به گزارش خبرگزاری حوزه، ماه مبارک رمضان، فرصت آشنایی با گنجینهای بینظیر از حکمت و بصیرت علوی است. در پرونده ویژه «ضیافت علوی» همراه بخشهایی از حکمتهای نهجالبلاغه با بیان حجتالاسلام والمسلمین جواد محدثی، کارشناس نهج البلاغه، میهمان سفرههای افطار شما فرهیختگان خواهیم بود.
حکمت نود و سه نهج البلاغه
امیرالمؤمنین علیه السلام میفرماید:
«لَا یَقُولَنَّ أَحَدُکُمْ: اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْفِتْنَةِ، لِأَنَّهُ لَیْسَ أَحَدٌ إِلَّا وَ هُوَ مُشْتَمِلٌ عَلَی فِتْنَةٍ، وَ لَکِنْ مَنِ اسْتَعَاذَ فَلْیَسْتَعِذْ مِنْ مُضِلَّاتِ الْفِتَنِ».
یعنی هیچیک از شما چنین دعا نکند که: «خدایا! من به تو پناه میبرم از فتنه»؛ زیرا هیچ کس نیست مگر این که در معرض فتنه و آزمایشی قرار دارد. پس اگر کسی میخواهد پناه ببرد، باید از فتنههای گمراهکننده به خدا پناه ببرد.
منظور از «فتنه» در اینجا، آزمایش و امتحان الهی است.
همانطور که در قرآن کریم میفرماید:
«أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ»
«آیا مردم گمان کردند همین که گفتند ایمان آوردیم، رها میشوند و مورد آزمایش قرار نمیگیرند؟ فتنههایی که پیشینیان را نیز بدان آزمایش کردیم، تا روشن گردد که چه کسی راست میگوید و چه کسی دروغپیشه است.»
ملاک شخصیت و ارزش انسانها، نه به ادعایشان، بلکه به چگونگی عبور از امتحانهای الهی است. این آزمون برای همگان هست؛ اما هر که بامش بیش، برفش بیشتر. هر اندازه موقعیت فرد حساستر و جایگاهش والاتر باشد، امتحان او نیز دشوارتر و سختتر خواهد بود.
در احادیث آمده است که شدیدترینِ این امتحانها از آنِ پیامبران الهی است، و پس از آنان، هرکس به آنان نزدیکتر باشد و در مرتبهای بالاتر ایستاده باشد، آزمونش سنگینتر؛ و هر که فروتر، امتحانش سبکتر.
اما گریزی از این امتحان نیست و هر کسی باید آزمون خود را پس بدهد.
برای برخی، امتحان در مال است. برای مثال، هنگامی که تکلیفی چون خمس، زکات و صدقات واجب میشود، ادای این حق برای انسان سنگین و دشوار مینماید.
یا آنگاه که مالی را مییابد، باید در جستجوی صاحبش برآید و به او برساند؛ این خود آزمونی بزرگ است. گاه نفس وسوسه میکند که «حالا که پول یا طلایی پیدا کردهای، بردار و مال خودت کن؛ کسی چه میداند؟» اما خدا که میداند. این صحنه، میدان امتحان مالی انسان است.
برخی دیگر، امتحانشان در عرصه علم است. افرادی باسواد، فاضل و عالم، گاه گمان میکنند همین دانش، ملاک برتری آنهاست و از دیگران انتظار دارند آنان را ویژه تحویل بگیرند؛ در حالی که ملاک، عمل است؛ نه صرف علم.
گاهی نیز کسانی هستند که عمل میکنند، اما باید دانست عملی ارزشمند است که همراه با اخلاص باشد. عمل ریاکارانه هیچ ارزشی ندارد.
برخی هستند که مال دارند اما حاضر نیستند انفاق کنند و برای محرومین خرج نمایند.
بعضی جوانی دارند؛ این سرمایه ارزشمند عمر را که میتوانند در مسیر خدا، خدمت به خلق و فعالیتهای مثبت به کار گیرند، صرف هوسرانی و خوشگذرانی میکنند.
گروهی نیز از زیبایی برخوردارند، اما همین زیبایی وسیله بیعفتی آنها میشود. در حالی که الگوهایی چون حضرت یوسف علیه السلام را داریم که در اوج جمال و زیبایی بود، اما فریب نفس را نخورد و از این امتحان سربلند و با افتخار بیرون آمد و عفاف خود را حفظ کرد و زمانی هم تکلیف جهاد مطرح میشود؛ اینکه انسان در جبهههای نبرد حضور پیدا کند.
کسی که شغل و منصبی دارد، دکان و مغازهای، زن و بچهای. گاه نمیتواند از اینها دل بکند و به وظیفه الهی خود عمل نماید؛ این چنین است که مردود میشود.
پس هر کس به گونهای و بر اساس موقعیت خود، مورد آزمایش قرار خواهد گرفت. امتحانها نیز متفاوتند؛ نه یکسان. پس نگوییم: خدایا، صحنه امتحان را برای من پیش نیاور. زیرا امتحان حتمی است. اما اگر کسی میخواهد به خدا پناه ببرد، باید از فتنههای گمراهکننده پناه ببرد؛ چنانکه در ادامه حکمت آمده: «فَلْیَسْتَعِذْ مِنْ مُضِلَّاتِ الْفِتَنِ».
یعنی پناه بردن از آن دسته از امتحانهایی که انسان را میلغزاند، گمراهش میکند و از عهده آن به خوبی برنمیآید. از چنین فتنههایی باید به خدا پناه برد و توفیق موفقیت خواست.
امیرالمؤمنین علیه السلام در ادامه به آیه شریفه «إِنَّمَا أَمْوَالُکُمْ وَ أَوْلَادُکُمْ فِتْنَةٌ» اشاره میفرماید؛ که گاهی اموال شما و گاهی اولادتان وسیله امتحان الهی هستند. خداوند میآزماید که آیا به رزقی که به تو داده قانعی؟ به اولادی که عطا کرده، دختر یا پسر، راضی هستی یا گله میکنی که چرا دختر بوده و یا چرا پسر؟ چرا رزق من اینگونه است؟
پس خداوند انسانها را به وسیله اموال و اولادشان میآزماید. و چه نیکوست که بکوشیم از همه امتحانهای الهی، سربلند و پیروز بیرون آییم.»
نظر شما