به گزارش خبرگزاری حوزه، حجت الاسلام و المسلمین سید محمد حسین دهسرخی در یادداشتی به شرح زیر به بررسی اعتبار سندی دعای عرفه پرداخته است:
دعای عرفه، متنی عبادی-معرفتی استثنایی که به امام حسین (علیهالسلام) نسبت داده شده، از جایگاهی رفیع در ادعیه مأثور و میراث روایی شیعه برخوردار است. قرائت این دعا در روز عرفه، در میان مسلمانان، بهویژه شیعیان، از دیرباز امری مشهور و مستحب شمرده شده است. این متن، که دربردارندهی مضامین عمیق توحیدی، عرفانی، اخلاقی و اعترافات بندگانی به درگاه الهی است، همواره محل توجه و شرح تفاسیر عالمانه بوده است. با این وجود، همانند بسیاری از متون روایی که از گذر زمان و انتقال سینه به سینه نقل شدهاند، بحث اعتبار سندی دعای عرفه نیز از دیرباز مورد توجه محدثان و فقیهان امامیه قرار گرفته است.
اعتبار سندی دعای عرفه:
1. نقل از امام حسین (علیه السلام) در منابع روایی معتبر:
اقبال الأعمال (سید بن طاووس):
این دعا به طور مفصل در کتاب «اقبال الأعمال» سید بن طاووس (متوفای ۶۷۳ ق) ذکر شده است. سید بن طاووس از محدثین بزرگ و صاحب کرامت بوده و در این کتاب، ادعیه و اعمال ایام سال را گردآوری کرده است. دعای عرفه امام حسین (علیه السلام) در این کتاب، با عباراتی دقیق و با ذکر سند نقل شده است. (رجوع شود به: اقبال الأعمال، ج ۲، ص ۶۹۷ به بعد، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی)
مصباح المتهجد (شیخ طوسی):
شیخ طوسی (متوفای ۴۶۰ ق) در کتاب مشهور خود «مصباح المتهجد»، دعای عرفه را نقل کرده است. این کتاب یکی از کهنترین و معتبرترین منابع شیعه در زمینه ادعیه و اعمال عبادی است. (رجوع شود به: مصباح المتهجد، ص ۷۰۸ به بعد)
بحارالانوار (علامه مجلسی):
علامه مجلسی (متوفای ۱۱۱۰ ق) در دایرةالمعارف بزرگ روایی خود، «بحارالانوار»، این دعا را با سند معتبر از منابع پیشین نقل کرده است. (رجوع شود به: بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۱۶۱ به بعد، بیروت)
2. تأیید علمای شیعه:
بسیاری از فقها و علمای بزرگ شیعه، اعتبار این دعا را تأیید کرده و بر خواندن آن در روز عرفه تأکید نمودهاند. از جمله کسانی که به شرح و بسط مفاهیم این دعا پرداخته و بر صحت آن صحه گذاشتهاند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
علامه طباطبایی:
ایشان در تفسیر المیزان، به معارف عمیق این دعا اشاره کرده و آن را از متون نورانی عرفانی و توحیدی دانستهاند.
امام خمینی (ره):
در آثار ایشان، به ویژه در مباحث عرفانی و اخلاقی، ارجاعاتی به این دعا و محتوای آن دیده میشود.
آیتالله بهجت (ره):
ایشان نیز بر خواندن و تدبر در دعای عرفه تأکید فراوان داشتهاند.
3. محتوای دعا:
محتوای غنی و عمیق دعای عرفه، که سرشار از معارف توحیدی، عرفانی، اخلاقی، اعتراف به گناهان و طلب مغفرت است، خود گواه بر عظمت و اصالت آن است. این دعا به گونهای است که با روح دین و تعالیم اهل بیت (علیهم السلام) همخوانی کامل دارد و بیانگر اوج معرفت الهی و تواضع در برابر خداوند است.
4. عمل مشهور (شهرت عملی):
شهرت عملی فقها و عموم شیعیان به خواندن این دعا در روز عرفه، از دیگر مؤیدات اعتبار آن به شمار میرود. این عمل از دیرباز مورد اهتمام مسلمانان بوده و به عنوان یک سنت حسنه تلقی میشود.
اختلاف نسخ:
مانند بسیاری از متون روایی، ممکن است در برخی نسخ دعا، تفاوتهای جزئی در الفاظ مشاهده شود. این تفاوتها معمولاً در اصل معنا و مفهوم دعا خللی ایجاد نمیکنند و در گذر زمان و انتقال روایات طبیعی است. مهم، حفظ روح و پیام اصلی دعا است.
اهمیت دعا:
صرف نظر از بحثهای سندی، محتوای عرفانی و تربیتی این دعا به قدری ارزشمند است که حتی اگر سند آن به طور قطع به معصوم (علیه السلام ) نرسد، باز هم خواندن و تدبر در آن بسیار توصیه شده است، زیرا راهنمای سلوک الی الله و ابراز نهایت بندگی است.
و در کلام آخر :
بر اساس روایات معتبر که در کتب اصلی حدیث شیعه مانند «اقبال الأعمال»، «مصباح المتهجد» و «بحارالانوار» نقل شدهاند، تأیید علمای بزرگ شیعه، محتوای غنی و همخوان با تعالیم دین، و شهرت عملی مسلمانان، دعای عرفه از اعتبار سندی بالایی برخوردار است و به عنوان یکی از ادعیه مهم و گرانبها در فرهنگ اسلامی شناخته میشود. خواندن و تدبر در این دعا، فرصتی مغتنم برای خودسازی، ارتباط با خداوند و کسب معارف الهی در روز عرفه است.
سید محمد حسین دهسرخی
نظر شما