به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین حکیم در نشست بررسی نظام‌های آموزشی که با حضور معاون آموزش حوزه‌های علمیه و جمعی از اساتید سطح عالی و خارج برگزار شد، با تأکید بر اینکه تبلیغ مهم‌ترین وظیفه حوزه‌های علمیه است، افزود: موضوع تبلیغ، دین است و اگر جامعه از مبلغ برخوردار نباشد، نگاه مردم به دین و تبلیغ دینی آسیب می‌بیند؛ بنابراین باید مبلغ را به‌گونه‌ای تربیت کنیم که بتواند متناسب با نیازهای جامعه، از معارف و آموزه‌های مختلف دین بهره بگیرد و آن‌ها را به مخاطبان منتقل کند.
استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: مبلغی که مسئولیت تربیت مردم و جامعه را بر عهده می‌گیرد، خود باید از تربیت علمی و مهارتی لازم برخوردار باشد. او علاوه بر شناخت دین و منابع دینی، باید جامعه‌شناسی و روان‌شناسی بداند و از توانایی مدیریت نیز برخوردار باشد. این‌ها حداقل‌هایی است که باید در برنامه مشترک آموزشی و در پایه‌های پیش از ورود به تخصص مورد توجه قرار گیرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین حکیم با اشاره به ضرورت برخورداری مبلغ از حداقل توان اجتهادی تصریح کرد: همان‌گونه که در مباحث مطرح‌شده نیز اشاره شد، حتی نقل فتوا و بیان مسائل دینی برای مردم، به دلیل آنکه در عمل به ارائه الگو و راهنمایی جامعه منجر می‌شود، نیازمند پشتوانه علمی است. ازاین‌رو، باید حداقل اجتهاد مورد نیاز برای مبلغ نیز تعریف شود؛ به‌گونه‌ای که در فقه، اصول، منطق و سایر دانش‌های پایه، توان علمی لازم را داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: مبلغ عمومی حوزه باید از جامعیت در نگاه و محتوا، شناخت دین و آشنایی با منابع دینی، از جمله آیات و روایات، برخوردار باشد تا بتواند راهنمای جامعه باشد. بنابراین، در سطح آموزشی‌ای که پس از دوره مقدماتی تعریف می‌شود، باید نیازهای محتوایی، روشی و مهارتی یک مبلغ به‌طور کامل تأمین شود؛ به‌گونه‌ای که اگر طلبه پس از آن وارد هیچ تخصص دیگری نشد، بتواند در عرصه تبلیغ، در داخل یا خارج از کشور، نقش‌آفرینی کند.
طراحی نظام آموزشی باید از خروجی مطلوب آغاز شود
این استاد حوزه با اشاره به ضرورت توجه به هدف نهایی در برنامه‌ریزی آموزشی گفت: همان‌طور که برخی استادان نیز اشاره کردند، در طراحی نظام آموزشی باید ابتدا سطح و خروجی نهایی را مشخص کنیم و سپس بر اساس آن، مقاطع پیشین را سامان دهیم. باید بدانیم برای رسیدن به آن سطح، به چه علومی و با چه میزان و عمقی نیاز داریم و کدام دانش‌ها باید در حد مقدماتی، کدام در سطح تخصصی و کدام در حد نظریه‌پردازی آموزش داده شوند.
وی افزود: پس از مشخص شدن این نیازها، باید مقدمات لازم برای رسیدن به آن هدف را در مقاطع قبلی طراحی کنیم؛ از زمینه‌سازی و ایجاد انگیزه گرفته تا شکل‌دهی به گرایش علمی و آماده‌سازی طلبه برای ورود به تخصص.
حجت‌الاسلام والمسلمین حکیم با تأکید بر اینکه تخصص باید پس از دستیابی طلبه به حداقل‌های لازم در فقه و اصول شکل بگیرد، اظهار داشت: پس از آنکه طلبه به میزان مورد نیاز از دانش‌های پایه و توان علمی لازم رسید، می‌توان مسیرهای تخصصی را برای او تعریف کرد. در این مرحله باید مشخص شود هر رشته به چه دانشی نیاز دارد و چه روشی برای آموزش آن مناسب است؛ سپس درباره انتخاب کتاب و متن آموزشی تصمیم‌گیری شود.
وی ادامه داد: کتاب، خودِ دانش نیست؛ ابتدا باید دانش مورد نظر و اهداف آموزشی آن مشخص شود و پس از آن، کتاب‌های متناسب با هر رشته و شیوه آموزشی انتخاب شوند. نمی‌توان صرفاً با محور قرار دادن یک کتاب، تصور کرد که نظام آموزشی و محتوای علمی مورد نیاز نیز به‌درستی تعریف شده است.
بررسی خروجی‌های فعلی، راهنمای اصلاح نظام آموزشی
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به تجربه چند دهه اجرای برنامه‌های آموزشی در حوزه‌های علمیه گفت: برنامه‌ای که طراحی می‌شود، باید بر اساس خروجی‌های آن مورد ارزیابی قرار گیرد. اکنون حدود ۳۰ سال از اجرای برخی برنامه‌های آموزشی می‌گذرد و خروجی‌ها و آسیب‌های آن پیش روی ماست؛ بنابراین، یکی از بهترین منابع برای شناسایی نقاط ضعف برنامه‌های گذشته، بررسی همین دستاوردها و آسیب‌هایی است که امروز مشاهده می‌کنیم.
وی افزود: در طراحی نظام جدید باید هم مسیر تربیت فقیه و مرجع دینی مورد توجه قرار گیرد و هم تربیت متخصصان در رشته‌هایی مانند فلسفه، تفسیر و کلام. حتی طلبه‌ای که قرار است وارد عرصه تبلیغ شود، به مجموعه‌ای از دانش‌های مکمل نیاز دارد.
حکیم با اشاره به ضرورت آشنایی مبلغ با مسائل اجتماعی و سیاسی خاطرنشان کرد: طلبه‌ای که می‌خواهد در جامعه، مسجد یا یک شهر فعالیت تبلیغی و مدیریتی داشته باشد، باید با مسائل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی آشنا باشد و توان مدیریت جمع و جامعه را پیدا کند. همچنین دانش‌هایی مانند جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، مدیریت و اقتصاد، از جمله مباحثی هستند که در موضوعاتی مانند فقه نظام اجتماعی و خانواده نیز به آن‌ها نیاز داریم.
ضرورت متولی‌گری حوزه در آموزش علوم اجتماعی و انسانی
وی در ادامه با اشاره به تجربه‌ای از برنامه‌ریزی برای ارتقای علمی استادان معارف در سال‌های گذشته اظهار داشت: در سال ۱۳۷۰ برنامه‌ای برای ارتقای علمی استادان معارف طراحی شد. در آن زمان، با دانشگاه‌های تهران گفت‌وگوهایی صورت گرفت تا این استادان با زبان علمی و تخصصی رشته‌های مختلف آشنا شوند و بتوانند دروس معارف را با شناخت بهتری از حوزه‌های دانشی دیگر ارائه کنند.
استاد حوزه علمیه قم توضیح داد: در آن برنامه دو پیشنهاد مطرح بود؛ نخست اینکه استادان معارف در یک رشته مشخص، دوره‌ای تخصصی در سطح کارشناسی ارشد بگذرانند و دوم اینکه در یک دوره یک‌ساله با مجموعه‌ای از دانش‌های مختلف آشنا شوند. این طرح مورد توجه آیت‌الله اراکی نیز قرار گرفت و برای اجرای آن در دانشگاه‌های تهران برنامه‌ریزی شد. البته با وجود پیگیری‌های انجام‌شده، در زمینه تأمین هزینه‌های اجرای طرح اختلاف‌نظرهایی پیش آمد و در نهایت دوره مورد نظر اجرا نشد.
حجت‌الاسلام والمسلمین حکیم با تأکید بر ضرورت تغییر این رویکرد تصریح کرد: حوزه باید خود متولی چنین برنامه‌هایی باشد و زمینه آموزش علوم اجتماعی و دیگر دانش‌های مورد نیاز را فراهم کند. نمی‌توان طلبه را بدون پشتوانه و آمادگی لازم به سمت تحصیل در رشته‌ای مانند علوم اجتماعی فرستاد؛ زیرا ممکن است در معرض آسیب‌های فکری و علمی قرار گیرد یا بدون برخورداری از مبانی لازم، با رویکردهایی غیرمتناسب با مبانی اسلامی تربیت شود.
وی خاطرنشان کرد: طلبه باید از قدرت سنجش و توان علمی لازم برخوردار باشد تا بتواند در مواجهه با دانش‌های جدید، مبانی و دیدگاه‌ها را ارزیابی کند و در مسیر تخصصی خود دچار آسیب نشود. این مسئله از موضوعات مهمی است که باید در نظام آموزشی جدید مورد توجه قرار گیرد.
زبان‌آموزی؛ حلقه مغفول در نظام آموزشی حوزه
این استاد حوزه، زبان و روش آموزش را دو مسئله مهم در برنامه‌های آموزشی دانست و گفت: یکی از عوامل موفقیت استادان توانمند، تسلط آنان بر ادبیات و زبان عربی و آشنایی عمیق با متون علمی است. اگر آموزش زبان از ابتدای ورود طلبه به حوزه در برنامه قرار گیرد، می‌توان بخشی از زمان آموزش را کاهش داد.
حجت‌الاسلام والمسلمین حکیم با پیشنهاد اختصاص دوره‌ای اولیه برای آموزش زبان اظهار داشت: می‌توان در شش ماه نخست، آموزش زبان را در کنار برخی مباحث اعتقادی، تفسیری، احکام و قرآن دنبال کرد و در همین دوره، میزان آمادگی و تناسب طلبه با مسیر تحصیلی حوزه را نیز سنجید. در این صورت، طلبه‌ای که پس از این دوره تصمیم به ادامه تحصیل در حوزه نگیرد، دست‌کم از دانش زبانی و آموزشی فراگرفته‌شده برای استفاده شخصی بهره‌مند خواهد شد.
ضرورت عبور از آموزش کتاب‌محور به آموزش پژوهش‌محور
وی با اشاره به غلبه روش کتاب‌محور در نظام آموزشی حوزه گفت: در بسیاری از دوره‌ها، حتی در سطوح پایین، آموزش عمدتاً کتاب‌محور و بدون توجه کافی به پژوهش است؛ درحالی‌که معتقدم طلبه باید از سال نخست با رویکرد پژوهش‌محور تربیت شود.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به اهمیت پرورش روحیه تحقیق در طلبه ادامه داد: اگر از همان ابتدا طلبه را به‌عنوان فردی محقق تربیت کنیم، به‌تدریج توانایی جست‌وجو، بررسی و رسیدن به مطلوب علمی در او شکل می‌گیرد. در این صورت، حتی اگر اطلاعات اولیه او محدود باشد، روش دستیابی به دانش و پاسخ‌گویی به مسائل را فرا می‌گیرد و می‌تواند مسیر علمی خود را با توانمندی بیشتری ادامه دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین حکیم در پایان تأکید کرد: برای طراحی کامل نظام آموزشی باید در هر مقطع، دانش مطلوب، سطح مورد انتظار و توانمندی‌هایی که طلبه باید به آن‌ها دست یابد، به‌روشنی تعریف شود. تنها در این صورت می‌توان برنامه آموزشی را به‌صورت منسجم و هدفمند طراحی و اجرا کرد و میان دوره‌های عمومی، مهارت‌آموزی و تخصصی ارتباطی منطقی برقرار ساخت.
انتهای پیام/
نظر شما