صدیقه شاکری در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، با بیان اینکه مسئله عفاف و حجاب تنها مربوط به بانوان نیست، بلکه مردان نیز در این زنجیره نقش دارند، عنوان کرد: چالشهای عفاف و حجاب یک امر تکبعدی نیست و نمیتوان تنها یک عامل مانند شبکههای مجازی یا ماهواره را علت اصلی آن دانست بلکه این یک متغیر وابسته است که متغیرهای مستقل متعددی از ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بر آن اثر میگذارند.
وی با اشاره به وضعیت فعلی عفاف در برخی شهرها تأکید کرد: متأسفانه امروز در برخی شهرها شاهد وضعیت نگرانکنندهای هستیم که دور از انتظار از یک جامعه شیعی و انقلابی است.
خانواده اولین حلقه اثرگذار در حجاب
استاد جامعه الزهرا(س) عوامل موثر بر بی حجابی را به دو گروه داخلی و خارجی تقسیم کرد و افزود: در عوامل داخلی، نقش نهادهای فرهنگی و آموزشی و بهویژه نهاد خانواده کلیدی است. حساسیتهای خانوادهها نسبت به مسائل فرهنگی و ویژگیهایی که برای یک خانواده متعالی در روایات ذکر شده در مقایسه با سالهای گذشته دچار تغییر شده است که خروجی آن را امروز در مسئله حجاب میبینیم.
وی در ادامه به عوامل بیرونی اشاره کرد و ادامه داد: رهبر شهید انقلاب از اصطلاح شبیخون فرهنگی یاد کرده بودند که نشان میدهد حمله فرهنگی دشمنان از تهاجم گذشته بلکه به شبیخون رسیده است.
معاون پژوهش جامعه الزهرا(س) ادامه داد: تغییرات تکنولوژیک و ورود رسانههای تصویری به زندگی روزمره باعث تغییرات فرهنگی شد. به عبارتی تلویزیون و رسانههای تصویری باعث شد دیوار خانهها ریخته شود. زیرا در گذشته فرهنگهایی وجود داشت که فقط در یک شهر یا منطقه مشاهده میشد ولی باگسترش رسانه همه شهرها شبیه هم شدند البته این مسئله جنبههای مثبت و منفی متعددی دارد.
وی به اثرگذاری الگوسازیهای نادرست در سینما، شبکههای خانگی و فضای مجازی اشاره کرد و گفت: برخی از شخصیتهای محبوب رسانهای در صداوسیما حجابی قابل قبول دارند اما در زندگی شخصی، سینما و فضای مجازی الگوی نادرستی هستند که متاسفانه بخش دوم با جذابیت بیشتری مطرح میشود.
شاکری تاکید کرد: برای آسیبشناسی دقیق نباید تنها یک فرد یا نهاد را متهم کرد بلکه همه ارکان حکمرانی شامل مجلس، دولت و قوه قضائیه در کنار نهادهای فرهنگی، خانوادهها و مساجد وظایفی دارند. اگر این مجموعهها همافزا عمل میکردند، امروز شاهد این آسیبها نبودیم. از سوی دیگر نباید از هجمههای سازمانیافته دشمن غافل شد. امروز دشمن برای ضربه زدن به جمهوری اسلامی هزینههای زیادی کرده است که بخشی از آن شبیخون فرهنگی است.
در مساله حجاب با شبیخون فرهنگی مواجه هستیم
فعال فرهنگی شبیخون فرهنگی را ابزاری برای ایجاد خودبیگانگی در جامعه دانست و تصریح کرد: سقوط اندلس در اسپانیا نمونهای تاریخی از اثرات مخرب هجوم فرهنگی علیه مسلمانان است که هجوم فرهنگی منجر به خودبیگانگی و در نهایت سقوط شد.
وی اظهار کرد: عامل بسیاری از بزهها و آسیبها از جمله بی حجابی این است که انسان از عقلانیتی که دین برای انسان پدید آورده فاصله میگیرد و در مقابل جلوههای مادی و دنیوی زیبا آرایش میشوند به همین خاطر دشمنان نیز تلاش میکنند با هزینه گزاف، لذتهای مادی و شهوانی را به شکلی جذاب آرایش میدهد و از سوی دیگر مسیر کمالبخش معنویت و نزدیکی به اهلبیت (ع) را برای جوانان دشوار جلوه دهد و بدیهی است که مسیر سر پایینی بسیار آسانتر از سربالایی است اما باید به خاطر داشت که اگر چه رسیدن به قله سخت است اما لذتی که در رسیدن به قله موفقیت وجود دارد ماندگارتر و واقعیتر از لذتهای مادی و دنیوی است.
استاد جامعه الزهرا(س) با تأکید بر ضرورت رویکرد علمی در مواجهه با آسیبهای اجتماعی گفت: باید ابعاد مختلف چالشهای عرصه عفاف و حجاب به صورت دقیق بررسی و گلوگاهها و نقاط بحرانی شناسایی شوند تا بتوان اقدامات متمرکز و اثرگذاری را انجام داد.
در تبیین مباحثت معرفتی حجاب کم کاری کردیم
وی افزود: بسیاری از این آسیبها نتیجه خلأ در تبیین مباحث معرفتی است؛ مباحث معرفتی باید به زیبایی برای جامعه تبیین و عینی سازی میشد اما در این زمینه کم کاری شد و از سوی دیگر دشمن بهخوبی از این خلأها برای تخریب بنیان خانواده و تضعیف دستاوردهای انقلاب اسلامی بهرهبرداری کرده است.
شاکری با اشاره به تجربیات بازگشت برخی افراد به مسیر عفاف پس از تجربه پوچی لذتهای زودگذر، تأکید کرد: افراد دلسوز راهکارهای متعددی از جمله همایشها، کتابهای آموزشی و تذکرات لسانی را انجام دادهاند اما این ها به تنهایی ناکافی نیست و باید طرحی نو اتخاذ شود تا از شدت پیشروی این آسیبها جلوگیری شود.
برای حل مساله حجاب اول ریشه ها را محکم کنیم
وی با تاکید بر اهمیت اقدامات اساسی در مقابله با آسیبها گفت: باید توجه داشته باشیم که اگر ریشهها محکم نباشد شاخ و برگها قوی نمیشوند در کنار اقداماتی که برای نتایج سریع والصول انجام میدهیم باید ریشههای اعتقادی را هم محکم کنید.
معاون پژوهش جامعه الزهرا(س) ادامه داد: امام خمینی (ره) فرمودند «عالم محضر خداست و در محضر خدا معصیت نکنیم»؛ اگر کسی واقعاً باور کند در محضر خدا قرار دارد، هر لحظه در تلاش برای ذخیره توشه برای ابدیت باشد و خوشبختی را در گرو قرب الی الله ببیند دیگر جذب جلوههای فریبنده گناه نمیشود
وی بیان کرد: برای تحقق این امر باید هنرمندان با بهرهگیری از ابزارهای نوین و فناوریهای پیشرفتهای نظیر هوش مصنوعی، زیباییهای معرفتی و اخلاقی را به شکلی ملموس و جذاب به تصویر بکشند و شخصیتهای تاثیرگذار، پیامهای دینی و شادیهای ماندگار را با زبانی مدرن به نسل جدید معرفی کنند. تذکرات لسانی نیز باید با زبانی شیوا و زیبا صورت بگیرد تا باعث جذب شود نه به گونهای که دافعه ایجاد کند.
شاکری اضافه کرد: متاسفانه جامعه به سمت تجربه مسیر اشتباهی که قرنها پیش غرب تجربه کرده و از آن روی برگردانیده رفته است در حالی که باید از تجربه دیگران عبرت گرفت و آن را تکرار نکرد. امروزه مباحث روانشناسی به ویژه روانشناسی مثبتگرا به مسائل اعتقادی و معنوی توجه پیدا کردند و معتقد هستند که شادیهای ظاهری و مادی (مانند لذتهای حسی و جنسی) هرگز ماندگار نیستند و در بسیاری از موارد فرد را به تشنگی بیشتر و طمعی بیپایان دچار میکنند و شادی ماندگار تنها از طریق گره خوردن زندگی با معنویت و اعتقادات دینی حاصل میشود.
لزوم حضور پررنگ بانوان محجبه در جامعه
وی اضافه کرد: راهکار دیگر حضور پررنگ بانوان محجبه در جامعه است. در مراسمهای مذهبی و ملی مانند تشییع پیکر رهبر شهید و... شاهد حضور گسترده بانوان محجبه هستیم. این مراسمها یک سرمایه اجتماعی است که میتواند به بروز و ظهور بانوان محجبه و تشویق دیگران به حجاب کمک کند.
پژوهشگر حوزوی با ابراز نگرانی از تغییر فضای اجتماعی، خاطرنشان کرد: در سالهای نخست انقلاب اسلامی، ظاهر مذهبی و انقلابی یک ارزش در سطح جامعه بود و افرادی که ترجیح میدادند خود را شبیه افراد مذهبی کنند تا در جامعه پذیرش شوند اما امروزه فضای جامعه تغییر کرده است و شاهد پدیده همرنگ شدن با جماعت در جهت مخالف هستیم؛ به گونهای که برخی نوجوانان و جوانان برای فرار از نقد همسالان تدریج میدهند از حجاب فاصله بگیرند.
معاون پژوهش جامعه الزهرا(س) گفت: برای تقویت مجدد سرمایه اجتماعی و حفظ آرمانهای دینی باید برنامهریزیهای دقیقی برای استحکام ریشههای اعتقادی صورت گیرد همچنین در سطح جامعه نیز حجاب و عفاف به عنوان یک ارزش جذاب بازتعریف شود.
وی اظهار کرد: ایجاد امنیت شغلی و مشوقهای هنرمندانه در این عرصه مفید خواهد بود. در مواردی شاهد هستیم که در برخی مشاغل رعایت حجاب و عفاف مانعی برای استخدام یا پیشرفت شغلی میشود. اگر مشوقهای مناسبی برای رعایت حریم عفاف در نظر گرفته نشود و در مقابل بدحجابی به عنوان پیششرط پذیرش در برخی محیطها تلقی گردد، وضعیت اجتماعی وخیمتر خواهد شد.
شاکری اجرای دقیق قوانین مربوط به حجاب در محیطهای دانشگاهی و اداری از دیگر راهکارهای کلیدی است، اضافه کرد: گاهی شاهد هستیم که قوانین مربوط به عفاف و حجاب در برخی نهادهای رسمی نیز نادیده گرفته میشود که باید به این مسئله توجه شود؛ زیرا میتواند بر پذیرش قانون در جامعه اثر منفی بگذارد.
در مساله حجاب از افراط و تفریط دوری کنیم
وی گفت: البته نباید با شیوههای قهری و افراطی برخورد شود زیرا برخوردهای قهرآمیز و زبان تند نه تنها نتیجهبخش نیست، بلکه اثر عکس میگذارد. به ویژه در شرایط فعلی که نیازمند همبستگی بیشتر در جامعه هستیم این مهم باید با اعتدال و نرمش باشد که نه دچار افراط در برخورد نرم شویم و نه دچار تفریط در برخورد قهری.
معاون پژوهش جامعه الزهرا(س) با تشبیه این موضوع به تربیت فرزند اظهار کرد: همانطور که تنبیه بدنی اشتباه است، رها کردن فرزند در برابر بیاخلاقی نیز خیانتی در حق او محسوب میشود.
وی بر لزوم پاسخگویی به شبهات مرتبط با عفاف و حجاب تأکید کرد و افزود: برخی بیان میکنند که در قرآن به مسئله حجاب اشاره نشده است و حکم واجب فقهی نیست در حالی که آیات قرآن، روایات نبوی و فتاوای مراجع تقلید شیعه و اهلسنت به صراحت در این رابطه حکم دارند و مسئله حجاب یک حکم شرعی است و از سوی دیگر حجاب قانون کشور نیز هست پس هم از لحاظ قانونی و هم شرعی باید رعایت شود.
استاد جامعه الزهرا(س) ادامه داد: فراهم کردن جلسات نقد و نظر، کرسیهای آزاداندیشی و تریبونهای آزاد، فضای گفتوگو با مردم میتواند کمک کند تا جامعه با آگاهی و بر اساس استدلالهای دینی و قانونی به نتیجه برسد.
وی به بررسی نقش مردان در مسئله حجاب و عفاف پرداخت و اظهار کرد: بسیاری از چالشهای مربوط به بدحجابی زنان، ریشه در نگرش و رویکرد مردان دارد. در مواردی شاهد هستیم که عدم حساسیت مردان یا حتی فشار آنها برای تغییر پوشش و آرایش همسرانشان، منجر به تضعیف حجاب در زنان شده است. به همین خاطر باید نقش تربیتی و حمایتی مردان در راستای تقویت عفاف مورد توجه قرار گیرد.
شاکری اضافه کرد: میل به توجه دیگران یک نیاز فطری است که در زن و مرد وجود دارد و اگر در مسیر صحیح هدایت شود میتواند زمینهساز رشد و تعالی باشد؛ اما اگر برای ارضای این نیاز به جلوههای ظاهری مادی و نمایشهای نامناسب روی آورند، آسیبزا خواهد بود. مانند استرس که شاید در اصل یک مسئله منفی باشد اما مقدار کم و کنترل شده آن میتواند قوه محرکه برای فعالیت باشد.
حجاب ضامن دوام و استحکام خانواده است
وی گفت: باید با شیوههای رسانهای برای جامعه تبیین شود که رعایت عفاف و حجاب هم از سوی زنان و هم مردان ثمرات فراوانی برای خانواده و جامعه دارد و هم به آرامش و استحکام خانواده کمک میکند و هم از مفاسد اجتماعی متعدد جلوگیری میکند.
معاون پژوهش جامعه الزهرا(س) با اشاره به نقش عفاف و حجاب در کاهش بزههای جامعه گفت: بسیاری از پژوهشها بیان میکنند خانواده امن و مستحکم میتواند از بسیاری از بزهها جلوگیری کند زیرا بسیاری از جرایم سنگین و حتی قتلها و خیانتها ریشه در خانوادههای آسیب دیده دارد. عدم رعایت عفاف و حجاب یکی از دلایل از هم گسیختگی و خیانت در خانوادهها است.
وی تاکید کرد: باید از طریق رسانهها و استفاده از هوش مصنوعی در تولید کلیپهای کوتاه، مقایسهای عینی میان جامعهای که در آن عفاف رعایت میشود و جامعهای که با بدحجابی مواجه است، ارائه دهیم و هنرمندانه به صورت ملموس، عینی و جذاب به جامعه نشان دهیم که رعایت حجاب و عفاف چه تأثیری بر افزایش محبت و دلبستگی میان همسران، نظم خانوادگی و کاهش بزهکاری و اضطرابهای ناشی از خیانت و ناامنیهای عاطفی دارد.
فعال فرهنگی تاکید کرد: این امر مستلزم یک همت جمعی است؛ چرا که هیچکسی در برابر آسیبهای اجتماعی مصون نیست و همه ما مانند مسافرانی در یک کشتی هستیم که هرگونه اختلال اجتماعی بر زندگی شخصی و خانگی تکتک ما اثر میگذارد.
حجاب را قربانی همبستگی نکنیم
وی یادآور شد: سازمانهای متولی از جمله نهادهای فرهنگی، آموزشی و... باید به این مسئله اهتمام ویژه داشته باشند. نباید به بهانه حفظ همبستگی اجتماعی و وحدت ملی، موضوع عفاف و حجاب را کمرنگ دید. بیتوجهی به این مسئله یا عدم اتخاذ تدابیر صحیح فرهنگی و قانونی، میتواند در آینده منجر به ضربات شدیدتری به پیکره جامعه شود. البته باید دقت داشت به گونهای اقدام شود که منجر به سواستفاده و موج سواری دشمنان نشود.
شاکری با اشاره به چالشهای فعلی جوانان مذهبی در حضور در برخی محیطهای اجتماعی، تصریح کرد: راهکار ما حذف کردن خودمان از جامعه یا حذف گروه مقابل نیست و باید مسئله را حل کنیم. ما نیازمند یک انسجام و هماهنگی ملی هستیم تا محیطی فراهم شود که در آن رعایت ارزشهای دینی و پوشش شرعی نه تنها به عنوان یک تکلیف، بلکه به عنوان یک الگوی زیستنی پذیرفته شود و هیچ فردی به دلیل پایبندی به این ارزشها در محیطهای اجتماعی دچار اذیت یا محدودیت نگردد.
معاون پژوهش جامعه الزهرا(س) بیان کرد: ما با نسلی مواجه هستیم که عادت به مطالعات کوتاه و سریع دارند؛ لذا باید با شناخت دقیق اقتضائات نسلی تلاش کنیم تا بصیرت، آگاهی و عقلانیت را در آنان تقویت کنیم.
وی بر لزوم تبیین دلسوزی دین و نگاه ریشهای به احکام الهی تأکید کرد و افزود: باید با زبانی دلسوزانه به نسل جوان تبیین کنیم که اسلام دین رحمت است و تمامی دستورات و نهیهای خداوند متعال هم از سر رحمت و مهربانی و در راستای مصلحت و نفع انسان است، نه محدود کردن انسان. خداوند به عنوان خالق انسان، از سر لطف و شفقت، راه سعادت را پیش روی ما قرار داده و اطاعت از دستورات او تنها مسیر دستیابی به آرامش حقیقی است.
فعال فرهنگی با تاکید بر اینکه ترویج فرهنگ عفاف بدون نظارت قانونی و اجرایی کامل نیست، گفت: این نظارت باید در چارچوب روشهای صحیح امر به معروف و نهی از منکر باشد همه افراد در هر جایگاهی که قرار دارند باید برای تقویت فرهنگ عفاف و حجاب نقش خود را ایفا کنند و حتی یک فرد نیز میتواند از خانواده و اطرافیان خود آغاز کند.
نگذاریم ارزش بودن حجاب فراموش شود
وی افزود: یک تذکر لسانی ساده اگر با زبان محبت و در شرایط مناسب صورت گیرد، هرچند ممکن است در لحظه پذیرفته نشود یا فقط برای چند لحظه رعایت شود اما باعث میشود ارزشهای دینی در جامعه فراموش نشوند و بذر این فرهنگ در ذهنها باقی بماند که عفاف و حجاب برای بخشی از جامعه همچنان یک ارزش محسوب میشود.
معاون پژوهش جامعه الزهرا(س) تصریح کرد: اگر ارتباط ما با اطرافیان و جامعه به دلیل برخی تفاوتهای اعتقادی و رفتاری قطع شود، فاصلهها بیشتر خواهد شد؛ در حالی که حضور در جمع و پاسخگویی منطقی و قانعکننده به پرسشها و ایجاد ارتباط صمیمانه میتواند موجب شود فاصلهای میان افراد مذهبی و سایر اعضای جامعه ایجاد نشود.
وی گفت: گاهی احترام ظاهری که برای قشر مذهبی و روحانیت صورت میگیرد نیز نشانهای مثبت است. همین تعامل متقابل میتواند نشان دهد که هنوز زمینههای گفتوگو و اثرگذاری فرهنگی وجود دارد و نباید اجازه داد این زمینهها از بین برود.
چرا دیگران برای ما مد سازی میکنند؟
شاکری با نقد وضعیت فعلی صنعت پوشاک و مد، به چالشهای موجود در تولید لباسهای مطابق با عفاف اشاره کرد و گفت: امروزه شاهد هستیم که برخی لباسها با بهانههای مختلف بهگونهای تولید میشوند که با ضوابط عفاف در تضاد است. ما باید در حوزه مشاغل تولید پوشاک نظارتی دقیق وجود داشته باشد تا لباسهایی تولید شود که هم مطابق با سلیقه نسل جوان باشند و هم حریم عفاف را حفظ کنند.
وی همچنین با اشاره به تأثیرگذاری «مد» بر ذائقه عمومی، تأکید کرد: چرا باید دیگران برای ما مدسازی کنند؟ ما باید با تکیه بر فرهنگ غنی ملی و دینی خود، الگوهای زیباییشناسی جدیدی را تعریف و ترویج کنیم تا پوشش پوشیده و متین، به عنوان یک مدل جذاب در جامعه تثبیت شود.
انتهای پیام
نظر شما