به گزارش خبرگزاری حوزه، نمایش فیلم سینمایی «جانشین» در چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر، بار دیگر این پرسش را پیش روی سینمای ایران قرار داد که چرا پرداختن جدی و حرفهای به موضوع دفاع مقدس و شهدای جنگ تحمیلی، با وجود ظرفیتهای عظیم دراماتیک و انسانی، همچنان اندک و محدود است. «جانشین» در میان آثار جشنواره، مسیری را انتخاب میکند که اگرچه ریشهدار و آشناست، اما سالهاست کمتر با چنین صراحت و اعتمادبهنفسی دنبال شده؛ مسیری مبتنی بر قهرمان، هویت و تاریخ معاصر. فیلم بدون تردید، جهان خود را مشخص میکند و با مخاطب رودربایستی ندارد. این شفافیت در انتخاب سوژه و زاویه نگاه، یکی از مهمترین دلایل ارتباطگیری اثر با تماشاگر است.
سینمای دفاع مقدس، بیش از هر ژانر دیگری، نیازمند صداقت در روایت است. «جانشین» تلاش میکند بهجای پنهان شدن پشت لایههای نمادین یا روایتهای خنثی، مستقیم به سراغ یکی از چهرههای اثرگذار جنگ برود و از دل واقعیت تاریخی، درام استخراج کند. پرداختن به شهید حسین املاکی، فرمانده اطلاعات و شناسایی، یادآور این نکته مهم است که جنگ صرفاً میدان اسلحه و درگیری نبوده، بلکه عرصه تصمیمهای پیچیده، مسئولیتهای سنگین و فداکاریهای خاموش نیز بوده است. تمرکز فیلم بر این جنبه کمتر دیدهشده، به غنای محتوایی اثر کمک کرده و آن را از بسیاری نمونههای کلیشهای متمایز میسازد.
یکی از امتیازهای مهم «جانشین» پرهیز آگاهانه از روایت خطی و شتابزده زندگی یک شهید است. فیلمساز بهدرستی دریافته که پرداخت زندگینامهای کامل، نهتنها به عمق شخصیت آسیب میزند، بلکه درام را نیز پراکنده میکند. انتخاب یک برش حساس از زندگی شهید املاکی، امکان تمرکز بر کنش و موقعیت را فراهم آورده است. مخاطب بهجای شنیدن اطلاعات متعدد، شاهد تصمیمگیری، تردید و مسئولیتپذیری قهرمان در دل شرایط بحرانی است. این شیوه روایت، شخصیت را زنده و ملموس میکند و او را از قاب اسطورهای دستنیافتنی بیرون میآورد.
پرداختن به شهدا در سینما، زمانی اثرگذار است که آنها نه صرفاً بهعنوان نماد، بلکه بهمثابه انسانهایی با ایمان، عقلانیت و شجاعت به تصویر کشیده شوند. «جانشین» در این مسیر گامهای قابل قبولی برداشته است. قهرمان فیلم، انسانی است که در دل میدان جنگ میاندیشد، تحلیل میکند و با آگاهی دست به انتخاب میزند. همین تصویر، میتواند برای نسل امروز نیز الهامبخش باشد؛ نسلی که بیش از شعار، به الگوهای باورپذیر نیاز دارد. سینمای دفاع مقدس، اگر بتواند چنین الگویی ارائه دهد، همچنان ظرفیت اثرگذاری اجتماعی و فرهنگی بالایی خواهد داشت.
در بخش بازیگری، آرمان درویش با ارائه یک بازی درونی و کنترلشده، ستون اصلی روایت را شکل میدهد. او از اغراق پرهیز میکند و بیشتر بر جزئیات رفتاری، سکوتها و نگاهها تکیه دارد. این رویکرد، به شخصیت شهید املاکی عمق میبخشد و مانع از تیپسازی میشود. تماشاگر با قهرمانی مواجه است که از جنس مردم است و همین ویژگی، همذاتپنداری را تقویت میکند. امیر آقایی نیز با حضوری مسلط و سنجیده، به فضای جدی و واقعگرایانه فیلم کمک کرده و توانسته توازن مناسبی میان اقتدار و عاطفه ایجاد کند.
شکیب شجره و سارا توکلی نیز در نقشهای خود، بیش از آنکه بخواهند دیده شوند، در خدمت روایت قرار گرفتهاند. این هماهنگی در بازیها، نشان از هدایت دقیق کارگردان دارد. در فیلمهای جنگی، ناهماهنگی بازیها میتواند بهسرعت مخاطب را از فضای اثر خارج کند، اما «جانشین» در این زمینه عملکرد قابل قبولی دارد. مجموعه بازیها، در یک لحن واحد و متناسب با فضای فیلم شکل گرفتهاند.
جلوههای ویژه و صحنههای جنگی فیلم، یکی از نقاط قوت برجسته آن محسوب میشود. شاهمحمدی که پیشتر در «مجنون» توانایی خود را در این حوزه نشان داده بود، بار دیگر موفق شده استاندارد فنی قابل توجهی ارائه دهد. انفجارها، درگیریها و فضاسازی میدان نبرد، صرفاً برای ایجاد هیجان نیستند، بلکه در خدمت روایت و انتقال حس خطر و اضطراب قرار دارند. مخاطب احساس میکند در دل یک عملیات واقعی قرار گرفته و این حس، نتیجه طراحی دقیق صحنه و جلوههای ویژه است. در سینمای ایران، که همچنان با محدودیتهای فنی و بودجهای مواجه است، دستیابی به چنین کیفیتی اهمیت مضاعف دارد.
کارگردانی فیلم نیز نشاندهنده تسلط شاهمحمدی بر فضای جنگ و روایتهای پرتنش است. او موفق شده صحنههای شلوغ و پیچیده را بدون آشفتگی هدایت کند و تعادل میان لحظات اکشن و بخشهای انسانی را حفظ نماید. میزانسنها حسابشدهاند و دوربین اغلب در جایگاه درستی قرار میگیرد. این دقت، باعث شده فیلم از افتادن به دام اغراق بصری یا احساسگرایی افراطی دور بماند. «جانشین» تلاش میکند حماسه را از دل واقعیت بیرون بکشد، نه آنکه آن را تحمیل کند.
از منظر ریتم، فیلم در مجموع روان پیش میرود، هرچند در بخشهایی میتوانست با حذف یا فشردهسازی برخی سکانسها، ضرباهنگ تندتری پیدا کند. گاهی توضیح برخی موقعیتها بیش از حد لازم است و تصویر میتوانست بهتنهایی بار روایت را به دوش بکشد. این مسئله بهویژه در سکانسهای حاوی اطلاعات تاریخی محسوس است. با این حال، این ضعفها در برابر انسجام کلی اثر و نقاط قوت آن، چندان تعیینکننده نیستند.
دیالوگنویسی فیلم نیز عمدتاً متناسب با فضای اثر است و از شعارزدگی افراطی فاصله دارد. اگرچه در چند صحنه محدود، لحن دیالوگها به سمت توضیحگویی متمایل میشود، اما در مجموع، فیلم توانسته تعادل خود را حفظ کند. این پرهیز از شعار، برای آثاری با موضوع دفاع مقدس یک امتیاز مهم محسوب میشود؛ چرا که مخاطب امروز، بیش از هر چیز به صداقت و باورپذیری واکنش نشان میدهد.
«جانشین» یادآور این واقعیت است که پرداختن به دفاع مقدس و شهدای جنگ تحمیلی، نه یک وظیفه صرفاً مناسبتی، بلکه ضرورتی فرهنگی و هویتی است. این موضوعات، اگر با نگاه حرفهای و روایت سینمایی درست همراه شوند، همچنان میتوانند مخاطب گسترده داشته باشند. فیلم نشان میدهد که بازگشت به قهرمانان واقعی تاریخ معاصر، الزاماً به معنای تکرار گذشته نیست، بلکه میتواند راهی برای بازتعریف هویت و تقویت سینمای ملی باشد.
بازخوردهای مثبت مخاطبان و رسانهها نسبت به «جانشین»، نشان میدهد این مسیر همچنان قابل اعتماد است. در شرایطی که بسیاری از آثار جشنوارهای با بیتفاوتی مواجه میشوند، ارتباطگیری یک فیلم دفاع مقدسی با تماشاگر، نکتهای قابل تأمل است. «جانشین» ثابت میکند اگر روایت درست انتخاب شود و قهرمان با صداقت تصویر شود، سینما میتواند هم تاثیرگذار باشد و هم مخاطبپسند.
با در نظر گرفتن کیفیت فنی، بازیها، جلوههای ویژه و کارگردانی، این فیلم شانس بالایی برای دیده شدن در بخش جوایز جشنواره دارد. اما فراتر از سیمرغها، اهمیتی که «جانشین» دارد، در یادآوری ظرفیتهای مغفولمانده سینمای دفاع مقدس است. ظرفیتی که اگر جدی گرفته شود، میتواند بار دیگر سینمای ایران را به ریشههای هویتی و…و ارزشهای برآمده از دفاع مقدس پیوند بزند. «جانشین» از این منظر، صرفاً یک فیلم جشنوارهای یا یک اثر مقطعی نیست، بلکه تلاشی است برای زنده نگه داشتن بخشی از حافظه تاریخی جامعه که اگر به آن بیتوجهی شود، بهتدریج در غبار فراموشی فرو میرود.
پرداختن به شهدا و دفاع مقدس در سینما، بیش از آنکه یک انتخاب سلیقهای باشد، یک ضرورت فرهنگی و تمدنی است. نسل امروز، جنگ را تجربه نکرده و تصویر او از آن سالها، عمدتاً از طریق روایتهای رسانهای و آثار هنری شکل میگیرد. اگر این روایتها ضعیف، کلیشهای یا غیرقابل باور باشند، طبیعی است که فاصله میان نسل جدید و مفاهیم ایثار و شهادت بیشتر شود. «جانشین» نشان میدهد که میتوان با زبان سینما، بدون اغراق و تحمیل، از شهدا گفت و مخاطب را درگیر کرد. این درگیری عاطفی و فکری، همان حلقه مفقودهای است که بسیاری از آثار دفاع مقدس از آن محروم بودهاند.
اهمیت دیگر فیلم در این است که شهید را نه در قاب تقدس دستنیافتنی، بلکه در بستر مسئولیت اجتماعی و تاریخی تصویر میکند. شهید حسین املاکی در «جانشین» صرفاً یک چهره اسطورهای نیست؛ او فرماندهای است که باید تصمیم بگیرد، خطر کند و هزینه بپردازد. این تصویر، بهویژه برای مخاطب جوان، قابل فهمتر و الهامبخشتر است. سینما زمانی میتواند پیام دفاع مقدس را منتقل کند که شهدا را بهعنوان الگوهایی زنده و قابل لمس معرفی کند، نه صرفاً نامهایی برای بزرگداشتهای مناسبتی.
از زاویهای دیگر، «جانشین» یادآور نقش مغفولمانده نیروهای اطلاعات و شناسایی در جنگ تحمیلی است؛ نقشی که کمتر در آثار سینمایی به آن پرداخته شده است. تمرکز بر این بخش از دفاع مقدس، هم به تنوع روایی کمک میکند و هم نگاه مخاطب را نسبت به پیچیدگیهای جنگ عمیقتر میسازد. جنگ در این فیلم، صرفاً میدان شلیک و انفجار نیست، بلکه عرصه عقلانیت، پیشبینی و تصمیمهای سرنوشتساز است. این نگاه، دفاع مقدس را از یک روایت صرفاً احساسی، به یک تجربه تاریخی قابل تأمل تبدیل میکند.
از نظر فنی و اجرایی، فیلم تلاش کرده استانداردی فراتر از میانگین آثار این ژانر ارائه دهد. همین مسئله باعث میشود پیام اثر، قربانی ضعفهای تکنیکی نشود. وقتی مخاطب با جلوههای ویژه باورپذیر، بازیهای منسجم و کارگردانی مسلط روبهرو میشود، راحتتر با جهان فیلم همراه میشود و پیام آن را میپذیرد. این نکته برای سینمای دفاع مقدس اهمیت ویژهای دارد، چرا که هر ضعف فنی میتواند بهسرعت به بیاعتمادی مخاطب منجر شود.
«جانشین» در نهایت، نمونهای است از اینکه پرداختن به دفاع مقدس، اگر با شناخت، تحقیق و جسارت همراه باشد، نهتنها تکراری و خستهکننده نخواهد بود، بلکه میتواند به یکی از جذابترین گونههای سینمایی تبدیل شود. سینمای ایران، برای بازسازی ارتباط خود با مخاطب، ناگزیر است بار دیگر به قهرمانان واقعی تاریخ معاصر بازگردد؛ قهرمانانی که ریشه در واقعیت دارند و داستان زندگیشان، ظرفیت بالایی برای روایت سینمایی دارد.
این فیلم یادآوری میکند که شهدا متعلق به گذشته نیستند، بلکه بخشی از هویت امروز ما را شکل میدهند. پرداختن به آنها در سینما، اگر درست و مسئولانه انجام شود، میتواند پلی باشد میان نسلها؛ پلی که هم حافظه تاریخی را زنده نگه میدارد و هم مسیر آینده را روشنتر میسازد. «جانشین» از این منظر، گامی رو به جلو برای سینمای دفاع مقدس است و میتواند مشوقی جدی برای فیلمسازانی باشد که هنوز به ظرفیتهای این حوزه ایمان دارند.
انتهای پیام
نظر شما