حجت الاسلام علیرضا محمدی نژاد پژوهشگر مؤلف کتاب «درسنامه احکام عمومی» در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه با اشاره به سیر تحول رسالههای عملیه و تاریخچه توضیحالمسائلنویسی و تفاوت آن در سنتهای فقهی اظهار داشت: آنچه امروز با عنوان توضیح المسائل میشناسیم، خروجی تاریخ پرفرازونشیب فقهنگاری است. در تاریخ شیعه میتوان سه دوره «فقه منصوص» (عصر حضور و گردآوری روایات در کتبی چون کافی و منلایحضرهالفقیه)، «فقه مأثور» (حذف اسناد و بسندهکردن به مضامین روایات در آثاری چون مقنعه شیخ مفید) و «دوران تفریع و استنباط» (از شیخ طوسی تا محقق حلی) را ترسیم کرد.
وی افزود: نگارش آثاری مشخصاً با هدف بیان فتوا به مردم، به عصر غیبت بازمیگردد، اما رسالههای عملیه به شیوه امروزی از قرن یازدهم هجری و با آثاری از قاضی نورالله شوشتری و شیخ بهایی متداول شد. پس از آن سنت حاشیهنویسی بر رسالهها (مانند کار سید بحرالعلوم) و نگارش عروةالوثقی رواج یافت. پس از انقلاب اسلامی نیز نگارش توضیحالمسائل به زبان فارسی با محوریت آیتالله بروجردی(ره) رونق گرفت و امروز شاهد تحول این رسالهها به «درسنامههای آموزشی» و «احکام موضوعی» هستیم.
مؤلف درسنامه احکام عمومی، تفکیک درس «احکام» از «فقه استدلالی» در پایه یک حوزه را یک ضرورت دانست و گفت: علم فقه استدلالی دانشی چندبعدی است و ورود مستقیم طلبه به آن بدون مقدمه، غیراستاندارد است. رعایت اصل «تدریج در آموزش» ایجاب میکند که طلبه ابتدا با ادبیات، اصول فقه و شبکه مفهومی ابواب فقهی آشنا شود. همانطور که شهید صدر در «حلقات» یا مرحوم مظفر در کتب اصولی خود رویکرد پلکانی داشتند، جای یک کتاب «غیراستدلالی» پیش از ورود به لمعه و مکاسب در حوزه خالی بود که این درسنامه دقیقاً همین خلأ را پر میکند.
حجت الاسلام محمدی نژاد یکی از بزرگترین چالشهای کتب احکام را استفاده از اصطلاحات سنگین فقهی عنوان کرد و افزود: مؤسسه جامعةالاحکام با بیش از دو دهه تجربه در تولید محتوای چندرسانهای و اینفوگرافیک، در این کتاب تلاش کرده است زبان آموزشی را کاملاً روان و بهدور از پیچیدگیهای رسالههای سنتی کند. با این حال، برای آشنایی تدریجی طلاب با ادبیات فقهی، اصطلاحات تخصصی هر باب در پایان همان درس بهصورت خلاصه و کاربردی توضیح داده شده است.
فقه ستون فقرات زندگی است
این استاد حوزه با تأکید بر اینکه «فقه بریده از زندگی روزمره نیست ادامه داد: همانطور که امام شهید فقه را ستون فقرات زندگی اجتماعی انسان میدانستند، اساتید باید احکام را با زندگی روزمره تطبیق دهند.
این پژوهشگر حوزوی در ادامه به بیان راهکار برای تدریس این کتاب اشاره کرد و بیان داشت:
۱. استفاده از پاورپوینت و محتوای چندرسانهای برای جذابیت بصری.
۲. کاربردیسازی احکام (مانند بیان احکام معاشرت همسران و اخلاق اجتماعی در کنار طهارت و صلات).
۳. انگیزهسازی با تبیین جایگاه فقه به عنوان پنجرهای به سوی معنویت و سعادت.
۴. برخورد انعطافپذیر و صمیمی با طلاب تازهوارد.
۵. شریککردن طلبه در تدریس از طریق ارائه تکالیف مهارتی.
۶. مخاطبشناسی و کشف استعدادهای هنری و بیانی طلاب از جمله این موارد می باشند.
پاسخگویی به مسائل مستحدثه و چالشهای روزمره مردم
وی در تشریح محتوای دو جلد این درسنامه گفت: جلد اول با «شناخت احکام» آغاز شده تا طلبه پیش از ورود به مباحثی چون طهارت و اموات، دورنمای درستی از جایگاه احکام پیدا کند. در جلد دوم نیز به مسائل مهمی چون خمس و زکات، احکام تغذیه (شامل چالشهای خوراکیهای صنعتی،ژلاتین و ذبح شرعی) و احکام اجتماعی (ارتباط با نامحرم، فضای مجازی و حقوق خانواده) پرداخته شده است. همچنین برای پوشش کاملتر مسائل مستحدثه و معاملات نوپدید، جلدی مجزا با عنوان «احکام معاصر» در مرکز تدوین متون درسی حوزه در دست چاپ است.
حجت الاسلام محمدی نژاد، رویکرد کتاب در مواجهه با اختلاف فتاوای مراجع عظام تقلید را تشریح کرد و گفت: از آنجا که طلاب پایه یک هنوز با مبانی پیچیده اصول فقه آشنا نیستند، فتاوای رهبر شهید انقلاب اسلامی به عنوان محور اصلی بیان شده و تفاوت فتاوای سایر مراجع (مانند آیات عظام سیستانی و مکارم شیرازی) در پاورقیها و بدون ورود به چالشهای استنباطی ذکر شده است.
وی تأکید کرد: هدف ما «حفظکردن چند فتوا» نیست بلکه تمرینات کتاب بهگونهای طراحی شده که طلبه مهارت «احکامیابی»، کار با پورتال مراجع و تطبیق فتوا بر مسائل واقعی و روزمره مردم را بهصورت عملی بیاموزد و برای ورود به سطوح عالی فقه استدلالی آماده شود.
نظر شما