خبرگزاری حوزه | رضا منتظری، منتقد و کارشناس سینما در گفت‌وگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه خانواده یکی از مهم‌ترین نهادهای شکل‌دهنده شخصیت انسان و زیربنای جامعه است، اظهار کرد: تولیدات نمایشی به دلیل گستردگی مخاطب و قدرت تأثیرگذاری بر افکار عمومی می‌توانند نقش مهمی در معرفی جایگاه خانواده و تبیین ارزش‌های اخلاقی و دینی داشته باشند. سینما، تلویزیون و شبکه نمایش خانگی صرفاً ابزار سرگرمی نیستند و می‌توانند الگوهای رفتاری، روابط خانوادگی و نوع نگاه افراد به زندگی را نیز شکل دهند. اگر در آثار نمایشی خانواده به‌عنوان نهادی مهم، مؤثر و برخوردار از جایگاه اخلاقی به تصویر کشیده شود، مخاطب نیز به‌صورت غیرمستقیم با اهمیت حفظ بنیان خانواده آشنا خواهد شد. در فرهنگ ایرانی و آموزه‌های اسلامی، خانواده محل آرامش، تربیت و رشد انسان است و تولیدکنندگان آثار نمایشی باید این ظرفیت را جدی بگیرند. پرداختن به خانواده نباید تنها در قالب داستان‌های کلیشه‌ای یا شعارهای مستقیم صورت گیرد، بلکه باید ارزش‌های خانوادگی در دل قصه و شخصیت‌پردازی به مخاطب منتقل شود.
ویبا اشاره به جایگاه احترام به والدین در فرهنگ دینی و ایرانی بیان کرد: احترام به پدر و مادر یکی از ارزش‌های مهم اخلاقی در آموزه‌های اسلامی است و در فرهنگ ایرانی نیز همواره جایگاه ویژه‌ای داشته است. بنابراین طبیعی است که سینما و تلویزیون بتوانند این مفهوم را در قالب داستان‌های جذاب و باورپذیر به نسل جدید منتقل کنند. آثار نمایشی زمانی در این زمینه موفق خواهند بود که به جای ارائه توصیه‌های مستقیم، روابط میان فرزندان و والدین را به شکلی واقعی و انسانی به تصویر بکشند. در بسیاری از خانواده‌ها اختلاف‌نظر میان نسل‌ها وجود دارد و این مسئله امری طبیعی است، اما نحوه مواجهه اعضای خانواده با این اختلافات اهمیت زیادی دارد. یک اثر نمایشی می‌تواند نشان دهد که فرزند ممکن است با تصمیم یا دیدگاه والدین خود موافق نباشد، اما همچنان می‌تواند حرمت آنان را حفظ کند. این تفکیک میان «اختلاف‌نظر» و «بی‌احترامی» موضوع مهمی است که ظرفیت بالایی برای پرداخت در آثار نمایشی دارد و می‌تواند به گفت‌وگویی سازنده میان نسل‌ها کمک کند.
منتظری با بیان اینکه تولیدات نمایشی باید به موضوع تربیت فرزندان نیز توجه بیشتری داشته باشند، اظهار کرد: خانواده نخستین مدرسه انسان است و بسیاری از ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری افراد در همین محیط شکل می‌گیرد. اگر در یک فیلم یا سریال، خانواده صرفاً محلی برای درگیری، خیانت، اختلاف و فروپاشی نشان داده شود، تصویری ناقص از واقعیت اجتماعی ارائه خواهد شد. مشکلات خانوادگی بخشی از واقعیت هستند و باید درباره آنها سخن گفت، اما در کنار طرح آسیب‌ها، ظرفیت خانواده برای حل مشکلات، گذشت، گفت‌وگو و بازسازی روابط نیز باید دیده شود. یکی از ضعف‌های برخی تولیدات نمایشی این است که خانواده سالم کمتر به‌عنوان یک موضوع جذاب دراماتیک مورد استفاده قرار می‌گیرد. گاهی تصور می‌شود برای ایجاد کشمکش در داستان حتماً باید خانواده‌ای متشنج، والدینی ناکارآمد یا روابطی بحرانی به نمایش گذاشته شود؛ در حالی که می‌توان از خانواده‌ای سالم نیز قصه‌های جذاب ساخت. محبت میان اعضای خانواده، مسئولیت‌پذیری، فداکاری والدین، رابطه خواهر و برادرها و تلاش اعضای خانواده برای عبور از مشکلات، همگی ظرفیت‌های داستانی ارزشمندی هستند.
این منتقد سینما با اشاره به مفهوم سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی گفت: یکی از مهم‌ترین وظایف فرهنگی تولیدات نمایشی، معرفی سبک زندگی متناسب با هویت جامعه است. سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی تنها به برخی ظواهر محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از رفتارها، ارزش‌ها، روابط خانوادگی، نوع تعامل با همسایه، شیوه تربیت فرزند، احترام به بزرگ‌ترها، مسئولیت اجتماعی و توجه به اخلاق را دربرمی‌گیرد. بنابراین برای معرفی این سبک زندگی باید به سراغ جزئیات واقعی زندگی مردم رفت و آن را در قالب قصه‌هایی طبیعی و جذاب نشان داد. اگر سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی در آثار نمایشی به شکل شعاری و تصنعی ارائه شود، ممکن است مخاطب ارتباط لازم را با آن برقرار نکند. مخاطب امروز به‌ویژه نسل جوان نیازمند آن است که ارزش‌های دینی را در موقعیت‌های واقعی زندگی ببیند. برای مثال می‌توان نشان داد یک خانواده چگونه در شرایط دشوار اقتصادی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرد، چگونه فرزندان از والدین خود مراقبت می‌کنند یا چگونه اعضای خانواده هنگام اختلاف به جای توهین و طرد یکدیگر به گفت‌وگو و حل مسئله روی می‌آورند. در آموزه‌های دینی، حفظ حرمت والدین جایگاه بسیار مهمی دارد و این موضوع می‌تواند دستمایه تولید آثار نمایشی تأثیرگذاری قرار گیرد. رابطه فرزند با پدر و مادر تنها رابطه‌ای عاطفی نیست، بلکه مسئولیت و اخلاق نیز در آن مطرح است. سینما می‌تواند این مفاهیم را از طریق موقعیت‌های دراماتیک به تصویر بکشد؛ برای نمونه، داستان فرزندی که پس از سال‌ها متوجه فداکاری‌های والدین خود می‌شود یا خانواده‌ای که در دوران سالمندی از پدر و مادر خود مراقبت می‌کند، می‌تواند مخاطب را به تأمل درباره مسئولیت‌های خانوادگی وادارد.
وی با تأکید بر اینکه احترام به والدین نباید به معنای نادیده‌گرفتن مشکلات خانوادگی تلقی شود، اظهار کرد: آثار نمایشی می‌توانند همزمان واقعیت‌های اجتماعی و ارزش‌های اخلاقی را مطرح کنند. اگر پدر یا مادری دچار اشتباه می‌شود، اثر هنری نباید این اشتباه را پنهان کند، اما می‌تواند راه مواجهه اخلاقی با آن را نیز نشان دهد. هدف، ساختن تصویری غیرواقعی از خانواده نیست؛ بلکه مسئله این است که حتی هنگام بروز اختلاف، ارزش‌هایی مانند احترام، گذشت، مسئولیت‌پذیری و حفظ کرامت انسان فراموش نشود.
این کارشناس سینما با اشاره به نقش مادر در خانواده گفت: در فرهنگ ایرانی و اسلامی، مادر جایگاه عاطفی و تربیتی ویژه‌ای دارد و این ظرفیت باید در آثار نمایشی با دقت بیشتری مورد توجه قرار گیرد. مادر می‌تواند شخصیتی فعال، اثرگذار و دارای هویت مستقل باشد و در عین حال نقش تربیتی و عاطفی او در خانواده نیز به‌درستی به تصویر کشیده شود. همچنین پدر نیز نباید صرفاً در قالب شخصیتی خشن یا فردی که مسئول تأمین اقتصادی خانواده است نمایش داده شود. رابطه عاطفی پدر با فرزندان و نقش او در تربیت و آرامش خانواده نیز اهمیت فراوانی دارد. یکی از موضوعاتی که جای خالی آن در برخی آثار احساس می‌شود، نمایش گفت‌وگوی واقعی میان والدین و فرزندان است. امروزه فاصله میان نسل‌ها در بسیاری از خانواده‌ها افزایش یافته و بخشی از این فاصله به دلیل تغییر سبک زندگی و گسترش فناوری‌های ارتباطی است. تولیدات نمایشی می‌توانند به جای نمایش صرف این فاصله، راه‌های ارتباط میان نسل‌ها را نیز جست‌وجو کنند. گفت‌وگو، شنیدن حرف یکدیگر و احترام متقابل می‌تواند یکی از محورهای مهم چنین آثاری باشد.
منتظری با بیان اینکه تولید اثر دینی الزاماً به معنای ساخت فیلمی مستقیم درباره مناسک مذهبی نیست، اظهار کرد: گاهی یک اثر نمایشی بدون اینکه حتی یک دیالوگ مستقیم درباره دین داشته باشد، می‌تواند اثری اخلاقی و دینی باشد. وقتی شخصیت داستان در موقعیتی دشوار دروغ نمی‌گوید، به والدین خود احترام می‌گذارد، حق دیگری را رعایت می‌کند، به خانواده خود وفادار می‌ماند و برای حل مشکل دیگران قدم برمی‌دارد، مخاطب با ارزش‌هایی مواجه می‌شود که ریشه در آموزه‌های دینی دارند. چنین رویکردی می‌تواند اثرگذاری بیشتری نسبت به شعارهای مستقیم داشته باشد. البته برای تحقق این هدف، تنها از فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان نمی‌توان انتظار داشت که همه مشکلات را حل کنند. سیاست‌گذاری فرهنگی، حمایت از تولیدکنندگان، توجه به آموزش هنرمندان و ایجاد زمینه برای تولید آثار متنوع خانوادگی نیز اهمیت دارد. اگر قرار است خانواده و سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی به یکی از محورهای مهم تولیدات نمایشی تبدیل شود، باید برای آن برنامه‌ریزی بلندمدت وجود داشته باشد. تولید چند اثر مناسبتی به‌تنهایی نمی‌تواند این هدف فرهنگی را محقق کند.
منتقد و کارشناس سینما در پایان با تأکید بر اینکه آینده خانواده و فرهنگ جامعه تا حد زیادی با نحوه بازنمایی آن در رسانه‌ها ارتباط دارد، اظهار کرد: تولیدات نمایشی می‌توانند تصویری انسانی، واقعی و در عین حال ارزش‌مدار از خانواده ایرانی ارائه دهند. در چنین آثاری احترام به والدین، محبت میان اعضای خانواده، تربیت فرزند، مسئولیت‌پذیری، صبر، گذشت و اخلاق باید در متن داستان حضور داشته باشد. اگر این مفاهیم با زبان هنر و بدون شعارزدگی مطرح شوند، می‌توانند در ذهن مخاطب ماندگار شوند و به تقویت پیوندهای خانوادگی و انتقال ارزش‌های ایرانی ـ اسلامی به نسل جدید کمک کنند.
انتهای پیام
نظر شما