به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین عبدی در نشست بررسی نظام‌های آموزشی که با حضور معاون آموزش حوزه‌های علمیه و جمعی از اساتید سطح عالی و خارج برگزار شد، با بیان اینکه بحث درباره مقاطع تحصیلی بدون روشن شدن فلسفه و هدف هر مقطع به نتیجه مطلوب نمی‌رسد، اظهار داشت: ابتدا باید مشخص شود هر مقطع با چه هدفی طراحی شده و چه خروجی‌ای از آن انتظار می‌رود. برای این منظور نیز باید ابتدا به ساختار کلان و خروجی کلی حوزه توجه کرد و سپس آن را در مقاطع مختلف تفصیل داد.
وی با اشاره به تغییر نام‌گذاری و ساختار مقاطع تحصیلی در حوزه‌های علمیه، توضیح داد: در گذشته از عناوینی همچون مقدمات، سطح و خارج استفاده می‌شد و پس از آن، مقاطع سطح یک، دو، سه و چهار مطرح شد؛ اما باید بررسی کنیم که آیا این تقسیم‌بندی با منطق واقعی مراحل تحصیل در حوزه تناسب دارد یا نیازمند بازنگری است.
استاد عالی حوزه با اشاره به تفاوت معنای درس سطح و درس خارج در ساختار آموزشی کنونی افزود: در گذشته طلبه پس از گذراندن مقدمات، کتاب‌هایی مانند قوانین را می‌خواند و سپس وارد درس خارج می‌شد؛ اما به‌تدریج با قرار گرفتن کتاب‌هایی همچون رسائل و مکاسب در کنار مباحث خارج، اتفاقی رخ داد که در عمل، درس خارج نیز به نوعی درس سطحی تبدیل شد و دوره سطح گسترش پیدا کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عبدی ادامه داد: در وضعیت فعلی، پس از پایان سطح یک، طلبه وارد مقاطع هفتم تا دهم می‌شود که از آن به سطح عالی تعبیر می‌کنیم؛ درحالی‌که می‌دانیم این دوره، در واقع ادامه مباحث متنی و کتاب‌محور فقه و اصول است. بنابراین، می‌توان گفت درس خارج به نوعی در قالب مکتوب و محدود به متن درآمده است.
وی با تأکید بر اینکه باید نگاه خود را به ساختار آموزشی اصلاح کنیم، تصریح کرد: اگر سطح عالی فعلی را به خارج اول تبدیل کنیم و درس خارج کنونی را خارج دوم بدانیم، می‌توانیم درباره جایگاه گرایش‌ها و شاخه‌های تخصصی در ساختار جدید، با منطق روشن‌تری تصمیم بگیریم.
پیشنهاد دو مرحله آموزشی پیش از ورود به تخصص
استاد حوزه با تشریح الگوی پیشنهادی خود گفت: در این الگو، ابتدا یک دوره عمومی خواهیم داشت که مجموعه دروس مقدماتی را در بر می‌گیرد و پس از آن، دوره سطح عالی فعلی به خارج اول تبدیل می‌شود. سپس طلبه وارد خارج دوم خواهد شد که محل ورود جدی به گرایش‌ها و رشته‌های تخصصی است.
وی با اشاره به ویژگی‌های دوره عمومی اظهار داشت: مقطع نخست می‌تواند چهار سال به طول بینجامد و شامل ادبیات، احکام و سایر مباحث مقدماتی باشد. در این دوره حتی می‌توان بخشی از مباحث ابتدایی اصول را نیز ارائه کرد، اما نباید طلبه را وارد مباحث پیشرفته فقه و اصول کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین عبدی افزود: پس از این دوره، یک مقطع پنج‌ساله در نظر گرفته شود و در ادامه، خارج اول به مدت سه یا چهار سال برگزار شود. به این ترتیب، طلبه در یک دوره هشت‌ساله، از آغاز تحصیل تا پایان خارج اول، حتی مباحث متنی و کتاب‌محور را نیز فرا می‌گیرد و برای ورود به هر نوع تخصصی آمادگی پیدا می‌کند.
وی ادامه داد: در این دوره می‌توان از سایر دانش‌ها نیز به‌عنوان مباحث تکمیلی بهره گرفت؛ زیرا طلبه برای تبدیل شدن به یک عالم اسلامی باید با مجموعه‌ای از معارف آشنا باشد. پس از آن، مسیرهای تخصصی در خارج دوم تعریف می‌شود؛ به‌گونه‌ای که یک طلبه در مسیر فقه و اصول، دیگری در فلسفه و فردی دیگر در تفسیر یا سایر رشته‌ها ادامه تحصیل دهد.
این استاد حوزه با بیان اینکه تخصص‌های تبلیغی، فلسفی، کلامی و تفسیری نیز می‌توانند در مرحله خارج دوم تعریف شوند، خاطرنشان کرد: در این ساختار، ورود به تخصص پس از آن صورت می‌گیرد که طلبه در دوره‌های پیشین به سطح مطلوبی از دانش‌های بنیادین رسیده باشد.
خروجی‌های آموزشی باید با توجه به اقتضائات حوزه تعریف شود
وی با اشاره به ضرورت پیش‌بینی خروجی‌های متناسب با نیازهای حوزه در مراحل مختلف آموزشی گفت: طبیعتاً در ساختار جدید باید برای برخی افراد، با توجه به اقتضائات و عناوین ثانویه، مسیرهایی برای ورود به عرصه تبلیغ و دیگر فعالیت‌های حوزوی پیش‌بینی شود؛ اما نگاه اصلی این است که طلبه در یک دوره هشت‌ساله به سطح بالایی از توانمندی در ستون فقرات علمی حوزه، یعنی حکمت، فقه و اصول، برسد و پس از آن برای ورود به دانش‌های تخصصی آماده شود.
بازنگری در دوره‌های مقدماتی و سطح، همراه با تقویت بنیه علمی
استاد حوزه با تأکید بر اینکه دوره‌های مقدمات، سطح و سطح عالی باید هم غنی‌تر و هم کوتاه‌تر شوند، گفت: معتقدم می‌توان طلبه‌ای با توان علمی متوسط را در یک دوره هشت‌ساله برای انجام بهترین تحقیقات اسلامی آماده کرد؛ البته این امر مستلزم آن است که برخی پیش‌فرض‌های موجود درباره ساختار آموزشی کنار گذاشته شود و امکان بازسازی دقیق و متناسب با نیازهای امروز فراهم آید.
حجت‌الاسلام والمسلمین عبدی با اشاره به امکان بازنگری در شیوه ارائه برخی دروس تصریح کرد: در سطح یک، بسیاری از مباحثی که اکنون به‌صورت درس مستقل ارائه می‌شوند، لزوماً به چنین ساختاری نیاز ندارند و می‌توان آن‌ها را در قالب آموزش‌های ضمنی یا دوره‌های کوتاه‌مدت ارائه کرد. با این روش، هم از حجم آموزش‌های غیرضروری کاسته می‌شود و هم فرصت بیشتری برای تقویت مباحث بنیادین فراهم می‌آید.
ضرورت توجه به سن اجتهاد و آسیب اجتهادهای کاذب
وی در ادامه با اشاره به تجربه تاریخی حوزه‌های علمیه در ورود سریع‌تر طلاب به درس خارج، گفت: در گذشته طلاب در سنین پایین‌تری به مرحله خارج می‌رسیدند و یکی از دلایل آن، نحوه آموزش و توجه به جایگاه واقعی متون درسی بود؛ اما امروز سن رسیدن به مرحله اجتهاد مشخص نیست.
استاد حوزه در پایان نسبت به پیامدهای این وضعیت هشدار داد و تأکید کرد: یکی از آسیب‌های مهم این شرایط، زمینه‌سازی برای شکل‌گیری اجتهادهای کاذب است؛ ازاین‌رو، بازنگری در ساختار مقاطع تحصیلی باید به‌گونه‌ای باشد که ضمن کوتاه‌سازی و ساماندهی دوره‌ها، توان علمی واقعی طلاب برای ورود به مراحل بالاتر و دستیابی به تخصص و اجتهاد نیز تضمین شود.
انتهای پیام/
نظر شما