حجتالاسلام حسین اسدی، از مبلّغان شهرستان آمل در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به جایگاه «امر به معروف و نهی از منکر» در معارف اسلامی، اظهار داشت: واژه «معروف» از ماده «عرف» به معنای شناخته شده و «منکر» به معنای ناشناس است. در حقیقت، کارهای نیک به دلیل سازگاری با فطرت پاک انسانی، اموری شناخته شده هستند و در مقابل، کارهای زشت و ناپسند، اموری ناشناس معرفی شدهاند که فطرت انسان با آنها غریبه است.
کارشناس دینی در پاسخ به این پرسش که آیا امر به معروف یک وظیفه عقلی است یا تعبدی، تصریح کرد: برخی از دانشمندان اسلامی وجوب این دو وظیفه را تنها با دلیل نقلی ثابت میدانند، اما با نگاهی به پیوندهای اجتماعی مشخص میشود که این تکلیف کاملاً عقلی است.
وی تبیین کرد: هیچ عمل بدی در اجتماع انسانی در نقطهای خاص محدود نمیشود، بلکه مانند آتش است که میتواند به نقاط دیگر سرایت کند؛ بنابراین در جامعه، چیزی به نام «ضرر فردی» وجود ندارد و هر زیان فردی پتانسیل تبدیل شدن به یک «زیان اجتماعی» را دارد.
مسئول ستاد برگزاری نماز جمعه شهر آمل با استناد به مثالی از پیامبر اکرم(ص) درباره فرد گناهکاری که در کشتی، جایگاه خود را سوراخ میکند و با ادعای تصرف در سهم خود، دیگران را از اعتراض باز میدارد، افزود: پیامبر (ص) با این مثال منطقی، نشان دادند که اگر دیگران او را باز ندارند، همگی غرق خواهند شد. این رویکرد نبوی، حق نظارت فرد بر اجتماع را یک حق طبیعی میداند که مستقیماً از پیوند سرنوشتهای انسانها در یک جامعه نشأت میگیرد.
ضامن اجرای تکالیف اجتماعی؛ نقش کلیدی امر به معروف در آبادانی زمین
حجتالاسلام اسدی با استناد به احادیث معتبر، امر به معروف و نهی از منکر را «روح و جان» تمامی وظایف فردی و اجتماعی دانست.
وی با اشاره به روایاتی از امام باقر (ع) تصریح کرد: این دو فریضه بزرگ، زیربنای برپایی سایر فرایض الهی هستند و در سایه اجرای آنهاست که امنیت در جادهها برقرار، کسبوکارها حلال، حقوق افراد تامین و زمینها آباد میگردد.
جانشینی الهی و پیامدهای تعطیلی نظارت اجتماعی
مبلّغ شهرستان آمل با اشاره به جایگاه والای قائمان به این فریضه، به حدیثی از پیامبر اکرم (ص) استناد کرد که امر کنندگان به معروف را «جانشین خداوند در زمین و جانشین پیامبر و کتاب او» معرفی کرده است.
وی تصریح کرد: تعطیلی این وظیفه اجتماعی، پیامدهای سخت و جبرانناپذیری دارد. اگر نظارت عمومی بر جامعه تعطیل شود، خداوند ستمگرانی را مسلط میکند که نه احترامی برای پیران داشته باشند و نه رحمی برای خردسالان؛ تا جایی که حتی دعاهای نیکان مستجاب نمیشود، زیرا سکوت در برابر مفاسد، با مفهوم صحیح توبه سازگار نیست.
امر به معروف در برابر شبهه سلب آزادیهای فردی
وی در پاسخ به این پرسش که آیا امر به معروف موجب سلب آزادیها میشود، اظهار داشت: زندگی دستجمعی ذاتاً مجموعهای از مزایا و محدودیتهاست. انسان برای بهرهمندی از برکات زندگی اجتماعی، محدودیتهای جزئی را پذیرفته است. از آنجا که در یک جامعه، سرنوشت افراد به یکدیگر گره خورده است، حق نظارت بر اعمال دیگران، نه یک ابزار برای محدود کردن، بلکه یک «حق طبیعی» و ویژگی ذاتی زندگی جمعی است.
حجتالاسلام اسدی گفت: امیرالمؤمنین علی(ع) در مقام بیان از جایگاه امر به معروف و نهی از منکر می فرماید تمام کارهای نیک و حتی جهاد در راه خدا در برابر امر به معروف، به «آب دهانی در برابر دریایی پهناور» است. این تکیه شدید بر امر به معروف از آن جهت است که این فریضه، ضامن اجرای تمامی اصول اخلاقی و احکام دین است و بدون آن، ارزش سایر وظایف اجتماعی از بین خواهد رفت.
تفکیک نظارت مردمی و قدرت حکومتی؛ راهکار پیشگیری از هرجومرج
وی به یکی از شبهات رایج مبنی بر ایجاد هرجومرج در اثر نظارت همگانی بر جامعه پرداخت و اظهار داشت: برای جلوگیری از هرگونه تداخل در مسئولیتها و ایجاد آشفتگی، باید میان دو مرحلهی اجرایی امر به معروف و نهی از منکر تفکیک دقیقی قائل شد.
کارشناس دینی در تبیین این ساختار تصریح کرد: مرحله نخست، جنبه «عمومی» دارد و شعاع آن محدود به تذکر، اندرز، اعتراض سازنده و انتقاد است. در یک جامعه پویا و زنده، تمام اعضا در برابر مفاسد، مسئولیت اخلاقی دارند تا با تذکر به دیگران، از فروپاشی ارزشها جلوگیری کنند.
وی افزود: مرحله دوم، مربوط به «قدرت اجرایی» است که تنها در اختیار مجموعهای معین و در چارچوب شؤون حکومت اسلامی است. در این مرحله، چنانچه نیاز به شدت عمل، اجرای حدود یا قصاص باشد، این اقدامات تنها زیر نظر حاکم شرع و متصدیان قانونی صورت میگیرد.
مسئول ستاد برگزاری نماز جمعه شهر آمل یادآور گردید: با رعایت این سلسلهمراتب و شناخت حدود هر مرحله، نه تنها هرجومرج در اجتماع تولید نمیشود، بلکه جامعه از حالت انفعال و مرگزده خارج شده و به جامعهای زنده، پویا و متعهد تبدیل میگردد که در آن هر فرد در جایگاه خود، پاسدار خیر جمعی است.
لطافت در دعوت؛ مرز میان اصلاح و خشونت
حجتالاسلام اسدی با اشاره به ضرورت تفکیک میان «فریضه امر به معروف» و «رفتارهای خشونتآمیز»، گفت: با ابراز تأسف از رویه برخی افراد که در هنگام دعوت به حق، به الفاظ زشت و رفتارهای تند متوسل میشوند؛ این گونه برخوردها نه تنها اثرگذار نیست، بلکه نتیجهای معکوس دارد و موجب دور کردن مردم از حق میشود.
وی با استناد به سیره نبوی و نقل روایتی از «تفسیر المنار» درباره برخورد ملایم پیامبر(ص) با جوانی که خواست به گناه روی آورد، تصریح کرد: پیامبر اکرم (ص) با خونسردی، محبت و استفاده از استدلالهای عاطفی، نه تنها آن جوان را از گناه بازداشتند، بلکه باعث شدند آن عمل در نظر او منفورترین کار جهان شود. روش پیامبر (ص) و ائمه هدی (ع) این بود که امر به معروف را با نهایت لطف و محبت آمیخته کنند تا سرسختترین افراد نیز در برابر حقیقت تسلیم شوند.
هشدار درباره تفرقه؛ کلید خواری و استعمار
حجتالاسلام اسدی در محور دیگر سخنان خود به تحلیل آیه «لَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ تَفَرَّقُوا» پرداخت و تفرقه و نفاق را بزرگترین تهدید برای جامعه اسلامی دانست. اصرار مکرر قرآن بر اجتناب از اختلاف، پیشبینی وقوع این اتفاق در آینده است.
مسئول ستاد برگزاری نماز جمعه شهر آمل با اشاره به حدیث پیامبر (ص) درباره تفرقه امتهای پیشین و امت اسلامی، تبیین کرد که انحراف از مسیر مستقیم و تکفیر یکدیگر، منجر به تبدیل شدن «رمز موفقیت» (وحدت) به «عامل شقاوت» (نفاق) شده است.
وی با اشاره نسبت به عواقب دنیوی و اخروی تفرقه اندازی اظهار داشت: نتیجه فوری اختلاف و نفاق، ذلت و خواری است. جامعهای که ارکان همبستگی آن با تیشه تفرقه در هم کوبیده شود، به جولانگاه بیگانگان و قلمرو حکومت استعمارگران تبدیل خواهد شد. عذاب دنیوی تفرقه همین است که ملت خود را به دست بیگانه میدهد و عذاب آخرت آن، طبق آیات قرآن، به مراتب شدیدتر خواهد بود.
نظر شما