به گزارش خبرگزاری حوزه، ستاد رسانه‌ای فضای مجازی کشور طی گزارشی در رابطه با بازه‌ی زمانی هفته اول مهرماه امسال اعلام داشته که ۷۳ خبر جعلی در این مدت از سوی رسانه‌های معاند و مغرض علیه کشورمان تنها در بستر تلگرام تولید شده و نکته جالب توجه هم این‌که ۶۱ مورد از این تعداد خبر، یعنی بیش از ۸۳ درصد آن ها مربوط به عرصه سیاست خارجی است.
البته تولید اخبار جعلی و شایعات و پمپاژ آن‌ها مربوط به دیروز و امروز نیست چه آن که در طول سال‌های اخیر یکی از ابزارهای اصلی دشمن در نبرد روایت‌ها همین مسأله بوده است. آنچه مسلم است این‌که تولید و انتشار این قبیل اخبار به عنوان بخشی از جنگ شناختی از مهمترین ابزارهای نظام سلطه در مواجهه با جمهوری اسلامی ایران بوده است.
تلاش دشمن برای تضعیف سرمایه اجتماعی
نرجس شکرزاده، نویسنده و پژوهشگر حوزوی معتقد است که از جمله اهداف اصلی دشمن در بحث تولید و انتشار اخبار جعلی و نیز دامن زدن به شایعات، تضعیف سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی جامعه است، ابراز داشت: در واقع در اینجا اصلی‌ترین هدف، ایجاد انشقاق و گسست میان حاکمیت و ملت است، چرا که با انتشار اخبار جعلی، دشمن می کوشد باورهای مردم نسبت به کارآمدی نظام، سلامت مسئولان و دستاوردهای کشور را تخریب کند تا بدین وسیله یأس اجتماعی جایگزین مقوله اُمید شود.
وی همچنین با اشاره به این که از دیگر اهداف در این زمینه می توان به تلاش به منظور تغییر محاسبات ذهنی مسئولان و نخبگان اشاره کرد، افزود: نکته حائز اهمیت آن است که بدانیم اخبار جعلی فقط برای مردم نیست، چرا که گاهی اوقات دشمن می‌خواهد با ایجاد فضای مسموم، مسئولان را در تصمیم‌گیری‌ها دچار تردید، محافظه‌کاری یا انفعال کند. طبعاً وقتی مسئولان و مدیران درگیر حواشی و پاسخگویی به دروغ‌ها شوند، از تمرکز بر حل مسائل کلان کشور باز می‌مانند.
سلب امنیت روانی جامعه با انتشار اخبار جعلی
شکرزاده خاطرنشان کرد: از دیگر اهداف جریان تولیدکننده و اشاعه دهنده اخبار جعلی یا همان فیک‌نیوزها، تلاش مستمر در جهت سلب آرامش و امنیت روانی است، از این حیث که القای حس ناامنی، بی‌ثباتی و هرج‌ومرج، جامعه را در وضعیت استرس دائمی قرار می‌دهد و این وضعیت موجب می‌شود مردم تصور کنند که کشور در آستانه فروپاشی است و در نتیجه، رفتارهای عقلانی و بلندمدتِ اقتصادی و اجتماعی خود را تغییر دهند که از جمله نشانه های آن را در هیجان بخشی در جامعه به منظور خرید دلار یا طلا مشاهده می‌کنیم.
اهمیت روایت اول
وی همچنین گفت: در جنگ روایت‌ها، کسی که اولین روایت را از یک حادثه یا موضوع ارائه می‌دهد، غالباً پیروز میدان است و لذا بر این اساس بنده معتقدم که دستگاه‌های تبلیغاتی و رسانه‌های جریان انقلاب نباید منتظر باشند دشمن خبر جعلی بسازد و سپس آن را تکذیب کنند بلکه به شدت لازم است که واقعیت را پیش از خبر جعلی روایت کرد و در وهله بعد به تحلیل و بررسی دقیق اخبار پرداخت تا بدین وسیله آگاهی مردم نیز افزایش پیدا کند.
وی بر اهمیت و ضرورت بحث ارتقای سواد رسانه‌ای تأکید کرد و افزود: دشمن با بهره‌گیری از تکنیک‌های روان‌شناختی، اخبار را به گونه‌ای تولید می کند که با سوگیری‌های ذهنی مخاطب همخوانی داشته باشد و از این رو توجه به مقوله آموزش عمومی برای شناسایی تکنیک‌های دستکاری ذهن همچون کلی‌گویی، برجسته‌سازی گزینشی و استفاده از منابع نامشخص، کاملاً ضروری است، ضمن آن که در کلان قضیه ما نباید از اهمیت جهاد تبیین که رهبر شهیدمان بارها تأکید می فرمودند به خصوص در شرایط حساس و خطیر کنونی غافل شویم.
جامعه صرفاً مصرف‌کننده شایعه نیست
فرهاد خادمی، استاد دانشگاه و روزنامه نگار نیز با بیان این که جامعه فقط مصرف‌کننده شایعه نیست، ابراز داشت: بخواهیم یا نخواهیم بخشی از جامعه برای فهمیدن حقیقت به دنبال تکذیبیه می‌رود. با این حال، تکذیبیه همیشه نمی‌تواند خسارت خبر جعلی را به‌طور کامل جبران کند.
وی افزود: خبر نادرست ممکن است در چند ساعت نخست، واکنش اجتماعی، اقتصادی یا روانی ایجاد کند و بعد تکذیب شود؛ اما اثر اولیه آن الزاماً با انتشار تکذیبیه از بین نمی‌رود. اینجاست که مسئولیت رسانه‌های رسمی اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند.
اهمیت نقش‌آفرینی رسانه‌های رسمی در امر اطلاع رسانی
وی همچنین گفت: بر این اساس چنانچه رسانه رسمی دیر اطلاع‌رسانی کند یا این که اگر خبرهای مهم را با ادبیات پیچیده منتشر کند، اگر منابع خبری روشن نباشند یا اگر مخاطب احساس کند برای فهم یک موضوع باید منتظر چندین مرحله تأیید بماند، طبیعتاً فضای خالی اطلاعاتی ایجاد می‌شود. فضای خالی اطلاعات، دیر یا زود توسط روایت دیگری پر خواهد شد.
خادمی یادآور شد: از سوی دیگر، نباید تمام مسئولیت را بر دوش یک پلتفرم یا کاربران گذاشت. مسئله اخبار جعلی یک مسئله چندلایه است: تولیدکننده محتوا، بستر انتشار، الگوریتم‌ها، رسانه‌های رسمی، شیوه پاسخگویی، سواد رسانه‌ای مخاطبان و حتی شرایط سیاسی و اجتماعی جامعه، همه در آن نقش دارند.
نبرد روایت‌ها و لزوم توجه به اقتضائات زمانه
وی همچنین بیان داشت: واقعیت امر این است که جنگ امروز فقط جنگ بر سر خاک و مرز نیست؛ جنگ بر سر روایت‌ها نیز هست. کسی که زودتر روایت یک حادثه را در ذهن جامعه تثبیت کند، لزوماً حقیقت را در اختیار ندارد، اما می‌تواند بر ادراک عمومی از حقیقت اثر بگذارد. به همین دلیل، مقابله با اخبار جعلی صرفاً با تکذیب امکان‌پذیر نیست. تکذیب باید سریع، شفاف، مستند و قابل فهم باشد. مخاطب باید بداند چه چیزی نادرست بوده، واقعیت چیست، منبع اطلاعات صحیح کدام است و چرا ادعای اولیه نادرست تشخیص داده شده است.
گزارش: سید محمدمهدی موسوی
نظر شما