازی، نحوه ارائه مطالب و طراحی آموزشی، با ویژگیهای ذهنی و سلیقه این گروه از مخاطبان تناسب بیشتری داشته باشد.
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی در مجموع، هدف از این اقدامات را ارتقای کیفیت محتوای آموزشی حوزه، پاسخگویی به نیازهای جدید طلاب، تقویت مهارتهای علمی و عملی آنان و ایجاد تناسب بیشتر میان متون درسی و اقتضائات آموزشی نسل جدید عنوان کرد.
ضرورت صیانت از میراث علمی حوزههای علمیه
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با تأکید بر ضرورت توجه همزمان به تحول و صیانت از میراث علمی حوزههای علمیه گفت: بازآفرینی و تولید متون آموزشی باید با دقت و حساسیت بالا انجام شود؛ چراکه این آثار علاوه بر کارکرد علمی، تأثیرات جدی تربیتی دارند و نباید در فرآیند تحول، محتوای علمی و هویت اصیل آنها دستخوش تغییر شود.
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به ضرورت توجه دقیق به فرآیند تولید و بازسازی متون آموزشی حوزه اظهار کرد: همانگونه که متخصصان مرمت آثار باستانی و میراث فرهنگی، آثار چندصدساله را با دقت و وسواس بازسازی میکنند و تلاش دارند ضمن احیا، اصالت اثر، مؤلفههای اصلی و هویت آن حفظ شود، در حوزه متون علمی و آموزشی نیز باید همین حساسیت وجود داشته باشد.
وی افزود: اگر قرار است در متون علمی حوزه تغییر و تحولی ایجاد شود، نباید به گونهای باشد که نظریهها، مؤلفههای اصلی و محتوای علمی اثر تغییر کند. همچنین آثار تربیتی این متون باید بهصورت جدی مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه با عرصهای مواجه هستیم که مستقیماً با تربیت علمی و آینده علمی طلاب ارتباط دارد.
متون مرجع علمی؛ سرمایه ماندگار حوزه علمیه
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به جایگاه آثار علمی برجایمانده از بزرگان حوزههای علمیه اظهار کرد: آثار علمی که در طول تاریخ حوزه تولید شدهاند، بهعنوان متون مرجع علمی، همواره بر تارک میراث علمی شیعه میدرخشند و باید از این سرمایه ارزشمند صیانت کرد. در عین حال، باید تلاش کنیم آثاری که امروز تولید میشوند نیز از غنای علمی و عمق محتوایی برخوردار باشند و در کنار آن، متناسب با نیازهای روز، کارآمد و پاسخگو به مسائل و مشکلات امروز طلبه باشند.
وی در ادامه تأکید کرد: هدف ما نباید صرفاً تولید کتابهای جدید باشد؛ بلکه باید به دنبال تولید آثاری باشیم که هم از پشتوانه علمی و غنای لازم برخوردار باشند و هم بتوانند در محیط آموزشی امروز حوزه، نیازهای واقعی طلبه را پاسخ دهند.
حمایت از طلاب و نویسندگان جوان
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی با اشاره به سیاستهای حمایتی از نویسندگان جوان و طلاب مستعد گفت: یکی از رویکردهای ما، شناسایی و حمایت از طلاب جوان، فاضل و فرهیختهای است که در حوزه تولید آثار علمی و آموزشی فعالیت میکنند.حمایت از طلاب جوان فاضل و فرهیختهای که در این عرصه فعالیت میکنند، بخشی از سیاست ماست و تلاش داریم این حمایت را در سطح مناسبی دنبال کنیم.
مسئول مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه درباره جایگاه نویسندگان جوان در کنار آثار بزرگان حوزه گفت: سیاست ما این نیست که آثار نویسندگان جوان جایگزین آثار بزرگان حوزه شوند؛ بلکه تلاش داریم حضور و نقش این آثار در فرآیند آموزشی تقویت شود. ما بزرگان علمی فراوانی داریم که نسلهای گذشته حوزه نیز از آثار آنها بهره بردهاند و در حوزههای دانشی مختلف شناختهشده هستند. طبیعی است تا زمانی که آثار این بزرگان وجود دارد و از اعتبار علمی برخوردار است، اولویت استفاده از آن آثار خواهد بود.
حجتالاسلام والمسلمین کاویانی خاطرنشان کرد: نویسندگان جوان باید در کنار این بزرگان و در امتداد میراث علمی آنان فعالیت کنند و تلاش کنند آثار موجود را متناسب با نیازهای آموزشی امروز بازسازی و برای استفاده در محیط کلاس و مدرسه آماده کنند. حضور و همکاری جوانان و اساتید در این زمینه میتواند به ارتقای کیفیت متون آموزشی و علمی حوزه کمک کند و ظرفیت ارزشمندی برای تدریس، ارزیابی و دریافت نظرهای تخصصی درباره آثار فراهم آورد.
وی در پایان گفت: رونمایی از ۱۵ اثر جدید مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه برای سال تحصیلی جدید به زودی برگزار میشود، این مراسم با حضور آیتالله علیرضا اعرافی مدیر حوزههای علمیه و جمعی از اعضای شورای عالی حوزههای علمیه و جامعه مدرسین انجام میپذیرد. زمان و مکان مراسم از طریق خبرگزاری حوزه و رسانههای حوزوی اطلاعرسانی خواهد شد.
انتهای پیام/
نظر شما