به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین حسنعلی خزائلی، در نشست بررسی نظام‌های آموزشی که با حضور معاون آموزش حوزه‌های علمیه و جمعی از اساتید سطح عالی و خارج برگزار شد، با اشاره به مباحث مطرح‌شده درباره طراحی نظام آموزشی حوزه، اظهار داشت: در جلسات گذشته مقرر شد بخشی از آموزش‌ها در مقاطع مختلف به‌صورت مشترک ارائه شود. با این حال، در مقطع دوم که طلبه به سمت رشته‌های تخصصی حرکت می‌کند، بخشی از دروس عمومی برای افرادی که قصد ورود به تخصص‌های خاص را ندارند، کاهش یافته و در مقابل، محتوای تخصصی به برنامه آموزشی آنان اضافه می‌شود.
وی تصریح کرد: طلبه‌ای که قرار است در آینده به توانمندی علمی و تخصصی دست پیدا کند، نباید در همین مرحله از آموزش با ضعف مبانی مواجه شود. حتی اگر امکان تکمیل همه مباحث وجود ندارد، لازم است بخش قابل‌توجهی از دروس پایه حفظ شود؛ چراکه کاهش این مباحث در نهایت به توان علمی و کارآمدی طلبه آسیب می‌زند.
* ضرورت تقویت مبانی علمی پیش از ورود به تخصص
حجت‌الاسلام والمسلمین خزائلی ادامه داد، باید در طراحی نظام آموزشی، گلوگاه ورود به مرحله تخصصی با دقت بیشتری تعریف شود تا طلبه پیش از ورود به این مرحله، آمادگی علمی لازم را کسب کند. همان‌طور که طلبه برای ورود به مباحثی همچون رسائل، مکاسب، رجال و حدیث باید از ادبیات و مبانی علمی مناسبی برخوردار باشد، در سایر زمینه‌ها نیز بدون تقویت پایه‌های علمی نمی‌تواند به نیرویی ارزشمند و کارآمد تبدیل شود.
وی با اشاره به دیدگاه‌های مطرح‌شده در این نشست، خاطرنشان کرد: به نظر می‌رسد یک نقطه اشتراک میان دیدگاه‌های اساتید وجود دارد و آن ضرورت گذراندن مجموعه‌ای از علوم مشترک توسط همه طلاب و همچنین تقویت بنیه علمی افرادی است که وارد رشته‌های تخصصی می‌شوند. البته درباره کیفیت و چگونگی ارائه این دروس، دیدگاه‌های متفاوتی مطرح شد.
* حوزه نباید جامع‌نگری علمی خود را از دست بدهد
استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه نظام آموزشی حوزه از رویکردی جامع‌نگر برخوردار بوده است، گفت: نباید حوزه را صرفاً به سمت تخصص‌گرایی سوق دهیم و در این مسیر، متون و دروس عمومی را تضعیف کنیم. تخصص‌گرایی امر مطلوبی است و می‌تواند به پاسخگویی بهتر حوزه به نیازهای جامعه کمک کند، اما این موضوع نباید به قیمت از بین رفتن جامعیت علمی طلاب تمام شود.
وی با اشاره به تجربه تدریس خود در رشته‌های مختلف حوزوی اظهار داشت: در رشته‌های گوناگون، از جمله فلسفه، رجال، عقاید، تفسیر، درایه، فقه و اصول، ظرفیت‌های علمی ارزشمندی وجود دارد و نباید زمینه رشد و پرورش استعدادهای مختلف در حوزه محدود شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین خزائلی افزود: نباید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کنیم که طلبه پس از پایان تحصیلات، صرفاً در یک حوزه محدود تخصص داشته باشد. برای نمونه، اگر طلبه‌ای در شهری مانند تبریز حضور پیدا کند و تنها در زمینه مهدویت تخصص داشته باشد، اما از سایر مباحث موردنیاز جامعه آگاهی کافی نداشته باشد، نمی‌تواند پاسخگوی همه نیازهای مخاطبان باشد. بنابراین، لازم است در کنار تخصص‌گرایی، حدی از جامعیت علمی برای همه طلاب حفظ شود.
* تدریس علوم حوزوی بدون استاد امکان‌پذیر نیست
استاد حوزه علمیه قم در ادامه، با اشاره به این دیدگاه که برخی دروس را می‌توان بدون استاد فراگرفت، بر ضرورت حضور استاد در فرایند آموزش تأکید کرد و گفت: در هر رشته علمی، بهره‌مندی از استاد اهمیت دارد و نمی‌توان صرفاً با مطالعه شخصی، به تسلط و توانمندی لازم دست پیدا کرد. ازاین‌رو، باید در نظام آموزشی به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که حضور استاد در فرایند آموزش و یادگیری علوم مختلف مورد توجه جدی قرار گیرد.
وی با اشاره به تجربه فعالیت‌های تبلیغی و پژوهشی طلاب، از جمله طرح سفیران پژوهش، افزود: در برخی مناطق، این طرح توانسته است پاسخگوی بخشی از نیازها باشد، اما در سطح عمومی کشور همچنان با محدودیت‌هایی مواجه است. طلبه باید به سطحی از توانمندی برسد که بتواند در عرصه‌های مختلف، پاسخگوی نیازهای جامعه باشد و صرفاً به یک حوزه محدود از دانش اکتفا نکند.
* دروس فقه معاملات، زمینه‌ای برای تقویت قدرت استنباط و تمرین ذهنی
حجت‌الاسلام والمسلمین خزائلی در ادامه، درباره چرایی توجه به فقه معاملات در کنار فقه عبادات، گفت: فقه عبادات از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و باید مباحث فقه معاملات نیز در کنار آن مورد توجه قرار گیرد. با این حال، مطالعه مباحث معاملاتی صرفاً به دلیل کاربرد مستقیم آنها نیست، بلکه این مباحث می‌توانند زمینه تمرین ذهن و تقویت قدرت علمی و استنباطی طلبه را فراهم کنند.
وی افزود: در گذشته نیز این دیدگاه مطرح بود که فرد برای ورود به فلسفه باید ریاضیات را فرا بگیرد؛ زیرا کار در حوزه ریاضیات به تقویت ذهن کمک می‌کند. مباحث فقه معاملات نیز می‌توانند چنین نقشی داشته باشند و ذهن طلبه را برای مواجهه دقیق‌تر با مسائل فقهی و ورود به مباحث فقه عبادات ورزیده کنند.
* ضرورت تقویت انگیزه تبلیغی از ابتدای ورود به حوزه
این استاد حوزه در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ضرورت تقویت انگیزه تبلیغی در میان طلاب، تصریح کرد: یکی از مسائلی که باید از ابتدای ورود طلبه به حوزه مورد توجه قرار گیرد، تبیین هدف و رسالت طلبگی است. امام امت نیز بر این نکته تأکید داشتند که کار اصلی روحانیت، تبلیغ است و این مسئولیت باید از همان سال‌های نخست تحصیل برای طلبه روشن شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین خزائلی ادامه داد: ما نتوانسته‌ایم خیر و اهمیت مسیر تبلیغ را به‌خوبی برای طلاب روشن کنیم. طلبه باید از ابتدای ورود به حوزه بداند که قرار است در آینده چه نقشی ایفا کند و چگونه می‌تواند از دانش حوزوی خود برای پاسخگویی به نیازهای جامعه بهره بگیرد.
وی با اشاره به وضعیت برخی فعالیت‌های پژوهشی و پایان‌نامه‌های حوزوی خاطرنشان کرد: امروز بخش قابل‌توجهی از ذهن و توان طلبه به پایان‌نامه‌ها معطوف شده است؛ به‌گونه‌ای که گاهی برای انتخاب موضوع پایان‌نامه با من تماس می‌گیرند و درخواست معرفی موضوع دارند، در حالی که انتخاب موضوع باید در راستای نیازهای علمی و اجتماعی و با هدف تقویت توانمندی‌های طلبه صورت گیرد.
این استاد حوزه تأکید کرد: باید برای طلاب انگیزه‌های لازم ایجاد و مسیرهایی برای رشد و توانمندشدن آنان فراهم شود تا بتوانند در آینده نقش مؤثری در جامعه ایفا کنند. عمل به آموزه‌های دینی و ورود مؤثر به عرصه تبلیغ نیز نیازمند انگیزه است و این انگیزه باید از ابتدای مسیر طلبگی در نظام آموزشی مورد توجه قرار گیرد.
وی همچنین در پایان، درباره موضوع هدف‌گذاری آموزشی در مقاطع مختلف و نسبت آن با متونی همچون رسائل و مکاسب، خواستار تبیین دقیق‌تر سازوکار هدف‌گذاری در این مقاطع شد.
انتهای پیام/
نظر شما