حضرت خدیجه(س)؛ الگوی جاودانه کارآفرینی اسلامی و مدیریت مالی

حجت الاسلام مجتبی تقی زاده از مبلّغین شهرستان آمل، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به جایگاه والای حضرت خدیجه (س) در تاریخ اسلام اظهار داشت: متأسفانه در بسیاری از روایت‌های تاریخی، شخصیت عظیم‌الشأن حضرت خدیجه (س) صرفاً به عنوان همسر وفادار پیامبر اکرم (ص) و مادر حضرت فاطمه زهرا (س) خلاصه می‌شود، در حالی که ابعاد اقتصادی و مدیریتی ایشان، گوهری است که کمتر به آن پرداخته شده است. اگر بخواهیم یک تابلوی تمام‌نما از یک زن موفق مسلمان ترسیم کنیم، بی‌تردید سیمای تابناک حضرت خدیجه (س) کامل‌ترین نمونه برای آن است.

کارشناس دینی با اشاره به فضای تجاری حجاز در آستانه بعثت، افزود: شبه‌جزیره عربستان در آن دوران، به دلیل موقعیت جغرافیایی خاصّ خود، محل تردد کاروان‌های تجاری بزرگ بود. در چنین جامعه‌ای که تجارت، ریسک‌های فراوان و نیازمند هوشیاری بالا بود، یک زن توانست به بالاترین درجات اعتبار تجاری دست یابد. حضرت خدیجه کبری (س) نه تنها یک تاجر، بلکه یک کارآفرین و مدیر سرمایه‌گذاری بود. اموال و سرمایه‌ای که در اختیار داشت، حاصل ارثیه خانوادگی نبود، بلکه حاصل تدبیر و درایت ایشان در توسعه تجارت بود.

وی در تبیین روش‌های مدیریتی آن بانوی بزرگوار ابراز داشت: یکی از نکات طلایی در سیره اقتصادی حضرت خدیجه (س)، انتخاب درست نیروی انسانی بود. ایشان برای مدیریت کاروان‌های تجاری خود، افرادی امین، درستکار و متخصص را برمی‌گزید. مشهورترین نمونه، استخدام حضرت محمد مصطفی (ص) به عنوان مسئول کاروان تجاری به شام بود. این انتخاب نشان می‌دهد که ایشان برای امانت‌داری و صداقت، ارزشی فراتر از نسبت‌های قبیله‌ای قائل بود. این نگاه شایسته‌سالارانه در ۱۴۰۰ سال پیش، درسی بزرگ برای مدیریت‌های امروز است.

حجت الاسلام تقی زاده با اشاره به نقش سرمایه ایشان در گسترش اسلام یادآور گردید: نباید فراموش کرد که بخش عظیمی از هزینه‌های دوران سخت محاصره در شعب ابی‌طالب و نیز حمایت‌های مالی از مسلمانان فقیر و نومسلمان، بر دوش این بانوی بزرگوار بود. اگر سرمایه حضرت خدیجه (س) نبود، شاید اسلام در سال‌های نخست با چالش‌های اقتصادی طاقت‌فرسایی مواجه می‌شد که ادامه راه را برای مسلمانان دشوار می‌کرد. ایشان نشان داد که ثروت در دستان مؤمن، می‌تواند به عنوان «سنگر دفاع از دین» عمل کند.

وی با تأکید بر اخلاق‌مداری در عرصه کسب‌وکار تصریح کرد: یکی از وجوه تمایز حضرت خدیجه کبری (س) با دیگر تاجران عصر جاهلیت، پایبندی به اصول اخلاقی در تجارت بود. در جامعه‌ای که رباخواری، کم‌فروشی و غش در معامله رایج بود، ایشان با صداقت و درستی به تجارت می‌پرداخت. همین امر باعث شده بود که نام «خدیجه» در بازار مکه، مترادف با اطمینان و اعتبار باشد. این همان الگویی است که امروز اقتصاد مقاومتی و اسلامی ما به شدت به آن نیازمند است.

کارشناس مذهبی با نگاه به نقش اجتماعی زنان در سیره حضرت خدیجه کبری (س) خاطرنشان ساخت: برخی تلاش می‌کنند با استناد به برخی تفاسیر ناقص، نقش اجتماعی زنان را محدود به خانه‌داری صرف کنند، اما سیره حضرت خدیجه کبری (س) یک استثنا نیست، بلکه یک «قاعده» است. ایشان با حفظ کامل عفت و حجاب، به عنوان یک شخصیت اجتماعی فعال، در متن جامعه حضور داشت، کار می‌کرد، تولید ثروت می‌نمود و این ثروت را در مسیر درست انسانی و الهی هزینه می‌کرد. این نشان می‌دهد که زن مسلمان می‌تواند هم مدیر یک کارخانه و کارآفرین باشد و هم در اوج معنویت و عبادت قرار گیرد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به همسرداری ایده‌آل در کنار فعالیت‌های سنگین اقتصادی تأکید کرد: حضرت خدیجه (س) در عین حال که یک تاجر موفق بود، یک همسر نمونه نیز به شمار می‌رفت. زمانی که پیامبر (ص) از سختی‌های رسالت و آزار مشرکان به خانه بازمی‌گشت، همسری را می‌دید که نه تنها غم‌خوار او بود، بلکه با آرامش و ثروت خود، تمام طوفان‌های بیرون را برای پیامبر (ص) تبدیل به آرامش می‌کرد. این هنر یک زن مسلمان است که بتواند بین مسئولیت‌های اجتماعی و خانوادگی تعادل ایجاد کند.

حجت الاسلام تقی زاده در پاسخ به این سؤال که «چه ویژگی‌هایی از حضرت خدیجه (س) می‌تواند برای زنان امروزی الهام‌بخش باشد؟»، اظهار داشت: زنان امروز ما می‌توانند چهار ویژگی برجسته را از این بانوی بزرگ اسلام الگوگیری کنند:

1. اعتماد به نفس: حضرت خدیجه (س) بدون اینکه منتظر دیگران بماند، خودش دست به کار شد و کسب‌وکارش را توسعه داد.

2. مدیریت هوشمندانه دارایی: ایشان نشان داد که ثروت هدف نیست، بلکه ابزاری برای رسیدن به کمال و کمک به جامعه است.

3. حفظ هویت دینی در عرصه اجتماع: ایشان با حفظ حجاب و عفت، در تجارت حضور یافت و ثابت کرد که فعالیت اجتماعی با دینداری منافاتی ندارد.

4. حمایت از همسر و خانواده: ایشان همپای فعالیت اقتصادی، یک یاور و پشتیبان قوی برای همسر و فرزندانش بود.

وی با اشاره به وظیفه امروز رسانه‌ها و مبلغان دینی تصریح کرد: امروز وظیفه ماست که ابعاد مختلف شخصیت این بانوی بزرگوار را برای نسل جوان، به ویژه دختران و زنان، تبیین کنیم. حوزه‌های علمیه و رسانه‌های دینی باید شخصیت‌هایی مانند حضرت خدیجه (س)، حضرت فاطمه (س) و حضرت زینب (س) را به عنوان اسطوره‌های واقعی و دست‌یافتنی معرفی کنند تا زنان مسلمان بدانند برای پیشرفت و موفقیت، نیازی به الگوبرداری از فرهنگ غرب ندارند و بهترین الگوها در تاریخ خودشان وجود دارد. حضرت خدیجه (س) نه فقط یک زن، که یک «مکتب» است؛ مکتبی که در آن، تجارت، معنویت، خانواده و دیانت در هم‌تنیده شده است.