دوشنبه ۱۲ خرداد ۱۳۹۹ | Jun 1, 2020
روز قلم

حوزه/ حجت الاسلام علیرضا انجم شعاع معاون پژوهش حوزه علمیه کرمان به مناسبت روز قلم در طی یادداشتی به جایگاه و نقش قلم در تاریخ و در جوامع امروزی پرداخت.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه  در کرمان، حجت الاسلام علیرضا انجم شعاع معاون پژوهش حوزه علمیه کرمان، به مناسبت روز قلم در طی یادداشتی به جایگاه و نقش قلم در تاریخ و در جوامع امروزی پرداخت.

قلم، زبان و ابزار عقل و معرفت و احساس و مبرز شخصیت انسانها و جوامع و تمدنها است. قلم از نگاه الهی دارای جایگاه ویژهای است سوگند خداوند در قرآن به نام قلم، گویاترین شاهد بر شرافت و قداست آن است آنجا که میفرماید: «ن وَ الْقَلَمِ وَ ما یَسْطُرُونَ؛ سوگند به قلم و آنچه نویسند.» و در نخستین ارتباط وحیانی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با مبدأ هستی در غار حرا، سخن از قلم به میان میآید، تا جایی که خداوند در معرفی خود میگوید: «الَّذی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ؛ آن که با قلم آموخت.». علامه طبرسي (رحمة الله علیه) در مورد قلم مینويسد: «بيان دو گونه است: بيان زبان و بيان قلم. بيان زبان، با گذشت زمان کهنه مي‏شود و از بين مي‏رود، ولي بيان قلم تا ابد باقي است».

اما روی سخن ما در این موضوع بحث دیگری است و آن اینکه در تحلیل موضوع قلم نباید با نگرشی انتزاعی مساله را محدود به ابزار، سخت افزار نوشتن، بیان، خطابه و کتابت دانست بلکه باید تحلیلی فرهنگی، نرم افزاری، جامعه شناسی و فلسفه-تاریخی از این مساله داشت. کاوشگران میگویند: تاریخ نوشتار، حداکثر به بیست هزار سال پیش باز میگردد و با محدود ساختن به نظامهای نوشتاری مدوّن، رقمی حدود شش هزار سال پیش را نشان میدهد. آنها میگویند: از جمله موادی که برای نوشتن به کار گرفته میشده است سنگ، چوب، پوست حیوانات، برگ درختان، استخوان، موم، ابریشم، پنبه و کاغذ را میتوان نام برد. در طول تاریخ، نوشتن به دو صورت بوده است: یک دسته خطوطی را در بر میگرفت که با استفاده از ابزارهای تیز چون سوزن، چاقو و... نوشتاری، کنده کاری میشد. دسته دیگر شامل خطوطی است که به وسیله قلم پر، قلم نی، قلم مو و... و با استفاده از جوهر بر سطح ماده نوشتاری ترسیم میگردید. گفتنی است نسخه برداری از نوشتهای بر سنگ یا فلز به طور منطقی، در نهایت به اختراع چاپ انجامید…

اما با نگاهی دقیق به این مساله و سیر تحولات آن در قبل از رنسانس و بعد از آن متوجه میشویم تحولات معرفتی و جامعه شناسی و بالتبع مدیرتی جوامع تاثیر مستقیمی در ابزارهای ارتیاطی و بالعکس داشته است اگر روزگاری ابزار ارتباط  میان حکام و سلاطین با رعایا  مدتهای زیادی منحصر در مشافهه و گفتار بود و در نتیجه مساحت شهرها و محدوده سلطنت پادشاهان گستردگی زیادی نداشت، اما اختراع خط و رواج کتابت و دوات و قلم باعث شد ارتباط سلاطین با زیردستان و انتقال مقاصد و اوامر آنها به دوردست تسهیل گردد و در پی آن کشور گشایی و گستره حکومتها به شدت توسعه یافت و به دلیل همین گسترش ارتباطات بود که مساله پیدایش شهرها و تمرکز جمعیت به وجود آمد و در ادامه و بعد از انقلاب صنعتی مد. . آ»د. و در ادامه تحولاتی که در انقلاب صنعتی و سبک زندگی جدید رو سبک زندگی جدید و طرح توسعه همه جانبه مفهوم و کاربرد قلم از ابزاری بسیط و صرفا در جهت انتقال پیام به ابزاری در خدمت تحولات  توسعهای و علمی جهان تبدیل شد و معنا و مفهوم سخت افزار و نرم افزار قلم را از اساس تغییر داد.

تحول در فیزیک و کامپیوتر و پیدایش قلم های نوری و... همگی حاکی از این مطلب است که زبان ارتباطات دگرگون شده و در این دگرگونی ارتباطات جایگاه و تعریف قلم نیز تغییر پیدا کرده، تا جایی که امروزه رسانه، فضای مجازی و زبان نموداری به عنوان ابزار  قلم جدید و مدرن در مسائل سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و در خدمت  سبک زندگی جدید جوامع قرار میگیرد. لذا قلم به عنوان یک ابزارهای ارتباطی نقش اساسی در هدایت و مدیریت و تولید مفهوم و فکر جوامع و تمدن ها را بر عهده گرفته است.

حال مساله مهم این است که این ابزار مهم در اسلام و تمدن اسلامی از چه جایگاهی برخوردار است. آنچه از منابع اسلامی به دست میآید، قلم به معنای ابزار نوشتن همیشه مورد توجه بوده است که در روایت میفرماید: «مداد العلما افضل من دما شهدا» اما با نگاه دقیق به این نوع روایات میتوان دریافت که در کنار بحث از فضیلت قلم به بحث فرهنگ اسلامی نیز توجه دارد که برای این موضوع به مقایسه میان علما و شهدا میپردازد. حال باید گفت این شکل جدید از قلم در جوامع که شامل رسانهها و فضای مجازی میشود نیز در صورتی مورد قبول اسلام است و دارای فضیلت میشود که در خدمت نظام ارزشی و انقلابی جامعه باشد و در راستای به کمال رساندن انسان قرار بگیرد.

برچسب‌ها

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 1 =