به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، زینب عسکری (طرفهالعین)، فعال بینالمللی و رسانهای و مجری رادیو انگلیسی جمهوری اسلامی ایران از کشمیر، امروز ۱۲ بهمنماه در نهمین پیشنشست بینالمللی «حقوق و کرامت انسانی در تعالیم رضوی» در پنل دوم، که در تالار شیخ بهایی بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی برگزار شد، به تبیین راهکارهای بازسازی اخلاق رسانهای از طریق کرامت انسانی و عقلانیت در چارچوب رضوی پرداخت.
وی با اشاره به دگرگونی عمیق فضای رسانهای معاصر اظهار داشت: چشمانداز رسانهای امروز بهطور بنیادین با گذشته متفاوت شده و این تحول، نتیجه گسترش پلتفرمهای دیجیتال، پالایش الگوریتمی محتوا و گردش سریع و جهانی اطلاعات در مقیاسی بیسابقه است.
به گفته وی، هرچند این تحولات دسترسی عمومی به اطلاعات و امکان مشارکت اجتماعی را افزایش دادهاند، اما همزمان چالشهای اخلاقی جدی همچون کاهش اعتماد عمومی به رسانهها، عادیسازی اطلاعات نادرست، تجاریسازی توجه انسانی، تضعیف کرامت انسان و واگذاری مسئولیت اخلاقی به نظامهای فناورانه پیچیده و غیرشفاف را بهدنبال داشتهاند.
ناتوانی رویکردهای سنتی اخلاق رسانه
این فعال رسانهای تأکید کرد: رویکردهای سنتی اخلاق رسانه که عمدتاً بر مقررات، هنجارهای حرفهای یا ادعای عینیت استوار بودهاند، دیگر توان پاسخگویی به لایههای عمیق اخلاقی این بحرانها را ندارند. از اینرو، بازاندیشی در اخلاق رسانه ضرورتی اجتنابناپذیر است.
عسکری با تبیین دیدگاه رضوی در حوزه ارتباطات افزود: در نگرش اخلاقی رضوی، مسئولیت رسانهای به دستورالعملهای فنی، مقررات حقوقی یا صرف آزادی بیان محدود نمیشود، بلکه ارتباط و کنش رسانهای دارای بار واقعی اخلاقی است.
وی خاطرنشان کرد: چارچوب رضوی اخلاق رسانه بر سه اصل امانت، عقلانیت اخلاقی و کرامت غیرقابل نقض انسانی استوار است و در این چارچوب، نهادهای رسانهای، روزنامهنگاران، پلتفرمهای دیجیتال و حتی مخاطبان، همگی کنشگران اخلاقی محسوب میشوند که باید در برابر پیامدهای اجتماعی، روانی و اخلاقی ارتباطات پاسخگو باشند.
وی با اشاره به مفهوم امانت تصریح کرد: در سنت اسلامی، امانت ودیعهای مقدس است که مسئولیت در برابر حقیقت، جامعه و خداوند را در بر میگیرد. امام رضا(ع) امانت را صرفاً یک فضیلت فردی نمیدانند، بلکه آن را اصلی تمدنی معرفی میکنند که گفتار، انتقال دانش و ارتباطات عمومی را سامان میدهد.
وی ادامه داد: بر اساس این نگاه، اطلاعات کالا یا ابزار نفوذ نیست، بلکه امانتی است که باید با صداقت، دقت و نیت اخلاقی منتقل شود. این رویکرد، منطق اقتصاد توجه و الگوریتمهایی را که بر هیجانسازی و انتشار محتوای تأییدنشده متکیاند، بهطور جدی به چالش میکشد.
عسکری با اشاره به سیره علمی و مناظرات امام رضا(ع) گفت: میراث فکری آن حضرت نشاندهنده رویکردی عقلانی، متواضعانه و مبتنی بر شواهد است. در اندیشه رضوی، گفتار یا کنش بدون علم نوعی فساد اخلاقی تلقی میشود، نه خطایی خنثی. این اصل در عصر سرعت، ویروسیشدن محتوا و تقویت الگوریتمی، اهمیتی دوچندان دارد؛اخلاق رضوی حقیقتجویی را بر شتابزدگی، راستیآزمایی را بر گمانهزنی و فهم را بر تفرقه مقدم میداند.
کرامت انسانی؛ خط قرمز اخلاق رسانه
وی سومین رکن این چارچوب را کرامت انسانی دانست و افزود: امام رضا(ع) بر ارزش ذاتی هر انسان، فارغ از باور، جایگاه اجتماعی، قومیت یا قدرت تأکید دارند؛ اخلاق کرامتمحور، مرز روشنی در برابر رویههای رسانهای مبتنی بر تحقیر، تخریب شخصیت، کلیشهسازی، نقض حریم خصوصی و تبدیل رنج انسان به نمایش ترسیم میکند.
این فعال رسانه ای اضافه کرد: بسیاری از رویههای رایج رسانهای، هرچند ممکن است قانونی یا سودآور باشند، اما از منظر رضوی به نقض اخلاقی میانجامند، زیرا انسان را به ابزار تقلیل میدهند.
وی ادامه داد: در چارچوب سهگانه امانت، عقل و کرامت، اخلاق رضوی گفتوگو بر انصاف، حلم و احترام عقلانی استوار است؛ در این نگاه، مناظره میدان غلبه و حذف نیست، بلکه مسیری برای شفافیت، بصیرت اخلاقی و فهم متقابل بهشمار میآید.
عسکری خاطر نشان کرد: این رویکرد، رویههای رسانهای مبتنی بر مطلقگرایی ایدئولوژیک و تعارض نمایشی را به چالش میکشد و بهجای آن، فهم و همزیستی را ترویج میدهد.
وی با انتقاد از واگذاری قدرت ارتباطی به نظامهای فناورانه غیرشفاف اظهار داشت: هرچند الگوریتمها از نظر فنی کارآمد هستند، اما از منظر اخلاقی بیطرفاند و برای بیشینهسازی تعامل طراحی شدهاند؛ اخلاق رضوی تأکید میکند که مسئولیت اخلاقی را نمیتوان به فناوری یا منطق بازار واگذار کرد و کنشگران انسانی، از طراحان تا کاربران، همچنان در برابر پیامدهای اخلاقی و اجتماعی ارتباطات مسئولاند.
این فعال رسانه ای با اشاره به اهمیت این رویکرد گفت: این چارچوب در سطح نظری، به اخلاق کاربردی اسلامی کمک میکند تا با اتکا به منابع اصیل، الگوی منسجم و ساختیافتهای برای اخلاق رسانه ارائه شود و در سطح عملی، رهنمودهایی روشن برای فعالان رسانهای، مربیان، سیاستگذاران و طراحان پلتفرمهای دیجیتال فراهم میآورد.
به گفته وی، اخلاق رضوی بازاندیشی در مفهوم موفقیت رسانهای را ضروری میداند و آن را از معیارهای صرفاً کمی به سمت اثر اخلاقی، اعتماد عمومی و صیانت از کرامت انسانی سوق میدهد.
عسکری در پایان تأکید کرد: آموزههای اخلاقی امام رضا(ع) چارچوبی جامع برای بازاندیشی در اخلاق رسانه در عصر الگوریتمها ارائه میدهد؛ چارچوبی که پاسخی مستقیم به بحرانهای اخلاقی فرهنگ رسانهای معاصر است و امکان پرورش ارتباطاتی صادقانهتر، مسئولانهتر و انسانیتر را در جهان امروز فراهم میکند.
انتهای پیام/
نظر شما