به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، آیتالله علمالهدی، نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی در سومین اجلاسیه انتخاب پژوهشگر سال و اختتامیه بیستمین فراخوان آثار پژوهشی این حوزه که در سالن همایشهای مدرسه علمیه سلیمانیه برگزار شد، بر اهمیت تحقیق و پژوهش در حوزه تأکید کرد.
وی تأکید کرد: مسئله تحقیق و پژوهش حقیقتی بنیادی است که بر اساس آیات قرآن میتوان گفت: این کتاب الهی کتاب هدایت و بررسی است و برای ارشاد انسانها نازل شده و نیز ابزار هدایت، تحقیق و پژوهش است و این موضوع به وضوح در جریان آیات قرآن دیده میشود.
عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان افزود: خداوند متعال در سوره مبارکه الرحمن، نعمت بیان را در کنار خلقت انسان از برترین نعمات معرفی فرموده است. اما آنچه در قرآن به عنوان نتیجه وحی و ماهیت وحی معرفی شده، تأکید بر تحقیق و پژوهش است. قرآن ما را به بررسی آثار، تأمل در وقایع و درک حکمتها هدایت میکند، نه صرفاً نقل قصه یا افسانه.
اهمیت تحقیق و پژوهش در قرآن
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی، با اشاره به داستانهای قرآنی افزود: قصص قرآن، مانند جریان حضرت یوسف یا حضرت موسی(علیهمالسلام)، تنها برای روایت تاریخ نیست، بلکه نمونههایی از روش تحقیق و بررسی آثار و نشانههاست. راغب اصفهانی در معنای قصه میگوید: «القصه تبع آثار»؛ یعنی بررسی آثار و نشانهها، در واقع قرآن به ما میآموزد که پژوهش، بررسی دقیق و تتبع آثار، ابزار شناخت حقایق و هدایت انسانهاست.
وی ادامه داد: حتی در زیارت جامعه کبیره، ما از امام علیهالسلام تقاضا میکنیم که ما را از کسانی قرار دهند که آثار و معارف ایشان را دنبال و بررسی کردهاند. این آرزوی معرفتی نشان میدهد که تحقیق و تتبع آثار، پایهای برای درک علوم، حکمتها و اسرار الهی است.
آیتالله علمالهدی با ذکر نامه حضرت امیرالمؤمنین علیهالسلام به امام مجتبی علیهالسلام بیان داشت: وجود مقدس مولا به امام مجتبی توصیه میکند که در دیار گذشتگان، آثار و نظریات آنان را بررسی کنند. این خود اهمیت تحقیق و تتبع آثار را نشان میدهد. اگر پژوهش و تحقیق در زندگی بشری نبود، اندیشهها و علوم از گذشته به آینده منتقل نمیشد و بسیاری از اسرار علمی کشف نمیگردید.
پژوهش و تجربه علمی در تاریخ بشر
وی با اشاره به تاریخ علم و اتدیشه گفت: در زمانی که بسیاری از دانشمندان معتقد به نظریات اشتباه بودند و حتی حرکت زمین به دور خورشید به عنوان بدیهی علمی پذیرفته نشده بود، شخصی مانند گالیله با اختراع تلسکوپ توانست این نظریه را بررسی و اثبات کند. ارزش اختراع تلسکوپ تنها زمانی نمایان شد که پژوهش و پیگیری فرضیههای پیشینیان وجود داشت. بنابراین تحقیق و پژوهش، پیششرط هر کشف علمی و دستیابی به حقیقت است.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی افزود: این مسئله نشان میدهد که پژوهش، پیگیری نظریات و اندیشههای پیشینیان، و بررسی دقیق آثار آنان، زمینهساز کشف حقایق و شناخت واقعیات جهان است و انسان را قادر میسازد راهکارهای عملی برای زندگی خود بیابد.
تتبع آثار؛ پایه نوآوری و تحول علمی
آیتالله علمالهدی خاطرنشان کرد: تتبع آثار و بهرهگیری از دانش و تجربه پیشینیان، رکن اساسی پژوهش است. جهت تحقیق در قرآن و آموزههای دینی روشن است که بررسی آثار دیگران بهترین مسیر برای دستیابی به حقیقت و درک عمیق علوم و معارف است. این بدان معناست که برای نوآوری و ایجاد تحول علمی، ابتدا باید به پژوهش و بررسی آثار گذشته توجه کنیم.
وی ادامه داد: تحقیق و پژوهش، حرکت عظیم فکری و انسانی است که بشر را قادر میسازد اسرار جهان را کشف کرده و راهکارهای عملی زندگی را بر اساس حقایق بنا کند. اما این به معنای بینیازی از دانش پیشینیان نیست؛ بلکه پیگیری آثار آنان، شرط لازم برای ایجاد نوآوری و تحول در علوم و اندیشهها است.
عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان، در ادامه سخنان خود بر اهمیت تحقیق و پژوهش در حوزه علمیه تأکید کرد و اظهار داشت: اگر بخواهیم از یک زمینه ساده و اولیه به نتایج قطعی علمی یا کشف بزرگ برسیم، این امر بدون مواد اولیه فکری و نظریات دیگران ممکن نیست. پیگیری نظریات و اندیشههای پیشینیان، یک مسئله قطعی در فرآیند تحقیق و پژوهش است و بزرگترین برکتی که این کار دارد این است که مسیر را برای ما هموار میکند.
وی افزود: اگر بخواهیم مسئلهای را از نقطه صفر شروع کنیم، معلوم نیست به نتیجه برسیم یا نه. تنها فکر کردن و تکیه به نبوغ فردی ممکن است به نتایج جزئی منجر شود، اما اطمینانبخش نخواهد بود مگر آنکه بر اندیشههای پیشینیان متکی باشیم. سنت سنتی حوزههای علمیه ما نیز این بوده که تحقیقات و پژوهشها بر مبنای آثار و نظریات دیگران انجام شده و در گذر زمان با افزودن اندیشهها و تجربیات جدید، به سمت حقیقت پیش رفته است.
آیتالله علمالهدی ادامه داد: در عرصه فعالیتهای فکری، طلبه باید به نظریات دیگران توجه داشته باشد، از استاد نظریهای بشنود و روی آن تأمل کند. حتی اگر فردی نبوغ بالایی داشته باشد و بخواهد شخصاً مسئلهای را بررسی کند، بدون بهرهگیری از آثار دیگران، به اطمینان از نتیجه نمیرسد.
وی سپس به وضعیت باورمندیهای اجتماعی اشاره کرد و گفت: مشکل اساسی امروز جامعه انقلابی ما این است که باورمندی احساسی نسبت به انقلاب و نظام بالا است، اما باورمندی عقلانی بسیار ضعیف است. حرکتهای اجتماعی ناشی از تحریکات احساسی، عظیم و پرقدرت است، اما در مسائل فکری، همان افراد ممکن است دچار تردید و وسوسه شوند. حتی در میان جامعه روحانیت نیز مبانی فکری و بینش انقلابی گاهی به حد کامل و بالغ نیست.
ضرورت عقلانیکردن باورمندیها
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی با تأکید بر ضرورت تبدیل باورمندی احساسی به باورمندی عقلانی در جامعه انقلابی، گفت: رسالت ما این است که باورمندی احساسی را به باورمندی عقلانی مبدل کنیم و تنها ابزار تحقق این رسالت، جریان پژوهش و تحقیق است. ما باید مبانی فکری و نظریات پیشینیان را در مسائل انقلاب و جامعه امروز مورد بررسی قرار دهیم تا نسل جدید بتواند بر اساس عقلانیت، باور خود را به انقلاب و مبانی آن تثبیت کند.
وی افزود: اگر در حوزههای علمی و بهویژه در مباحث خارج فقه، مسائل انقلاب و جامعه امروز مورد تحقیق قرار نگیرد، نسل انقلابی به نتایج عقلانی و کاربردی دست نخواهد یافت. پژوهش باید کاربردی باشد و مسائل روز را با ذائقه و نیازهای نسل امروز تطبیق دهد، نه صرفاً تبدیل به کتابهایی که در کتابخانهها خاک میخورند.
تقسیمبندی صحیح مجاهدتها و نقش پژوهش
آیتالله علمالهدی سپس به اهمیت تقسیمبندی صحیح فعالیتها در مسیر انقلاب اشاره کرد و بیان داشت: در حوزه علمیه باید استعدادها به درستی شناخته شوند. برخی افراد توانایی تحقیق و پژوهش دارند و برخی توانایی بیان و تبلیغ. افرادی که توان پژوهش دارند باید خوراک علمی و فکری را برای مبلغان و بیانکنندگان آماده کنند تا باورمندی عقلانی جامعه انقلابی افزایش یابد. این فرآیند تضمینکننده تداوم انقلاب تا مسیر ظهور و فرج امام زمان علیهالسلام است.
وی افزود: تطبیق مسائل و محتوای علمی و فکری با ذائقه نسل امروز، یک هنر بزرگ در عرصه پژوهش است. محقق باید بتواند اصول و مبانی پیشینیان را با نیازها و شرایط نسل امروز وفق دهد و این خوراک علمی را برای عرصه تبلیغ آماده کند. بدون این کار، انقلاب حتی با تلاش و احساسات انقلابی بالا، به نتیجه عقلانی و پایدار نخواهد رسید.
آیتالله علمالهدی در پایان با تشکر از تلاشهای اساتید و طلاب گفت: همه ما باید در هر شرایطی با انگیزه مجاهدانه فعالیت کنیم و از تنپروری و بیتفاوتی به دور باشیم. حوزه علمیه باید با تقسیمبندی صحیح استعدادها، هم عرصه تبلیغ و تبیین را پر کند و هم باورمندی عقلانی نسل انقلابی را تقویت کند، تا انقلاب مقدس ما در مسیر ظهور ادامه یابد.
نظر شما