به گزارش گروه ترجمۀ خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام شیخ علی نجفی، مدیر دفتر آیتالله العظمی حافظ بشیر حسین نجفی در نجف اشرف در گفتوگوی با خبرگزاری حوزه، با تأکید بر ضرورت هدفمندی در مسیر تحصیل حوزوی گفت: هر طلبه باید از آغاز مسیر علمی خود، هدف و آینده خویش را مشخص کند و علما و طلاب نیز با رفتار و اخلاق خود، الگوی عملی تعالیم اهلبیت(ع) در جامعه باشند.
در ادامه، شرح این گفت و گو را می خوانید:
حوزههای علمیه در برابر نیازهای عصر حاضر و چالشهایی مانند شبهات فکری جدید، شبکههای اجتماعی و هوش مصنوعی چه نقشی باید ایفا کنند؟ حوزه علمیه نجف اشرف از چه ویژگیهای علمی و فکری برجستهای برخوردار است؟
حجتالاسلام شیخ علی نجفی: یکی از برجستهترین ویژگیهای علمی و فکری حوزه علمیه نجف اشرف، آزادی فکری و آزادی در انتخاب و بهکارگیری روشهای علمی است. هر فردی که بخواهد در یک عرصه علمی پیشرفت کند، این فرصت را دارد که با جدیت و تلاش در آن مسیر گام بردارد و نتیجه نهایی نیز به توفیق الهی بستگی دارد.
امروز حوزههای علمیه وظیفه دارند با تقویت همکاری و همگرایی و از طریق تبادل افکار، تجربیات، توانمندیها و امکانات، تلاشهای خود را در مسیر واحد و مشترکی سامان دهند. واقعیت این است که مقابله با چالشهایی که در برابر دین و مکتب قرار دارد، وظیفه یک فرد یا یک نهاد بهتنهایی نیست، بلکه نیازمند همکاری، همافزایی و تلاش منسجم و سازمانیافته است.
در این زمینه، میتوان از ظرفیت هوش مصنوعی و دیگر ابزارهای نوین نیز بهره گرفت. این فناوریها میتوانند در گردآوری و دستهبندی اطلاعات، استفاده مؤثرتر از دادهها و تسهیل فعالیتهای علمی و پژوهشی نقش مهمی ایفا کنند. بنابراین، ورود هدفمند حوزههای علمیه به این عرصه و بهرهگیری هوشمندانه از فناوریهای جدید، امروز به یک ضرورت جدی و فوری تبدیل شده است.
به نظر شما مدارس دینی و مراکز علمی هند و پاکستان چه نقشی در تربیت علمی و دینی پیروان مکتب تشیع داشتهاند؟ این مراکز در شرایط کنونی با چه چالشهای اساسی مواجه هستند و برای تقویت و ارتقای آنها چه اقداماتی ضروری است؟
حجتالاسلام شیخ علی نجفی: مدارس دینی و مراکز علمی هند و پاکستان در تربیت علمی و دینی پیروان مکتب تشیع، نقشی بسیار مهم و حتی اساسی ایفا کردهاند؛ با این حال، واقعیت این است که این نقش باید در آینده چندین برابر تقویت و گسترش یابد.
در این زمینه، لازم است مراکز دینی، علما، مؤمنان، خیرین، مراجع عظام نجف اشرف و حوزههای علمیه مختلف در سراسر جهان، با همکاری و همافزایی، برای حمایت، تقویت و پشتیبانی از مدارس دینی و مراکز علمی شبهقاره هند و پاکستان تلاش کنند.
این مدارس در دو عرصه مالی و علمی با چالشهای جدی مواجه هستند. ازاینرو، ضروری است استادان توانمند، مجرب و متخصص به هند و پاکستان اعزام شوند تا با حضور و فعالیت علمی خود، در تقویت حوزههای علمیه و ارتقای نظام آموزشی این مراکز نقش مؤثری ایفا کنند.
همچنین، گسترش ارتباط و همکاری میان مراکز دینی، تعیین اهداف مشخص، اولویتبندی نیازها و اتخاذ اقدامات عملی متناسب با این اولویتها، از دیگر ضرورتهای این مسیر است. تنها از طریق همکاری منسجم، برنامهریزی دقیق و تلاش مشترک میتوان زمینه پیشرفت و تقویت مدارس و مراکز علمی شیعی در هند و پاکستان را فراهم کرد.
برای تقویت و گسترش روابط علمی و پژوهشی میان حوزههای علمیه قم و نجف چه اقداماتی میتوان انجام داد؟
حجتالاسلام شیخ علی نجفی: روابط علمی و پژوهشی میان حوزههای علمیه نجف و قم از گذشته وجود داشته است و خوشبختانه ارتباط میان علما و طلاب، تبادل آثار و کتابهای علمی و بهرهگیری متقابل از ظرفیتهای علمی همچنان ادامه دارد.
با این حال، ضروری است این روابط بیش از پیش تقویت و گسترده شود. فعالیتهای علمی و پژوهشی باید استمرار داشته باشد و همکاری میان دو حوزه بهصورت منسجمتر، گستردهتر و پایدارتر دنبال شود تا هر دو طرف بتوانند از تجربیات، دانش و توانمندیهای علمی یکدیگر بیشترین بهره را ببرند.
با توجه به چالشهای فکری، فرهنگی و رسانهای پیش روی نسل جوان، مسئولیت علما و حوزههای علمیه چیست؟ چه راهکارهایی میتواند در جذب جوانان به دین مؤثر باشد؟
حجتالاسلام شیخ علی نجفی: در برابر چالشهای فکری، فرهنگی و رسانهای که نسل جوان با آن مواجه است، مسئولیت علما و حوزههای علمیه بسیار سنگین است. یکی از مهمترین وظایف در این زمینه، شناخت دقیق مسائل و دغدغههای جوانان و ارائه پاسخهای مناسب و اقناعکننده به پرسشهای آنان است.
ما باید نیروها و شخصیتهایی را تربیت کنیم که بتوانند میان حوزههای علمیه، مراکز دینی و جامعه ارتباط برقرار کنند؛ افرادی که زبان و اقتضائات روز را بشناسند، بتوانند معارف دینی را به شیوهای مؤثر تبیین کنند و با استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی، پیام دین را به مخاطبان گستردهتری منتقل سازند.
امروز دیگر سخن گفتن صرفاً با شیوههای سنتی کافی نیست. باید از همه ظرفیتهای انسانی و ابزارهای نوین و فناوریهای ارتباطی بهدرستی استفاده کنیم. لازم است جوانان مؤمن، بااستعداد، فعال و توانمند که ظرفیت تبلیغ و ارتباط مؤثر با جامعه را دارند، شناسایی و برای فعالیتهای تبلیغی بهصورت تخصصی و هدفمند تربیت شوند.
همچنین، مسئولان دفاتر مراجع، مدیران مراکز دینی و دستاندرکاران حوزههای علمیه نیز باید با ابزارها و فناوریهای نوین و شیوههای استفاده مؤثر از آنها آشنایی کافی داشته باشند تا بتوانند از این ظرفیتها در مسیر ترویج معارف دینی و ارتباط بهتر با جامعه، به بهترین شکل بهرهبرداری کنند.
حوزههای علمیه در حفظ، ترویج و رساندن معارف اهلبیت(ع) به مردم سراسر جهان چه نقش اساسی بر عهده دارند؟
حجتالاسلام شیخ علی نجفی: حفظ و صیانت از معارف اهلبیت(ع)، ترویج این معارف و رساندن آموزههای صحیح مکتب اهلبیت(ع) به نقاط مختلف جهان، از مهمترین و اساسیترین مسئولیتهای حوزههای علمیه است.
این رسالت را میتوان از راههای مختلف دنبال کرد؛ از جمله از طریق نمایندگان و مبلغان دینی، بهرهگیری از وبگاهها و فناوریهای نوین و همچنین حضور فعال و میدانی در مناطق مختلف جهان.
همچنین، جذب طلاب و علاقهمندان علوم دینی از کشورهای مختلف، فراهم کردن زمینه آموزش و تربیت آنان در حوزههای علمیه و سپس بازگشت آنها به کشورهای خود، از دیگر اقدامات مهم در این زمینه است. این افراد میتوانند پس از بازگشت، با تکیه بر دانش و تربیتی که در حوزههای علمیه کسب کردهاند، در معرفی و ترویج معارف اهلبیت(ع) و گسترش آموزههای این مکتب در جوامع خود نقش مؤثری ایفا کنند.
علما و مدارس دینی در پاکستان برای تقویت همگرایی مذهبی، وحدت امت اسلامی و مقابله با فرقهگرایی چه نقشی میتوانند ایفا کنند؟ با توجه به شرایط کنونی این کشور، اولویتهای رهبری دینی چه باید باشد؟
حجتالاسلام شیخ علی نجفی: در شرایط کنونی، علما و مدارس دینی پاکستان میتوانند در تقویت همگرایی مذهبی، وحدت مسلمانان و مقابله با افراطگرایی، نقشی مهم و اساسی ایفا کنند.
تجربه نشان داده است که بسیاری از نگرشهای منفی نسبت به یک دین یا مکتب، ناشی از شناخت نادرست یا ناآگاهی از آموزهها و باورهای آن است. برای نمونه، بسیاری از افراد با عقاید، سبک زندگی و اخلاق شیعیان آشنایی کافی ندارند. ازاینرو، ما باید معارف اهلبیت(ع) را پیش از هر چیز در رفتار و اخلاق خود نمایان کنیم و عملاً بازتابدهنده آموزههای آن بزرگواران باشیم.
اگر مردم با تعالیم پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) و اخلاق والای آنان آشنا شوند و ما نیز با عمل به آموزههای معصومان(ع)، این معارف را در رفتار و زندگی خود نشان دهیم، قطعاً نتایج بسیار مثبتی به همراه خواهد داشت. در روایات نیز بر معرفی زیباییهای کلام و معارف اهلبیت(ع) تأکید شده است؛ زیرا هنگامی که مردم محاسن این معارف را بشناسند، زمینه برای پذیرش و پیروی از آن فراهم خواهد شد.
بنابراین، حوزههای علمیه و علما در نقاط مختلف جهان وظیفه دارند معارف پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) را با شیوهای مناسب، حکیمانه و متناسب با شرایط و مخاطبان به جامعه معرفی کنند؛ همانگونه که قرآن کریم میفرماید: «ادْعُ إِلَیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ»؛ «با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارت دعوت کن».
در کنار این امر، تعامل مثبت با دیگران و برقراری ارتباط بر پایه کرامت انسانی نیز اهمیت فراوانی دارد. پیامبر اکرم(ص) با اخلاق نیکو و رفتار شایسته خود توانست دلهای مردم را تحت تأثیر قرار دهد. ما نیز باید افرادی را تربیت کنیم که با حضور در جوامع مختلف، بتوانند روابطی سالم، محترمانه و سازنده با مردم برقرار کنند.
همچنین باید تلاش شود پیروان مذاهب و ادیان مختلف، بهویژه افراد آگاه، منصف و حقیقتجو، با معارف مکتب اهلبیت(ع) آشنا شوند. تجربه نشان داده است که تعامل سازنده، گفتوگوی مثبت و شناخت متقابل میتواند در کاهش سوءتفاهمها، تقویت همزیستی و معرفی صحیح مکتب اهلبیت(ع) بسیار مؤثر باشد.
با توجه به خدمات مرجعیت دینی در عصر حاضر، مهمترین ویژگیهای علمی و دینی خدمات آیتالله العظمی حافظ بشیر حسین نجفی را چگونه ارزیابی میکنید؟
حجتالاسلام شیخ علی نجفی: آیتالله العظمی حافظ بشیر حسین نجفی در طول زندگی فردی و اجتماعی خود، تلاش گستردهای برای خدمت به علم و حوزههای علمیه داشته و بخش مهمی از زندگی خویش را در مسیر فعالیتهای علمی و دینی سپری کردهاند. خداوند متعال به ایشان توفیق داده است که در عرصههایی همچون علم اصول، تفسیر و تربیت طلاب، جایگاه علمی برجستهای به دست آورند.
یکی از مهمترین ویژگیهای فعالیت علمی ایشان، توجه ویژه به تربیت علمی طلاب بوده است. درس خارج ایشان صرفاً یک درس یکسویه نبود، بلکه همراه با بحث و گفتوگو، پرسش و پاسخ و مشارکت علمی طلاب برگزار میشد تا آنان بتوانند درک عمیقتری از مباحث علمی پیدا کرده و سطح توانمندی علمی خود را ارتقا دهند.
از سوی دیگر، ایشان در تحولات عراق در دوران حکومت استبدادی، بهویژه پس از حوادث سال ۱۹۹۱ میلادی و قیام شعبانیه، نیز نقش مهمی ایفا کردند. پس از رحلت مرجع وقت، با تلاش برای انتشار آثار علمی، تأمین استادان و بازسازی و توسعه مدارس علمیه، در احیای فعالیتهای حوزوی و تقویت مجدد حوزه علمیه نقش مؤثری داشتند.
این تلاشها با فضل الهی، فداکاریهای فراوان و خون شهیدان، سالها ادامه یافت و ایشان در این مسیر حتی با تلاشهایی برای ترور و حذف فیزیکی نیز مواجه شدند. با این حال، به لطف خداوند متعال، حوزه علمیه به تدریج به ثبات و استحکام بیشتری دست یافت و توانست به جایگاه علمی و حوزوی کنونی خود برسد.
پیام شما به علما، مدیران مدارس دینی، استادان و طلاب، بهویژه نسل جوان چیست و چه چشماندازی برای آینده دارید؟
حجتالاسلام شیخ علی نجفی: با توجه به تجربه طولانی آیتالله العظمی حافظ بشیر حسین نجفی در حوزههای علمیه، به نظر من نخستین و مهمترین مسئله این است که هر طلبهای که وارد حوزه علمیه میشود، هدف خود را بهروشنی مشخص کند. طلبه باید بداند با چه انگیزهای وارد حوزه شده و در آینده میخواهد به چه جایگاهی برسد.
آیا هدف او این است که به یک فقیه جامعالشرایط تبدیل شود؟ آیا میخواهد در عرصه فقه به پژوهشگری متخصص تبدیل شود؟ آیا قصد دارد در یک رشته علمی خاص به تخصص برسد یا صرفاً میخواهد با معارف و آموزههای دینی آشنایی عمیق پیدا کند؟ طبیعی است که برای دستیابی به هر یک از این اهداف، نمیتوان یک شیوه آموزشی و تربیتی واحد در نظر گرفت. ازاینرو، یکی از مسائل اساسی حوزههای علمیه، طراحی شیوههای آموزشی و تربیتی متناسب با اهداف و استعدادهای مختلف طلاب است.
مسئله مهم دیگر، موضوع دعوت و تبلیغ دین است. ما علما و فعالان دینی مسئولیت سنگینی بر عهده داریم و باید در میان مردم حضور داشته باشیم و با رفتار و عملکرد خود، نمونهای عملی از تعالیم مکتب محمد و آلمحمد(ص) ارائه کنیم.
صرف سخن گفتن درباره دین کافی نیست؛ بلکه اخلاق، رفتار، شیوه تعامل با مردم و نحوه زندگی ما نیز باید بیانگر آموزههای دینی باشد. اگر بتوانیم معارف اهلبیت(ع) را در رفتار و کردار خود بهدرستی نشان دهیم، میتوانیم پیام دین را به شکلی مؤثرتر و ماندگارتر به جامعه منتقل کنیم.
نظر شما