از مناجات شبانه تا تسکین دردها؛ مروری بر دعاهای منقول از حضرت زهرا (س)

به گزارش خبرگزاری حوزه، در عصر سرگشتگی‌های انسان امروز، نیاز به مناجات‌هایی برخاسته از زلال‌ترین سرچشمه‌های معرفت، بیش از همیشه احساس می‌شود. در این میان، نیایش‌های حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) منظومه‌ای بی‌بدیل از عبودیت، آرامش روح و راهکارهای رهایی از تنگناهای دنیا و آخرت است. در همین راستا، حجت‌الاسلام مظفری‌زاد، پژوهشگر تاریخ و معارف اسلامی، مهم‌ترین و کاربردی‌ترین دعاهای منقول از صدیقه طاهره (س) را از دل منابع اصیل گردآوری کرده‌اند که در ادامه می‌خوانید:

بر اساس جستجو در منابع کتابخانه نور، دعاهای متعددی از حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) در موقعیت‌های مختلف نقل شده است. در ادامه به مهم‌ترین این دعاها اشاره می‌کنم:

۱. دعای جامع برای برآورده شدن حاجات

این دعا از مشهورترین دعاهای حضرت زهرا (س) است که در منابع متعددی نقل شده است:

«اللّهمّ قنّعنی بما رزقتنی، و استرنی و عافنی أبدا ما أبقیتنی، و اغفر لی و ارحمنی إذا توفّیتنی. اللّهمّ لا تعینی فی طلب ما لم تقدّره لی، و ما قدّرته علیّ فاجعله میسّرا سهلا. اللّهمّ کافِ عن والدیّ و کلّ من له نعمة علیّ خیر مکافاة. اللّهمّ فرّغنی لما خلقتنی له، و لا تشغلنی بما تکفّلت لی به، و لا تعذّبنی و أنا أستغفرک، و لا تحرمنی و أنا أسألک. اللّهمّ ذلّل نفسی فی نفسی، و عظّم شأنک فی نفسی، و ألهمنی طاعتک، و العمل بما یرضیک، و التّجنّب ممّا یسخطک، یا أرحم الرّاحمین.» فاطمه زهرا علیها السلام شادمانی دل پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم, ج. ۱, ص. ۳۱۸

ترجمه:

خداوندا! مرا به آنچه روزی‌ام کرده‌ای قانع ساز، و تا زمانی که مرا باقی گذاشته‌ای بپوشان و عافیتم ده، و هنگامی که می‌میرانی مرا بیامرز و رحم کن.

خداوندا! در طلب آنچه برایم مقدر نکرده‌ای خسته‌ام مکن، و آنچه را برایم مقدر کرده‌ای آسان و سهل گردان.

خداوندا! پدر و مادرم و هر کس را که بر من نعمتی دارد، بهترین پاداش را عطا فرما.

خداوندا! مرا برای کاری که برای آن آفریده شده‌ای فارغ ساز، و به کاری که خود کفالتش را بر عهده گرفته‌ای مشغولم مکن.

خداوندا! در حالی که از تو آمرزش می‌خواهم عذابم مکن، و در حالی که از تو درخواست دارم محرومم مگردان.

خداوندا! نفس مرا در نظرم خوار، و شأن خود را در نظرم بزرگ گردان، و طاعتت و عمل به آنچه تو را خشنود می‌کند و دوری از آنچه تو را به خشم می‌آورد به من الهام فرما، ای مهربان‌ترین مهربانان! [نیایش‌هایی از سویدای دل, ج. ۱, ص. ۲۷۲]

۲. دعای روز جمعه

حضرت زهرا (س) در روز جمعه این دعا را می‌خواندند:

«اَللّهُمَّ اجْعَلْنا مِنْ اَقْرَبِ مَنْ تَقَرَّبَ اِلَیْکَ، وَ اَوْجَهِ مَنْ تَوَجَّهَ اِلَیْکَ، وَ اَنْجَحِ مَنْ سَاَلَکَ وَ تَضَرَّعَ اِلَیْکَ. اَللّهُمَّ اجْعَلْنا مِمَّنْ کَاَنَّهُ یَراکَ اِلیٰ یَوْمِ الْقِیامَةِ الَّذی فیهِ یُلْقاکَ، وَ لا تَمِتْنا اِلاّ عَلیٰ رِضاکَ. اَللّهُمَّ وَ اجْعَلْنا مِمَّنْ اَخْلَصَ لَکَ بِعَمَلِهِ، وَ اَحَبَّکَ فی جَمیعِ خَلْقِکَ. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اغْفِرْ لَنا مَغْفِرَةً جَزْماً حَتْماً لا نَقْتَرِفُ بَعْدَها ذَنْباً وَ لا نَکْتَسِبُ خَطیئَةً وَ لا اِثْماً. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ صَلاةً نامِیَةً زاکِیَةً مُتَتابِعَةً مُتَواصِلَةً مُتَرادِفَةً بِرَحْمَتِکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ.» پرسش و پاسخ درباره زندگانی حضرت فاطمه زهرا علیها السلام, ج. ۱, ص. ۵۴۵

ترجمه:

خداوندا! ما را از نزدیک‌ترین کسانی که به تو تقرّب یافته‌اند، و موجّه‌ترین افرادی که به تو توجّه نموده‌اند، و رستگارترین کسانی که از تو درخواست نموده و به سوی تو تضرّع کرده‌اند قرار بده.

خداوندا! ما را از کسانی قرار بده که گویی تو را از همین دنیا تا روز قیامت که در آن‌جا حقیقتاً به لقاء تو می‌رسند، مشاهده می‌کنند، و ما را جز بر طریق رضایت خود نمیران.

خداوندا! ما را از کسانی قرار بده که عمل خود را برای تو خالص کرده‌اند و در میان تمام خلق در نزدت محبوب‌ترند.

خداوندا! بر محمّد و آل محمّد درود فرست، و ما را با آمرزشی حتمی و یقینی بیامرز که بعد از آن دچار هیچ گناه و خطا و لغزشی نگردیم. پرسش و پاسخ درباره زندگانی حضرت فاطمه زهرا علیها السلام, ج. ۱, ص. ۵۴۵

۳. دعای هنگام سختی‌ها و تنگی مقام

این دعا برای مواقع سختی و تنگی خوانده می‌شد:

«اَللّهُمَّ، اِذا ضاقَ الْمَقامُ بِالنّاسِ، فَنَعُوذُ بِکَ فی ضِیقِ الْمَقامِ. اَللّهُمَّ، اِذا طالَ یَوْمُ الْقِیامَةِ عَلَی الْمُجْرِمینَ، فَقَصِّرْ [طُولَ] ذلِکَ الْیَوْمِ عَلَیْنا، کَما بَیْنَ الصَّلاةِ اِلَی الصَّلاةِ. اَللّهُمَّ، اِذا دَنَتِ الشَّمْسُ مِنَ الْجَماجِمِ فَکانَ بَیْنَها وَ بَیْنَ الْجَماجِمِ مِقْدارُ مِیلٍ، وَ زِیدَ فی حَرِّها حَرُّ عَشْرِ سِنینَ، فَاِنّا نَسْئَلُکَ اَنْ تُظِلَّنا بِالْغَمامِ، وَ تَنْصِبَ لَنَا الْمَنابِرَ وَالْکَراسِیَّ، نَجْلِسُ عَلَیْها وَالنّاسُ یَنْطَلِقُونَ فِی الْمَقامِ، آمِینَ، رَبَّ الْعالَمینَ.» پرسش و پاسخ درباره زندگانی حضرت فاطمه زهرا علیها السلام, ج. ۱, ص. ۵۵۹

۴. دعای سجده

در دعای سجده بعد از نماز حضرت زهرا (س) آمده است:

«یا مَنْ لَیْسَ غَیْرُهُ رَبٌّ یُدْعیٰ. یا مَنْ لَیْسَ فَوْقَهُ اِلهٌ یُخْشیٰ. یا مَنْ لَیْسَ دُونَهُ مَلِکٌ یُتَّقیٰ. یا مَنْ لَیْسَ لَهُ وَزیرٌ یُؤْتیٰ. یا مَنْ لَیْسَ لَهُ حاجِبٌ یُرْشیٰ. یا مَنْ لَیْسَ لَهُ بَوّابٌ یُغْشیٰ. یا مَنْ لا یَزْدادُ عَلیٰ کَثْرَةِ السُّؤالِ اِلاّ کَرَماً وَ جُوداً، وَ عَلیٰ کَثْرَةِ الذُّنُوبِ اِلاّ عَفْواً وَ صَفْحاً، صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ افْعَلْ بی کَذا وَ کَذا.» تفسیر و شرح صحیفه سجادیه (انصاریان), ج. ۵, ص. ۲۵۱

ترجمه:

ای آن که جز او صاحب و مالکی نیست که بخوانندش. ای آن که فوق او معبودی نیست که عارفانه ترسندش. ای آن که غیر او فرماندهی نیست که پرهیزندش. ای آن که او را وزیری نیست که آیندش. ای آن که حریم حضرتش را پرده‌داری نیست که رشوه دهندش. ای آن که وی را دربانی نیست که به نزد او روند. ای آن که حاجت‌خواهی از او جز به کرم و جودش نیفزاید و کثرت گناه جز عفو و چشم‌پوشی نیاوردش، بر محمّد و آل محمّد درود فرست و مشکلات و دشواری‌های مرا آسان گردان. تفسیر و شرح صحیفه سجادیه (انصاریان), ج. ۵, ص. ۲۵۱

۵. دعای قبل از خواب

پیامبر اکرم (ص) این دعا را به حضرت زهرا (س) برای قبل از خواب آموزش دادند:

«اَللّهُمَّ! رَبَّ السَّماواتِ السَّبْعِ وَ رَبَّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ، رَبَّنا رَبَّ کُلِّ شَیْءٍ، مُنْزِلَ التَّوْراةِ وَ الْإِنْجیلِ وَ الْفُرْقانِ، فالِقَ الْحَبِّ وَ النَّویٰ، اَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ کُلِّ دَابَّةٍ اَنْتَ آخِذٌ بِناصِیَتِها. اَنْتَ الاَوَّلُ فَلَیْسَ قَبْلَکَ شَیْءٌ، وَ اَنْتَ الْآخِرُ فَلَیْسَ بَعْدَکَ شَیْءٌ، وَ اَنْتَ الظّاهِرُ فَلَیْسَ فَوْقَکَ شَیْءٌ، وَ اَنْتَ الْباطِنُ فَلَیْسَ دُونَکَ شَیْءٌ، وَ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ عَلیٰ اَهْلِ بَیْتِهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلامُ، وَ اقْضِ عَنِّی الدَّیْنَ، وَ اَغْنِنِی مِنَ الْفَقْرِ، وَ یَسِّرْ لی کُلَّ اَمْرٍ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ.» سیره اخلاقی و سبک زندگی حضرت زهرا, ج. ۱, ص. ۳۸

۶. دعای دفع خواب‌های بد

از امام صادق (ع) نقل شده است که حضرت زهرا (س) برای دفع خواب‌های بد این دعا را می‌خواندند:

«اَعُوذُ بِما عاذَتْ بِهِ مَلائِکَةُ اللهِ الْمُقَرَّبُونَ وَ اَنْبِیآءُ اللهِ الْمُرْسَلُونَ وَ عِبادُ اللهِ الصّالِحُونَ مِنْ شَرِّ رُؤْیایَ الَّتی رَاَیْتُ اَنْ تَضُرَّنی فی دینی وَ دُنْیایَ.» پرسش و پاسخ درباره زندگانی حضرت فاطمه زهرا علیها السلام, ج. ۱, ص. ۵۳۷

ترجمه: پناه می‌برم به آن‌که ملائکه مقرّب خدا و انبیاء مرسل خدا و بندگان صالح خدا به او پناه می‌برند از شرّ خوابی که دیده‌ام و این که در دین یا دنیای من ضرری به من برساند. پرسش و پاسخ درباره زندگانی حضرت فاطمه زهرا علیها السلام, ج. ۱, ص. ۵۳۷

۷. دعای طلب نیروی عبادت

«اَللّهُمَّ اِنّی اَسْئَلُکَ قُوَّةً فی عِبادَتِکَ، وَ تَبَصُّراً فی کِتابِکَ، وَ فَهْماً فی حُکْمِکَ. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ لا تَجْعَلِ الْقُرْآنَ بِنا ماحِلاً، وَ الصِّراطَ زائِلاً، وَ مُحَمَّداً صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ عَنّا مُوَلِّیاً.» پیشوایان هدایت, ج. ۳, ص. ۲۹۲

ترجمه: خدایا! از تو نیروی در عبادت و بندگی و بینشی در درک آیات کتابت و فهم و درک احکام تو را خواستارم. پروردگارا! بر محمّد و دودمانش درود فرست و قرآن را دور از دسترس فهم و صراط را زایل از ما و محمّد را روگردان از ما قرار مده. پیشوایان هدایت, ج. ۳, ص. ۲۹۲

۸. حرز حضرت زهرا (س) برای رهایی از زندان و سختی‌ها

«اَللّهُمَّ بِحَقِّ الْعَرْشِ وَ مَنْ عَلاهُ، وَ بِحَقِّ الْوَحْیِ وَ مَنْ اَوْحاهُ، وَ بِحَقِّ النَّبِیِّ وَ مَنْ نَبَّاهُ، وَ بِحَقِّ الْبَیْتِ وَ مَنْ بَناهُ، یا سامِعَ کُلِّ صَوْتٍ، یا جامِعَ کُلِّ فَوْتٍ، یا بارِیءَ النُّفُوسِ بَعْدَ الْمَوْتِ، صَلِّ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ اَهْلِ بَیْتِهِ، وَ اْتِنا وَ جَمیعَ الْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ فی مَشارِقِ الْاَرْضِ وَ مَغارِبِها، فَرَجاً مِنْ عِنْدِکَ عاجِلاً، بِشَهادَةِ اَنْ لا اِلهَ اِلاَّ اللهُ وَ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُکَ وَ رَسُولُکَ، صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ عَلیٰ ذُرِّیَّتِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرینَ وَ سَلَّمَ تَسْلیماً کَثیراً.» پرسش و پاسخ درباره زندگانی حضرت فاطمه زهرا علیها السلام, ج. ۱, ص. ۵۱۸

۹. دعای نور برای دفع بیماری تب

«بِسْمِ اللهِ النُّورِ، بِسْمِ اللهِ نُورِ النُّورِ، بِسْمِ اللهِ نُورٌ عَلیٰ نُورٍ، بِسْمِ اللهِ الَّذی هُوَ مُدَبِّرُ الْاُمُورِ، بِسْمِ اللهِ الَّذی خَلَقَ النُّورَ مِنَ النُّورِ.

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذی خَلَقَ النُّورَ مِنَ النُّورِ، وَ اَنْزَلَ النُّورَ عَلَی الطُّورِ، فی کِتابٍ مَسْطُورٍ، فی رِقٍّ مَنْشُورٍ، بِقَدَرٍ مَقْدُورٍ، عَلیٰ نَبِیٍّ مَحْبُورٍ. اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذی هُوَ بِالْعِزِّ مَذْکُورٌ، وَ بِالْفَخْرِ مَشْهُورٌ، وَ عَلَی السَّرّآءِ وَ الضَّرّآءِ مَشْکُورٌ، وَ صَلَّی اللهُ عَلیٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطّاهِرینَ.» پرسش و پاسخ درباره زندگانی حضرت فاطمه زهرا علیها السلام, ج. ۱, ص. ۵۱۸

۱۰. دعای تعقیب نماز صبح

«اَللّهُمَّ اِنّی اَصْبَحْتُ اُشْهِدُکَ وَ کَفیٰ بِکَ شَهیداً، وَ اُشْهِدُ مَلائِکَتَکَ وَ حَمَلَةَ عَرْشِکَ وَ سُکّانَ سَبْعِ سَماواتِکَ وَ اَرْضِکَ وَ اَنْبِیآءَکَ وَ رُسُلَکَ وَ وَرَثَةَ اَنْبِیآءَکَ وَ رُسُلِکَ وَ الصّالِحینَ مِنْ عِبادِکَ وَ جَمیعِ خَلْقِکَ، فَاشْهَدْ لی وَ کَفیٰ بِکَ شَهیداً. اِلهی اِنّی اَشْهَدُ اَنَّکَ اَنْتَ اللهُ لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ الْمَعْبُودُ، وَحْدَکَ لا شَریکَ لَکَ، وَ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُکَ وَ رَسُولُکَ...» پرسش و پاسخ درباره زندگانی حضرت فاطمه زهرا علیها السلام, ج. ۱, ص. ۵۷۳A

جمع‌بندی

دعاهای حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) شامل موارد زیر است:

دعاهای عمومی برای برآورده شدن حاجات و قناعت به روزی الهی

دعاهای مخصوص اوقات (روز جمعه، قبل از خواب، بعد از نماز، هنگام صبح)

دعاهای مواقع سختی و تنگی مقام

دعاهای سجده و مناجات با خدا

دعاهای دفع بلا (خواب‌های بد، بیماری تب، دشمنان)

حرزها و تعویذها برای حفاظت از گزندها

دعاهای خاص برای طلب نیروی عبادت و فهم قرآن

این دعاها نشان‌دهنده عمق ارتباط حضرت زهرا (س) با پروردگار و جایگاه ویژه ایشان در مقام عبودیت و مناجات است.