سرویس علمی – فرهنگی مرکز خبر حوزه، جهت تکریم و یادمان عالمان گمنام دینی که با تحمل سختی و مرارتها، معارف دینی را به رشته تحریر درآوردهاند، گوشهای از زندگی پربار ملا عبدالله بشروی معرف به فاضل تونی، مؤلف کتاب «وافیه فی علم الاصول» را تقدیم میکند.
زادگاه
«بشرویه» یکی از توابع «تون» است که در جنوب خراسان قرار دارد از این منطقه علما و شعرای برجستهای برخواستهاند که فاضل تونی از درخشانترین آنها است.
از تاریخ و لادت این فقیه برجسته اطلاعاتی در دست نیست و تنها میدانیم در قرن 11 هجری به دنیا آمده که و به هم راه برادرش ملا احمد برای تحصیل علم به اصفهان سفر کرده است.
اصفهان، مهد علم و آزاد اندیشی
مشهور است که صفویان به علم و فرهنگ علاقه زیادی داشتند و برای عالمان احترام زیادی قائل بودند، ملا عبدالله و برادرش در چنین عصری پا در حوزه علمیه اصفهان نهادند و با توجه به زمینه مناسب تحصیل، به سرعت رشد کردند علامه میرزا رفیعا (مستوفی 1082) و مولی عبدالله تستری (مستوفی 1021) عالمان برجسته آن وقت اصفهانی بودند و این دو طلبه خراسانی نهایت استفاده را از محضر آنها کردند.
شخصیت معروف دیگر که در آن زمان در اصفهان حضور داشتهاند، علامه مجلس (صاحب بحارالانوار) و میرداماد (فیلسوف معروف) هستند، در کتب تاریخی تنها گزارشی از دیدار فاضل تونی و میرداماد آمده است و در ارتباط یا دیدار فاضل تونی یا علامه مجلسی سخنی در میان نیست، اگر چه به جرأت میتوان گفت: جو اخباری اصفهان که علامه مجلسی هم در آن سهم بسزایی داشته است در شخصیت علمی فاضل تونی تاثیر خود را گذاشته است.
وافیه فی اصول الفقه
نام فاضل تونی با کتاب وافیه گره خورده است و سایر آثار او از بین رفتهاند.
وافیه کتابی است در زمینه علم اصول که محقق خوانساری صاحب حاشیه بر معالم تاریخ تالیف آن را 12 ربیعالاول قرن 1059 میداند این کتاب یک مقدمه و شش باب دارد.
در مقدمه مباحثی چون، حقیقت و مجاز، مشتق و تعریف اصول فقه مطرح شده و در ابواب این کتاب نیز به ترتیب؛ اوامر و نواهی، عام و خاص، حجیت کتاب و سنت و اجماع، مباحث عقلی، اجتهاد و تقلید، تعادل و تراحیح مورد بحث قرار گرفتهاند.
مزایای وافیه
ملا عبدالله در مقدمه آن گفته است رسالهای وافی و شافی نوشته که مشتمل بر مباحث مهم اصولی است.
وافیه مزایای زیادی دارد، از جمله ابتکار در تقسیمبندی مباحث اصولی و توضیح و تبیین مصطلحات غلطانداز، نثر ساده و روان، جلوگیری از خلط مباحث اصول فقه با علوم دیگر و استفاده از کتب اصول فقه سایر مذاهب اسلامی.
وافیه به شیوه کتابهای دینی تنظیم شده است و آکنده از مثالهای متعدد برای افزایش قدرت طلاب در تطبیق مسائل است، فاضل تونی در این کتاب ضمن رعایت اعتدال از اصول فقه دفاع کرده و در موارد مختلف به نقد آرای ملام محمد امین استر آبادی پرداخته است، از این رو برخی فاضل تونی را یک اخباری معتدل میدانند.
قلم فاضل تونی شفا بخش شیخ عباس قمی
فرزند بزرگ محدث قمی میگوید: زمانی که در نجف بودیم، یک روز صبح پدرم از خواب بر خاستند و گفتند امروز قادر به نوشتن و مطالعه نیستم، آن روز بسیار ناراحت بودند و زبان حالشان این بود که شاید اهلبیت(ع) مرا از خود طرد کردهاند ظهر وقتی از درس برگشتم دیدم ایشان مشغول نوشتن هستند، وقتی جریان را پرسیدم گفتند، وضو گرفتم و رو به قبله نشستم و کتاب کافی را که به خط ملاعبدالله تونی بود بر چشم کشیدم درد چشمم برطرف شد، آقای محدثزاده اضافه میکند پدرم تا آخر عمر دیگر به درد چشم مبتلا نشد.
پاسخ حکیمانه
شاه عباس پادشاه مشهور صفوی به دیدن فاضل تونی رفت و پرسید، چرا مدرسه شما رونق ندارد؟! فاضل تونی چیزی نگفت و مدتی بعد به دیدن شاه رفت.
از آنجا که شاه عباس به علما علاقه فراوانی داشت، به فاضل تونی گفت: چیزی از من خواهش کن و بر این مطلب اصرار کرد، فاضل تونی گفت: اکنون که اصرا میکنید حاجت من این است که من بر مرکب سوار شوم و شما پیاده جلوی من در شهر حرکت کنید، شاه عباس علت را جویا شد و فاضل تونی گفت: بعداً عرض خواهم کرد. بالاخره فاضل تونی، سوار بر مرکب شد و شاه پیاده در جلوی او مسیر را طی کرد، مدتی بعد شاه عباس برای دیدار مجدد با فاضل تونی به مدرسه او آمد و مدرسه را مملو از جمعیت دید از ملاعبدالله پرسید چه اتفاقی افتاده است؟ فاضل تونی جواب داد آن روز وقتی تو پیاده در کنار من حرکت کردی، مردم بر اساس نگاه دنیوی خود به این نتیجه رسیدند که علم از ثروت بالاتر است، لذا به تحصیل علم علاقمند شدند و بعد از آنکه مقداری از مراتب علمی را طی کنند نیت آنها خالص خواهد شد.
وفات
فاضل تونی در سالهای پایانی عمر به مقصد زیارت عتبات به سمت عراق حرکت کرد و به کرمانشاه رسید، اما اجل او فرا رسیده بود و در همان شهر درگذشت.امروز مزار او در قبرستان کرمانشاه محل رفت و آمد عاشقان علم و معرفت است.
منابع : پایگاه اطلاعرسانی بنیاد دائرةالمعارف اسلامی و راسخون، گلشن ابرار ج 5 (با تغییر و اضافات)
تنظیم: مرتضی سعیدی
نظر شما