به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، علی سجادی عباسآبادی، پژوهشگر و دانشآموخته سطح سه مرکز تخصصی دارالفقه حوزه علمیه خراسان، در نهمین پیشنشست کنگره آیتاللهالعظمی میلانی، در قالب کرسی علمی ـ ترویجی «واکاوی مبانی و اندیشههای آیتالله میلانی در اعتبارسنجی روایات»، که در مدرسه علمیه آیتالله موسوینژاد برگزار شد، به تبیین دیدگاههای رجالی و اصولی مرحوم آیتالله میلانی پرداخت.
وی با اشاره به محور اصلی پژوهش خود اظهار کرد: موضوع حجیت خبر واحد در اندیشه آیتالله میلانی مبتنی بر وثوق به صدور روایت است، نه وثوق به سند. به این معنا که در اعتبارسنجی روایات، ملاک اصلی حصول اطمینان به صدور حدیث از معصوم(ع) است و نه صرفاً بررسی رجال سند. بر همین اساس، آیتالله میلانی خبر واحد را در پرتو مجموعهای از قرائن از جمله قرآن، سنت، سیره عقلاء و شواهد مضمونی میسنجند و وثاقت یا عدالت را موضوعیت ذاتی نمیدانند، بلکه آن را در ذیل اطمینان به صدور ارزیابی میکنند.
سجادی عباسآبادی با اشاره به تحولات فکری آیتالله میلانی در این زمینه افزود: در فضای علمی نجف، مبنای غالب در اعتبارسنجی روایات، وثوق سندی بوده است، اما آیتالله میلانی با انجام تتبعها و تحقیقات مستقل، و همچنین با تأثیرپذیری از فضای علمی و حدیثمحور مشهد، به تدریج از این مبنا فاصله گرفتند. بهویژه آنکه در مشهد، گرایشهای حدیثی پررنگتر بوده و در عین حال، فضای علمی نسبت به مباحث فلسفی و اصولی حساسیتهایی داشته است. از این رو، میتوان گفت آیتالله میلانی با رویکردی معتدل و تقریبی، کوشیدند حلقهای مشترک میان جریانهای مختلف علمی ایجاد کنند.
وی ادامه داد: در مبنای وثوق به صدور، شهرت عملی اگرچه نقش دارد، اما نقش آن طریقی است نه موضوعی. به این معنا که شهرت تنها در صورتی معتبر است که برای فقیه اطمینان به صدور روایت ایجاد کند و اگر این اطمینان حاصل نشود، حتی در صورت وجود شهرت، روایت کنار گذاشته میشود. بنابراین، نمیتوان اهتمام آیتالله میلانی به وثوق صدوری را مساوی با التزام مطلق به شهرت دانست.
این پژوهشگر حوزوی با اشاره به تحلیل مرحوم آیتالله میلانی درباره عمل مشهور به روایات تصریح کرد: ایشان معتقد بودند صرف عمل مشهور به یک روایت، دلیل بر اعتبار آن نیست، مگر آنکه احراز شود این عمل مبتنی بر اعتبار سندی و صدوری روایت بوده است. چهبسا فقها به دلیل موافقت مضمون روایت با قواعد فقهی یا اصول کلی، به آن عمل کرده باشند، نه به دلیل اطمینان به صدور آن. در چنین مواردی، عمل مشهور نمیتواند مستند اعتباربخشی به روایت باشد.
سجادی عباسآبادی افزود: آیتالله میلانی در موارد متعددی، روایاتی را که تنها از طریق عامه نقل شده و منشأ آنها کتب اهل سنت بوده است، فاقد وثوق به صدور میدانستند و آنها را در استنباط احکام نمیپذیرفتند. این رویکرد، نشاندهنده دقت بالای ایشان در تفکیک میان شهرت، موافقت با قواعد و اطمینان واقعی به صدور حدیث است.
وی یکی از چالشهای مبنای وثوق به صدور را بیانضباطی احتمالی آن دانست و گفت: آیتالله میلانی برای رفع این اشکال، از ابزارها و قواعدی بهره میبردند که به این مبنا ساختار میبخشید؛ از جمله توجه به شهرت روایی، تحلیل تاریخی، بررسی ادبی متن حدیث و تجمیع قرائن. در بحث شهرت روایی نیز، ایشان به مسئله تعدد یا اتحاد نقلها توجه داشتند و در صورت اختلاف راویان و ائمه، اصل را بر تعدد و در غیر این صورت بر اتحاد میگذاشتند.
این پژوهشگر در ادامه به دیدگاه آیتالله میلانی درباره تسامح در ادله سنن اشاره کرد و گفت: ایشان قائل به جعل حکم واقعی ثانوی در فرض بلوغ ثواب بودند و این جعل را مختص به روایات نمیدانستند. بر این اساس، حتی اگر فقیهی معتبر، بدون نقل روایت، ثوابی را برای عملی بیان کند، همین مقدار برای تحقق عنوان بلوغ و جریان قاعده تسامح در ادله سنن کفایت میکند، هرچند سند روایت متصل نباشد.
سجادی عباسآبادی در پایان با اشاره به تطبیقات عملی این مبنا خاطرنشان کرد: بر اساس همین مبانی، آیتالله میلانی برخی قواعد و روایات مانند قاعده غرور یا برخی نقلهای عامه را کنار میگذاشتند، زیرا تنها منبع آنها کتب اهل سنت بوده و برای ایشان وثوق به صدور ایجاد نمیکرده است. این مجموعه دیدگاهها، نشاندهنده نظاممندی اندیشه رجالی و اصولی آیتالله میلانی و جایگاه ویژه وثوق به صدور در مدرسه فقهی ایشان است.
انتهای پیام/
حوزه /سجادی عباسآبادی، در نهمین پیشنشست کنگره آیتالله میلانی، مبانی اعتبارسنجی روایات در اندیشه آیتالله میلانی را مبتنی بر وثوق صدوری و نه صرفاً وثوق سند تشریح کرد.
نظر شما