به گزارش خبرگزاری حوزه، عروسی، نماد شادی و گردهمایی خانوادههاست؛ اما در بیش از دو دهه گذشته، مراسمهای عروسی در افغانستان، عراق و یمن بارها به صحنه مرگ غیرنظامیان تبدیل شدهاند. اکنون حادثه کوهستک ایران، بار دیگر پرونده حمله به عروسیها و مسئولیت نیروهای مهاجم را در کانون توجه قرار داده است.
حمله به مراسمهای عروسی، از جمله مواردی است که همواره حساسیت افکار عمومی را علیه ایالات متحده آمریکا برانگیخته است؛ زیرا در چنین مراسمی، حضور گسترده زنان، کودکان و افراد غیرنظامی، احتمال تلفات انسانی را به شدت افزایش میدهد. با این حال، در بیش از دو دهه گذشته، موارد متعددی از حملات هوایی یا تیراندازی نیروهای آمریکایی و نیروهای ائتلاف تحت رهبری یا حمایت آمریکا به مراسمهای عروسی در افغانستان، عراق و یمن گزارش شده است.
پس از حمله به مراسم عروسی در کوهستک شهرستان سیریک استان هرمزگان ایران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اطلاعیهای با اشاره به سابقه این حوادث، مجموعهای از موارد مشابه را یادآوری کرد. در بخشی از این اطلاعیه آمده است: «در پی عکسالعمل مردم و رسانهها و شخصیتهای آزاده جهان و حتی بعضی رسانههای آمریکایی نسبت به این رسوایی بزرگ، ارتش کودککش و مقامات تبهکار آمریکا در بیانات و بیانیههای متعدد سعی در انکار تعمد در این جنایت دارند و ادعای مضحک خود مبنی بر عدم حمله به غیرنظامیان را تکرار میکنند. حال آنکه وحشیگری ارتش تروریستی آمریکا در این زمینه سابقهای تکراری است و ننگ این جنایت از پیشانی سردمداران کاخ سفید پاک نخواهد شد. امروز برای ملتهای جهان احراز شده که حمله به غیرنظامیان برای ایجاد رعب و وحشت بخشی از دکترین ارتش ناجوانمرد آمریکاست.» [۱]
در ادامه این اطلاعیه، هشت مورد از حملات به مراسمهای عروسی در افغانستان، عراق و یمن از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۵ فهرست شده و سپس حمله سال ۲۰۲۶ به مراسم عروسی در کوهستک، به آن افزوده شده است:
۲۰۰۲ اول ژوئیه: بیش از ۱۰۰ شهید در بمباران عروسی روستای کاکرک ولایت ارزگان افغانستان؛
۲۰۰۳ هجدهم سپتامبر: بیش از ۵ کشته و مجروح بمباران عروسی شهر فلوجه عراق؛
۲۰۰۴ نونزده مه: ۴۲ شهید در بمباران عروسی روستای بکر الذیب استان انبار عراق؛
۲۰۰۴ هشتم اکتبر: ۱۳ شهید از جمله داماد در بمباران عروسی شهر فلوجه عراق؛
۲۰۰۸ ششم ژوئیه: ۴۷ شهید از جمله عروس در بمباران عروسی ده بالا ننگرهار افغانستان؛
۲۰۰۸ نوامبر: ۳۷ شهید از جمله ۲۳ کودک در بمباران عروسی وج بغتو قندهار افغانستان؛
۲۰۱۲ ژوئن: ۱۸ شهید از جمله ۹ کودک در بمباران عروسی لوگر افغانستان؛
۲۰۱۵ بیست و هشت سپتامبر: ۱۳۱ شهید زن و کودک در بمباران عروسی وحجه تعز یمن (ائتلاف تحت حمایت آمریکا)؛
۲۰۲۶ اول سپتامبر: ۷۰ شهید و مجروح در بمباران عروسی کوهستک سیریک هرمزگان ایران. [۲]
مرور این موارد آشکارا نشان میدهد که حادثه کوهستک را نمیتوان صرفاً در چارچوب یک حادثه منفرد بررسی کرد. از نخستین سالهای جنگ افغانستان تا جنگ عراق و سپس عملیات ائتلاف تحت حمایت آمریکا در یمن، گزارشهایی درباره کشتهشدن غیرنظامیان در مراسمهای عروسی منتشر شده است. هرچند درباره برخی حوادث، شمار قربانیان و ماهیت دقیق هدف، محل اختلاف بوده است، با این حال آنچه اهمیت دارد جنایتی است که علیه غیرنظامیان رخ داده و نمیتوان آن را انکار نمود. نوشتار حاضر بر آن است به مرور اجمالی ۹ حادثه خونین فوقالذکر بپردازد.
۱. کاکرک افغانستان، ۱ ژوئیه ۲۰۰۲
نخستین مورد مهم در این فهرست به روستای کاکرک در ولایت ارزگان افغانستان بازمیگردد. در ۱ ژوئیه ۲۰۰۲ (۱۰ تیر ۱۳۸۱) تنها چند ماه پس از سقوط حکومت طالبان و آغاز عملیات نظامی آمریکا و متحدانش در افغانستان، دهها غیرنظامی افغان در جریان یک حمله هوایی کشته و زخمی شدند. از همان ساعات نخست، درباره اینکه هدف حمله چه بوده و آیا هواپیماهای ائتلاف مراسم عروسی را هدف گرفتهاند یا خیر، روایتهای متفاوتی منتشر شد. بر اساس گزارشهای اولیه، مقامات آمریکایی و افغان در مورد علت حمله، اهداف مورد نظر و شمار تلفات اطلاعات متفاوتی ارائه کردند و تیمی از محققان برای بررسی حادثه به محل اعزام شد. مقامهای افغانستان از شهید شدن حدود ۳۰ تا ۴۰ نفر و زخمیشدن ۶۰ تا ۷۰ نفر سخن گفتند، درحالیکه شاهدانی که در بیمارستان قندهار با آنها گفتوگو شده بود، شمار قربانیان را بسیار بیشتر اعلام کردند و مجموع شهدا و زخمیها را حدود ۱۵۰ نفر دانستند. نکته جالب اینکه مقامهای آمریکایی در ابتدا از اعلام رقم مشخصی برای تلفات خودداری کردند. با این حال، سرهنگ راجر کینگ، سخنگوی پایگاه هوایی بگرام، از افرادی که در این حمله زخمی شده یا اعضای خانواده خود را از دست داده بودند، ابراز تأسف کرد. اما بیانیه دیگری که توسط ستاد فرماندهی ارتش ایالات متحده برای جنگ صادر شد، محتاطانهتر بود و تنها اعلام کرد که اقدام ایالات متحده «ممکن است منجر به تلفات غیرنظامیان شده باشد» و در این بیانیه هیچگونه تأسف یا همدردی ابراز نشد. [۳]
اهمیت کاکرک تنها در شمار قربانیان آن نیست، بلکه این حادثه نخستین نمونه مهمی بود که نشان داد چگونه یک عملیات هوایی در افغانستان میتواند در شرایطی که اطلاعات میدانی ناقص است، به کشتهشدن افراد حاضر در یک مراسم خانوادگی منجر شود. گزارشهای منتشرشده از محل نیز ابعاد انسانی حادثه را آشکار کرد، بهطوریکه خانهای که مراسم در آن برگزار شده بود، آثار انفجار و ترکش را بر خود داشت و وسایل بهجا مانده از مراسم عروسی در میان ویرانهها دیده میشد.
۲. فلوجه عراق، ۱۸ سپتامبر ۲۰۰۳
یک سال بعد از فاجعه کاکرک، در شهر فلوجه عراق حادثهای دیگر در مراسم عروسی رخ داد. در ۱۸ سپتامبر ۲۰۰۳ (۲۷ شهریور ۱۳۸۲) شاهدان عینی گفتند یک گشت آمریکایی تیراندازیهای مربوط به جشن را با حمله مسلحانه اشتباه گرفت و به سوی مهمانان عروسی آتش گشود. در نتیجه این تیراندازی، یک پسر ۱۴ ساله شهید و شش نفر زخمی شدند. [۴]
اگرچه مقیاس این حادثه با برخی حملات هوایی بعدی قابل مقایسه نبود، اما از منظر نوع حادثه اهمیت داشت. چراکه صدای تیراندازی در یک مراسم شادی بهعنوان نشانهای از حمله مسلحانه تلقی شد و واکنش نیروهای آمریکایی به جای شناسایی دقیق موقعیت، به تیراندازی علیه حاضران انجامید.
۳. بکر الذیب عراق، ۱۹ مه ۲۰۰۳
در ۱۹ مه ۲۰۰۴ (۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۲)، حادثهای مرگبارتر در بکر الذیب استان انبار عراق رخ داد. حمله نیروهای آمریکایی که به عملیات هوایی و زمینی نسبت داده شد، بیش از ۴۰ شهید بر جای گذاشت. ارتش آمریکا اعلام کرد هدف عملیات، یک خانه امن مشکوک برای جنگجویان خارجی بود که از سوریه وارد عراق میشدند. در مقابل، ساکنان محلی گفتند قربانیان در یک مراسم عروسی شرکت داشتند و افراد کشتهشده غیرنظامی بودند. [۵]
۴. فلوجه عراق، ۸ اکتبر ۲۰۰۴
تنها چند ماه بعد، بار دیگر نام فلوجه با حملهای مرتبط با یک مراسم عروسی در گزارشهای خبری مطرح شد. در ۸ اکتبر ۲۰۰۴ (۱۷ مهر ۱۳۸۳) هواپیماهای جنگی آمریکا ساختمانی را در فلوجه هدف قرار دادند. فرماندهی آمریکا مدعی بود رهبران شبکه ابومصعب الزرقاوی در آن ساختمان جلسه داشتهاند. در مقابل، یک پزشک در فلوجه اعلام کرد که در نتیجه حمله، ۱۳ نفر شهید و ۱۷ نفر زخمی شدهاند. در میان شهدا، داماد هم بود که شب عروسی خود را سپری میکرد و در میان مجروحان نیز عروس حضور داشت. به گفته پزشک، بیشتر زخمیها از بستگان عروس بودند که پس از جشن عروسی در خانه مانده بودند. [۶]
این حادثه نیز مانند بکر الذیب با دو روایت متضاد همراه بود: روایت نظامی آمریکا از حضور رهبران یک شبکه مسلح در محل و روایت ساکنان و کادر درمانی از حضور خانوادهها و مهمانان یک عروسی. فارغ از اینکه هدف اولیه حمله چه بوده است، نتیجه عملی آن شهید و زخمی شدن افرادی بود که بنا بر گزارشهای محلی، در یک مراسم خانوادگی حضور داشتند.
۵. ده بالا افغانستان، ۶ ژوئیه ۲۰۰۸
چهار سال بعد، یکی از مستندترین موارد این فهرست در ولایت ننگرهار افغانستان رخ داد. صبح ۶ ژوئیه ۲۰۰۸ (۱۶ تیر ۱۳۸۷)، گروهی از شرکتکنندگان در یک مراسم عروسی در حال حرکت به سوی خانه داماد بودند که در نزدیکی روستای کاچو در ولسوالی ده بالا هدف حمله هوایی نیروهای عملیات آزادی پایدار قرار گرفتند. مقامهای محلی اعلام کردند گروهی حدود ۸۰ تا ۹۰ نفره در مسیر حرکت بودند و پس از توقف برای استراحت، حمله هوایی رخ داد. نیروهای آمریکایی در ابتدا کشتهشدن غیرنظامیان را رد کردند و ادعا نمودند حمله متوجه شبهنظامیان بوده است. سخنگوی نیروهای آمریکایی نیز گفت در آن زمان تصور نمیکردند کسی جز جنگجویان مورد هدف آسیب دیده باشد. اما تحقیقاتی که به دستور حامد کرزی انجام شد، روایت دیگری ارائه کرد. این تحقیقات شمار شهدا را ۴۷ نفر از اعضای مراسم عروسی اعلام کرد و این رقم را مقامهای حقوق بشری نیز تأیید کردند. کرزی چند روز بعد از روستا بازدید کرد و با خانوادههای قربانیان دیدار داشت. [۷]
حادثه ده بالا از این جهت اهمیت دارد که اختلاف میان ادعای اولیه نیروهای آمریکایی و یافتههای تحقیقاتی بعدی بسیار زیاد بود. یعنی در حالی که در ساعات نخست، تلفات غیرنظامیان رد شده بود، بررسیهای بعدی از شهادت ۴۷ تن در یک مراسم عروسی خبر داد.
۶. وج بغتو افغانستان، ۳ نوامبر ۲۰۰۸
در ۳ نوامبر ۲۰۰۸ (۱۳ آبان ۱۳۸۷) حادثه دیگری در ولایت قندهار افغانستان رخ داد. نیروهای OEF و ANSF پس از درگیری با شورشیان در منطقه شاه ولی کوت، به روستای وج بغتو رفتند و در پی درخواست پشتیبانی هوایی، حملاتی در منطقه انجام شد. اگرچه روایت رسمی نیروهای ائتلاف و دولت افغانستان مدعی بود که شورشیان از خانههای روستاییان برای حمله به نیروهای نظامی استفاده کرده و به محل جشن عروسی نفوذ کرده بودند، شاهدان و قربانیانی که با یوناما (هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان) گفتوگو کردند، حضور شورشیان در مراسم عروسی را قویاً رد کردند. تحقیق مشترک رسمی دولت افغانستان و نیروهای OEF شمار غیرنظامیان کشتهشده را ۳۷ نفر و مجروحان را ۳۵ نفر اعلام کرد. بر اساس اطلاعاتی که یوناما گردآوری کرد، تمامی غیرنظامیانی که در این حادثه شهید یا زخمی شدند، در مراسم عروسی حضور داشتند. [۸]این حادثه نشان داد که حتی در مواردی که نیروهای نظامی ادعای حضور افراد مسلح در یک منطقه غیرنظامی را مطرح میکنند، تحقیقات مستقل میتواند ابعاد دیگری از ماجرا را بیان کند.
۷. لوگر افغانستان، ۶ ژوئن ۲۰۱۲
در ۶ ژوئن ۲۰۱۲ (۱۷ خرداد ۱۳۹۱)، حملهای هوایی در ولایت لوگر افغانستان بار دیگر به کشتهشدن غیرنظامیان در ارتباط با یک مراسم عروسی منجر شد. مقامها و ساکنان افغانستانی اعلام کردند حمله پیش از سپیدهدم ـ که هدف اعلامشده آن دستگیری یک فرمانده طالبان بود ـ زنان و کودکانی را نیز که در یک جشن عروسی حضور داشتند، قربانی کرد. یک عکاس آسوشیتدپرس اجساد پنج زن، هفت کودک و شش مرد را مشاهده کرد. معاون رئیس پلیس استان نیز شمار اجساد را ۱۸ تن اعلام نمود. در مقابل، سخنگوی ناتو گفت ائتلاف گزارشی درباره کشتهشدن غیرنظامیان دریافت نکرده است و نیروهایش هنگام تلاش برای دستگیری یک فرمانده طالبان، پس از دریافت آتش، درخواست حمله هوایی کردهاند! درمقابل، یکی از بزرگان روستا گفت خانوادهها برای مراسم عروسی در خانهای گرد آمده بودند و حمله در حدود ساعت یک بامداد به خانه اصابت کرده است. او از ویرانی کامل خانه و بیرونآوردن اجساد از زیر آوار خبر داد. [۹]
۸. وهیجه تعز یمن، ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۵
در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۵ (۶ مهر ۱۳۹۴) مراسم عروسی در منطقه وهیجه، در نزدیکی بندر مخا در استان تعز یمن، هدف حمله هوایی آمریکاییها قرار گرفت. سازمان ملل متحد اعلام کرد بنا بر گزارشها، این حمله به کشتهشدن حدود ۱۳۵ نفر انجامیده است. [۱۰]منابع ایرانی نیز شمار شهدا را حدود ۱۳۰ نفر اعلام کردند و این حمله را از مهمترین نمونههای کشتار غیرنظامیان در جریان جنگ یمن دانستند. [۱۱]
این حادثه در شرایطی رخ داد که ائتلاف به رهبری عربستان سعودی عملیات گستردهای را علیه نیروهای انصارالله در یمن انجام میداد و آمریکا نیز از این ائتلاف حمایت میکرد. چند هفته پیش از آن نیز در ۸ سپتامبر ۲۰۱۵ (۱۷ شهریور ۱۳۹۴)، حمله به مراسم عروسی در منطقه سنبان استان ذمار، بنا بر گزارشهای منتشرشده، دهها شهید و شمار زیادی مجروح بر جای گذاشته بود. [۱۲]
۹. کوهستک ایران، ۱ سپتامبر ۲۰۲۶
آخرین حلقه این زنجیره تا به امروز، در ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ و همزمان با حملات آمریکا به مناطقی در استان هرمزگان رخ داد. حوالی ساعت ۲۰، در جریان حملات جنایتکارانه آمریکا به مناطقی از بندرعباس، سیریک، جاسک و قشم، خانهای در کوهستک شهرستان سیریک که مراسم عروسی در آن برگزار میشد، هدف قرار گرفت.
بر اساس گزارش مقامهای اجرایی هرمزگان، در این حادثه پنج نفر از جمله یک کودک پنجساله شهید شدند و دهها نفر نیز مجروح و به مراکز درمانی منتقل شدند. [۱۳]
ابعاد این حادثه، بار دیگر مسئله حمله به غیرنظامیان در مراسم عروسی را به موضوعی جهانی تبدیل کرد. گزارش رویترز بر اساس بررسی تصاویر و ویدئوهای تأییدشده و ارزیابی چهار کارشناس تسلیحات، الگوی تخریب محل را با اصابت مستقیم یک مهمات آمریکایی منطبق دانست. سه نفر از کارشناسان نیز احتمال آمریکاییبودن مهمات را بسیار بالا ارزیابی کردند و آن را با یک موشک پدافندی ایران متفاوت دانستند. [۱۴]
در مقابل، جی. دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، گفت واشنگتن در حال بررسی کامل حادثه است و آمریکا غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهد؛ با این حال افزود که «گاهی اتفاقاتی رخ میدهد» و اگر ارتش آمریکا مرتکب اشتباه شده باشد، از آن برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی درس خواهد گرفت. [۱۵]این موضع، فارغ از نتیجه نهایی تحقیقات، یادآور همان الگوی آشنایی است که در بسیاری از حوادث پیشین نیز مشاهده شد: نخست، انکار یا تردید درباره غیرنظامیبودن قربانیان؛ سپس آغاز تحقیقات درباره ماهیت هدف و در نهایت، باقیماندن پرسشهای بیپاسخ درباره مسئولیت حمله و میزان دقت عملیات نظامی.
جمعبندی
از کاکرک در افغانستان تا کوهستک در ایران، فاصلهای بیش از دو دهه وجود دارد، اما تکرار حوادثی که در آنها مراسمهای عروسی در معرض حملات نظامی آمریکاییها قرار گرفتهاند، پرسشهای جدی درباره نحوه شناسایی اهداف، رعایت اصل تفکیک میان نظامیان و غیرنظامیان و مسئولیت نیروهای مهاجم ایجاد میکند. روایتهای رسمی ممکن است در هر حادثه متفاوت باشد، اما خاطره قربانیان و خانوادههای آنان باقی میماند. کوهستک نیز اکنون به حلقه تازهای از این زنجیره تبدیل شده است. زنجیرهای که نشان میدهد در جنگ، خطای نظامی زمانی که بر سر یک مراسم خانوادگی فرود میآید، دیگر صرفاً یک اشتباه نیست، بلکه جنایت و فاجعهای انسانی با پیامدهای ماندگار است.
پینوشتها
[۱]سپاهنیوز، اطلاعیه شماره ۹: «سران آمریکا راجع به پرونده سیاه حملههای خود به عروسیها در کشورهای مختلف به افکار عمومی جهان پاسخ دهند»، کد خبر: ۳۷۲۲۷، بازیابیشده در ۱۲ شهریور ۱۴۰۵.
[۲]همان.
[۳]SFGATE, A tragic case of confusion / Dozens of Afghans feared dead after bombs accidentally hit wedding party, By Alissa Rubin & Greg Miller, July ۲, ۲۰۰۲.
[۴]CBS News, Americans Ambushed in Iraq, September ۱۸, ۲۰۰۳.
[۵]KPBS, Dozens Killed in Disputed U.S. Attack in Iraq, By Eric Westervelt, May ۱۹, ۲۰۰۴.
[۶]CBS News, Iraqis Say U.S. Strike Kills ۱۳, October ۸, ۲۰۰۴.
[۷]Human Rights Watch, US and NATO Bombing and Civilian Deaths.
[۸]Annual Report on Protection of Civilians in Armed Conflict, United Nations Assistance Mission to Afghanistan, Human Rights Unit, January ۲۰۰۹, UNAMA, Human rights, p. ۱۷.
[۹]CBS News, Afghanistan: Officials claim NATO air strike kills women, kids at wedding party, June ۶, ۲۰۱۲.
[۱۰]United Nations, Statement attributable to the Spokesman for the Secretary-General on Yemen, September ۲۸, ۲۰۱۵.
[۱۱]ایرنا، «یک سال تجاوز سعودی آمریکا و بیش از ۳۰۰ بار قتلعام وحشیانه مردم یمن»، بازیابیشده در ۶ فروردین ۱۳۹۵.
[۱۲]همان.
[۱۳]همان، «مشخصات دقیق بمب استفادهشده در حمله آمریکا به عروسی کوهستک اعلام شد»، بازیابیشده در ۱۴ شهریور ۱۴۰۵.
[۱۴]همان، «رویترز: حمله مرگبار به مراسم عروسی در ایران ناشی از اصابت مستقیم تسلیحات آمریکایی بود»، بازیابیشده در ۱۳ شهریور ۱۴۰۵.
[۱۵]یورونیوز، «عروسی در کوهستک چگونه هدف قرار گرفت؟ روایت تازه کارشناسان تسلیحاتی از اصابت مهمات آمریکایی»، بازیابیشده در ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۳ شهریور ۱۴۰۵).
نظر شما