حجتالاسلام و المسلمین نبی الله صداقت، از اساتید مدرسه علمیه امام حسن عسکری (ع) شهرستان آمل، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، به مناسبت ایام حضور حضرت معصومه (س) در شهر مقدس قم، به تبیین جایگاه علمی زنان در سیره معصومین (ع) و بررسی نقش راهبردی حوزهی علمیه قم در نشر جهانی اسلام پرداخت.
تبیین جایگاه علمی زنان از خلال سیره حضرت معصومه (س)
کارشناس دینی با نقل روایتی از دوران حضور حضرت معصومه (س) در مدینه، به توانمندی علمی زنان اشاره کرد و افزود: در دورانی که مردم برای دریافت پاسخ سؤالات پیچیده علمی خود به محضر امام کاظم (ع) مراجعه میکردند، حضرت معصومه (س) با پذیرش این پرسشها و ارائه پاسخهای دقیق و جامع، توانمندی علمی خود را به نمایش گذاشتند. وقتی امام کاظم (ع) پاسخهای دخترشان را مطالعه کردند، با عبارت «فداها ابوها»، بر جایگاه رفیع و دانش گسترده حضرت معصومه (س) صحه گذاشتند. این روایت، گواهی بر این است که تکامل علمی و معنوی، منحصر به جنسیتی خاص نیست.
برابری در ارزش انسانی و تربیتی؛ فراتر از جنسیت
حجتالاسلام و المسلمین صداقت با نقد دیدگاههای رایج درباره برتری پسر بر دختر، بر ارزش ذاتی هر انسان تأکید کرد و با استناد به سیره امام سجاد (ع) که در هنگام تولد فرزند، تنها سلامت او را ملاک قرار میدادند، یادآور گردید: در نظام تربیتی اسلام، ارزش انسان بر اساس ایمان و تقواست، نه جنسیت. وی با اشاره به اثرگذاری عمیق تربیت دختران در جامعه، خاطرنشان کرد: تربیت یک دختر میتواند معادل تربیت چندین پسر باشد و هرگونه نگاه تبعیضآمیز در این زمینه، ناشی از کمبود بصیرت و عدم درک صحیح از جایگاه انسانی است.
تحلیل مفهوم «تبرّج»؛ از خودنمایی تا جاهلیت
حجتالاسلام و المسلمین صداقت در ادامه گفت وگو، به بررسی ریشهشناختی و قرآنی واژه «تبرّج» پرداخت. وی با استناد به آیه ۳۳ سوره احزاب، تبرّج را به معنای «جلوهگری و خودنمایی» تعریف کرد و آن را با مفهوم «برج» در معماری تشبیه نمود؛ ساختمانی که با هدف جلب توجه همگان و دیده شدن در چشم همگان بنا شده است.
وی تصریح نمود: در نظام اسلامی، زینت و زیبایی زن باید در چارچوبی باشد که منجر به حفظ کرامت انسانی شود و خودنمایی بیهدف، از ویژگیهای دوران جاهلیت است که با روح تکامل انسانی در تضاد است.
حجاب؛ ابزاری برای صیانت از نظام خانواده و عاطفه
استاد مدرسه علمیه امام حسن عسکری (ع) با نقد تمدن مادی غربی و اشاره به گسست نظام خانواده در کشورهای توسعهیافته، ابراز داشت: حیا و عفاف تنها یک دستور دینی نیست، بلکه ضرورتی برای سلامت روان و ثبات عاطفی است. وی با ارائه تحلیلی روانشناختی، رابطه میان «پرهیز از نگاههای پراکنده» و «افزایش جذابیت همسر» را تشریح کرد و افزود: همانگونه که گرسنگی، لذت افطار را دوچندان میکند، پرهیز از نگاههای متکثر و بیهدف به دیگران، باعث میشود تا عاطفه و جذابیت همسر در نظر فرد دوچندان شود. ارتباطات بیحد و حصر و بیقاعده در فضای مجازی و اجتماعی، منجر به کاهش لذتهای عاطفی در کانون خانواده و تضعیف پیوندهای زناشویی میگرداند.
تمایز میان «زینت طبیعی» و «تلاش برای دیده شدن»
حجتالاسلام و المسلمین صداقت خاطرنشان کرد: بر اساس آیه شریفه «أَ وَ مَنْ یُنَشَّؤُا فِی الْحِلْیَةِ» (زخرف/ 18)، زینتطلبی یکی از ویژگیهای طبیعی و فطری زنان دانست، اما میان «زیبایی فطری» و «تلاش برای خودنمایی» باید تفاوت قائل گردید. کمال انسان در باطن و معرفت اوست و کسانی که دچار کمبودهای درونی هستند، میکوشند این خلأ را با جلوهگریهای ظاهری و جذب مخاطب جبران کنند. اما بر اساس کلام امام کاظم (ع) هر کس که بیش از حد به دنبال دیده شدن و جلب توجه است، در واقع دچار یک کمبود درونی است و میکوشد این کمبود را از مسیرهای نادر جبران کند.
پاسخی به شبهه «مسئولیت تنها بر عهده بیننده است»
مبلّغ شهرستان آمل در پاسخ به این دیدگاه که «مسئولیت نگاه بر عهده بیننده است و فرد بیحجاب مسئولیتی ندارد»، یادآور گردید: رفتار انسان در فضای اجتماعی، اثرات محیطی دارد. وی با بیان مثالی در مورد دود سیگار یا صدای بوق، گفت: برخی رفتارها به گونهای است که محیط پیرامون را تحت تأثیر قرار میدهد و نمیتوان ادعا کرد که تأثیرات محیطی یک رفتار، تنها بر عهده کسانی است که در آن محیط حضور دارند.
تکمیل زنجیره عفاف؛ ضرورت همافزایی در کنترل نگاه و پوشش
حجتالاسلام و المسلمین صداقت با اشاره به آیات ۳۰ و ۳۱ سوره نور، گفت: سلامت جامعه در گرو همکاری متقابل مردان و زنان در رعایت عفاف است. وی تبیین نمود که همانگونه که پوشش مناسب بر عهده زنان است، «غضّ البصر» و کنترل نگاه بر عهده مردان است. وی با ارائه الگویی برای نگاه اجتماعی، خاطرنشان کرد: «نگاه انسان به محیط پیرامون باید نگاهی کلی و عمومی باشد، بهگونهای که هیچکس مورد نظارت خصوصی و خیره قرار نگیرد.» وی افزود که اجتناب از نگاه حرام، نه تنها باعث ارتقای معنوی فرد میشود، بلکه راه را برای دستیابی به حلالهای پایدارتر و زیباتر در زندگی میگشاید.
پیامدهای اقتصادی و اجتماعی «تبرّج» و جلوهگری
این استاد مدرسه علمیه در تحلیل پیامدهای «تبرّج» (خودنمایی)، به سه آسیب اصلی، یعنی «عدم اشباع و تکرار بی نهایت، «هزینه های مالی» و «اتلاف زمان» اشاره نمود.
نخست، عدم اشباع و تکرار بینهایت:
حجت الاسلام و المسلمین صداقت تبرّج را به «آب دریا» تشبیه کرد که هرچه بیشتر از آن بنوشی، تشنگیات بیشتر میشود؛ چرا که جلوهگری در ظاهر، نهایت و حدّی ندارد و فرد را به سوی افراطهای بیشتر میکشد.
دوم، هزینههای مالی:
کارشناس دینی خاطرنشان کرد که تلاش برای جلب توجه از طریق تبرّج، هزینههای گزافی دارد که ممکن است منجر به فشار اقتصادی بر خانواده یا روی آوردن به مسیرهای نامشروع برای تأمین این هزینهها شود.
سوم، اتلاف زمان:
مبلّغ شهرستان آمل با استناد به سیره امام امیرالمؤمنین علی (ع) در بهرهوری از زمان، تأکید کرد که صرف ساعتها وقت برای آرایش و زینت ظاهری، نوعی اتلاف فرصت است. وی یادآور شد که در نگاه علوی، حتی ثانیهای که صرف امور زائد شود، جایگزینی برای ذکر و عبادتی چون «سبحان الله» است.
اولویت تکامل باطنی بر تزیینات ظاهری
وی در ادامه به تضاد میان «ظاهر» و «باطن» پرداخت و تبرّج را عاملی دانست که سیر کمالات انسان را به سمت ظواهر میکشد. وی با تشبیه «جلد کتاب» به «ظاهر انسان»، تبیین کرد که تمرکز بر تزیینات بیرونی، در واقع تلاش برای جبران کمبودهای درونی است. وی تأکید کرد که انرژی انسان باید بهجای تماشای دستاوردهای دیگران (مانند تماشای افراطی ورزش یا ثروت)، صرف فعالیتهای سازنده و تکاملی شود. وی خاطرنشان کرد: «ارزش انسان در حرکت است؛ قدم برداشتن برای تحصیل، صلهرّحم و آشتی دادن میان مسلمانان، همان ورزشهای واقعی روح و جسم هستند.»
روانشناسی رنگها و اثرگذاری بر یادگیری
حجتالاسلام و المسلمین صداقت به اثرگذاری رنگها بر روحیه و یادگیری اشاره کرد. وی با استناد به مفاهیم قرآنی در مورد تأثیر رنگ بر دیدگان، اظهار داشت: در محیطهای آموزشی، استفاده از رنگهای «شاد اما ساده» میتواند بر نشاط و تمرکز دانشآموزان و دانشجویان اثر مثبت بگذارد. وی پیشنهاد داد که رنگهای محیطی و پوششی در کلاسها بهگونهای انتخاب شوند که بدون ایجاد حواسپرتی، باعث ایجاد آرامش و شادی در روح مخاطب گردد.
تبرّج؛ بستر شکلگیری شکاف طبقاتی و کینههای اجتماعی
کارشناس دینی در تحلیلی جامع، جلوهگری در جامعه را یکی از عوامل اصلی افزایش فاصله طبقاتی دانست و افزود: نمایش تجملات و تبرّج، منجر به ایجاد حس محرومیت در اقشار کمبضاعت شده و بذر کینه و سوءظن را در جامعه میکارد. وقتی تفاوتهای مالی از طریق نمایش تجملات به رخ کشیده شود، جامعه دچار سوءظن میشود و حتی در مورد منابع کسب درآمد افراد، تهمتها و گمانهای نادرست شکل میگیرد. عفاف و حجاب با کاهش رقابتهای ظاهری، به سلامت روابط اجتماعی و انسجام طبقاتی کمک میکند.
تأثیرات تبرّج بر بهرهوری علمی و سلامت روان
استاد مدرسه علمیه امام حسن عسکری (ع) با اشاره به پیامدهای روانشناختی تبرّج، بر تداخل آن با تمرکز ذهنی و بهرهوری علمی تصریح نمود؛ وی افزود: تحریکات بصری ناشی از جلوهگری، باعث حواسپرتی شدید و کاهش کیفیت یادگیری میشود.
کارشناس دینی با ترسیم زنجیرهای از پیامدهای این وضعیت ابراز داشت: علاقه بیقاعده ناشی از نگاههای خیره، ابتدا منجر به حواسپرتی علمی شده و در مراحل پیشرفتهتر، فرد را به سوی روابطهای ناپایدار و حتی بحرانهای روانی مانند افسردگی و خودکشی (در صورت عدم دستیابی به خواستهها) میکشاند.
بحران خانواده و افزایش نرخ طلاق در عصر جلوهگری
حجتالاسلام و المسلمین صداقت یکی از پیامدهای مخاطرهانگیز تبرّج را «تضعیف میل به همسر» و «ناپایداری خانواده» دانست. وی خاطرنشان کرد: وقتی مرد در فضای عمومی با تصاویر متعدد و تبرّجهای متنوع روبرو شود، استانداردهای ذهنی او نسبت به همسرش تغییر کرده و دچار نوعی «عدم رضایت» میگردد.
استاد مدرسه علمیه امام حسن عسکری (ع) شهرستان آمل اظهار داشت: پرهیز از نگاههای خیره و تکیه بر عفاف، باعث میشود تا جذابیت همسر در نظر مرد دوچندان شود و این امر، صمام ایمنی در برابر افزایش نرخ طلاق و فروپاشی کانون خانواده است.
تبرّج و گرههای ازدواج
وی با اشاره به تأثیر فرهنگ تجمّلی بر کاهش نرخ ازدواج ابراز داشت: تبرّج تنها در پوشش نیست، بلکه به «سفرههای اشرافی» و «تطلعات مادی» نیز کشیده شده است. بسیاری از جوانان به دلیل فشارات اجتماعی و رقابت در تجمّلات، احساس میکنند توان مالی برای ازدواج ندارند؛ در حالی که اگر سادگی و قناعت جایگزین تبرّج شود، موانع اقتصادی ازدواج تا حد زیادی برطرف میگردد.
بصیرت در انتخاب جفت؛ تمایز میان «ظاهر» و «همّت»
استاد مدرسه علمیه شهرستان آمل با اشاره به لزوم توجه به «همّت» و «باطن» در انتخاب همسر خاطرنشان کرد: حضرت امیر (ع) در حکمت 234 نهج البلاغه می فرماید: «روی ذعلب الیمامی عن أحمد بن قتیبة عن عبد الله بن یزید عن مالک بن دحیة قال: کنا عند أمیر المؤمنین ع [فقال] و قد ذکر عنده اختلاف الناس فقال إنما فرق بینهم مبادئ طینهم و ذلک أنهم کانوا فلقة من سبخ أرض و عذبها و حزن تربة و سهلها فهم علی حسب قرب أرضهم یتقاربون و علی قدر اختلافها یتفاوتون فتام الرواء ناقص العقل و ماد القامة قصیر الهمة و زاکی العمل قبیح المنظر و قریب القعر بعید السبر و معروف الضریبة منکر الجلیبة و تائه القلب متفرق اللب و طلیق اللسان حدید الجنان»
وی با تبیین مفهوم «مادّ القامة» (بلندقامه اما بیهمت)، تصریح نمود: نباید فریب ظواهر و زیباییهای سطحی را خورد. بسیاری از افراد چه از نظر جسمی و چه از نظر ظاهری، دارای ویژگیهای جذابی هستند اما همّت و ارادهای برای رشد و مسئولیتپذیری ندارند. بصیرت در انتخاب، تنها با عبور از نگاههای سطحی و توجه به کمالات درونی میسر است.
حفاظت از حریم عاطفی؛ حجاب به مثابه صیانت از تعلقات قلبی
حجتالاسلام و المسلمین صداقت در تحلیلی روانشناختی، حجاب را ابزاری برای حفاظت از «انحصار عاطفی» در خانواده دانست. وی با تبیین این نکته که هیچ زنی حاضر نیست حتی بخش اندکی از توجه و علاقه همسرش را با دیگری شریک شود، افزود: زنی که با تبرّج و جلوهگری، تلاش میکند توجه عموم جامعه را به خود جلب کند، در واقع بستر جذب توجه دیگران به سوی همسر خود را نیز فراهم میآورد.
وی با استناد به قاعده «مَنْ غَشَّ غُشَّ» (هر کس فریب دهد، مورد فریب قرار میگیرد)، عنوان داشت: عفاف در پوشش، در واقع تضمینی برای بازگشت همان میزان از توجه و علاقه در محیط خانه است و تنها راه دستیابی به آرامش عاطفی پایدار، رعایت این مرزهای اخلاقی است.
تأکید اسلام بر زینت حلال و نکتگانی در مورد «تکمیل خانواده»
استاد مدرسه علمیه امام حسن عسکری (ع) با اشاره به سیره پیامبر اکرم (ص) در توصیه به حضرت زهرا (س) برای زینت و آرایش در حضور همسر، تأکید نمود که اسلام مخالف زیبایی و زینت نیست، بلکه هدف آن «سوق دادن لذتها به مسیر حلال» است. وی در ادامه، در پاسخ به بهانههای اقتصادی برای عدم ازدواج یا محدود کردن تعداد فرزندان، به مسئله «توکل و تقدیر الهی» اشاره کرد. وی تبیین نمود که نگرانیهای مادی نباید مانع از تشکیل خانواده و فرزندآوری شود؛ چرا که کیفیت زندگی و سلامت فرزندان، بیش از آنکه به امکانات مادی وابسته باشد، تابع اراده و لطف الهی است.
تقدیر از جایگاه معنوی قم و زیارت حضرت معصومه (س)
کارشناس دینی با اشاره به ایام حضور حضرت معصومه (س) در شهر مقدس قم، بر اهمیت معنوی این شهر و جایگاه ویژه زیارت این بانوی کریمه تأکید کرد و افزود: سفارش ویژه معصومین (ع) به زیارت حضرت معصومه (س)، نشاندهنده جایگاه رفیع ایشان در هدایت بشر و پیوند عمیق میان مرجعیت، حوزهی علمیه و این حرم مطهر است.
نظر شما