حوزه/ فرهنگ عاشورا می‌تواند بازیگر را به درک عمیق‌تری از نقش برساند

خبرگزاری حوزه | مهدی فقیه بازیگر سینما و تلویزیون در گفت‌وگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه بازی در نقش‌های مرتبط با فضای محرم و عاشورا، تنها یک تجربه هنری نیست بلکه یک سلوک قلبی و مواجهه‌ای قدسی با حقیقت انسانی است، اظهار کرد: وقتی هنرمندی پا در این عرصه می‌گذارد، نباید صرفاً به دنبال اجرای تکنیک بازیگری باشد؛ چرا که واقعه کربلا و فرهنگ محرم، فراتر از ابعاد دراماتیک، در جان و روح مردم این سرزمین ریشه دارد و بازیگر باید قبل از هر چیز، ارادت و فهم درونی خود را در ترازوی کار بگذارد.

وی افزود: من در طول سال‌ها فعالیتم در سینما و تئاتر، همواره احساس کرده‌ام که وقتی نام امام حسین(ع) یا واقعه عاشورا به میان می‌آید، ابزار هنر دچار دگرگونی می‌شود. در چنین فضایی، بازیگر دیگر فقط بازیگر نیست، بلکه باید به نوعی «ناقل» باشد. این یک مسئولیت سنگین است. اینکه ما چگونه می‌توانیم سوز و گداز نهفته در این حادثه را در قاب دوربین منتقل کنیم، نیازمند آن است که خودِ هنرمند به آن باور قلبی رسیده باشد. بازیگری که خودش با محرم و مرثیه مانوس نیست، نمی‌تواند آن لرزش صدا یا آن نگاهِ توأم با غربت را به درستی به مخاطب انتقال دهد.

فقیه با اشاره به اهمیت «حس» در بازیگریِ آیینی گفت: یکی از بزرگترین چالش‌های ما در تولیدات نمایشی محرم این است که گاهی کار به سمت تصنع می‌رود. برخی فکر می‌کنند برای نشان دادن ارادت به اهل‌بیت باید فقط گریه کرد یا صدایشان را به شیون بلند کنند، اما حقیقتِ عاشورا در «عزت» و «آزادگی» است. من به عنوان بازیگر، وظیفه‌ام این است که آن عزت‌نفس و بزرگیِ روحی شخصیت‌هایی را که در این فضا حضور دارند، برای نسل جوان بازسازی کنم. ما باید نشان دهیم که یاران امام حسین(ع) چگونه با بصیرت و آرامش به سمت شهادت می‌رفتند؛ این آن چیزی است که هنرِ بازیگری باید به دنبال کشف و نمایش آن باشد.

این بازیگر سینما در ادامه تأکید کرد: محرم برای ما هنرمندان، یک مدرسه بزرگ است. اگر به تاریخ نمایش در ایران نگاه کنید، می‌بینید که تعزیه به عنوان اصیل‌ترین فرمِ نمایش ایرانی، چگونه توانسته است بدون نیاز به دکورهای آن‌چنانی، تخیل مخاطب را با حقیقتِ درد و حماسه پیوند بزند. متأسفانه گاهی در سینمای امروز، ما بیش از حد به زرق و برق‌های تصویری و جلوه‌های ویژه تکیه می‌کنیم و از آن سادگی و خلوصِ تعزیه فاصله می‌گیریم. من معتقدم برای اینکه محرم در تلویزیون و سینما زنده بماند، باید به همان ریشه‌های نمایشی خودمان بازگردیم؛ جایی که «بازی» با «اعتقاد» گره می‌خورد.

وی افزود: یکی از دریچه‌های مغفول‌مانده، پرداختن به تأثیراتِ اخلاقیِ سبک زندگی عاشورایی در زندگی روزمره است. گاهی سریال‌ها فقط در ایام محرم به این موضوع می‌پردازند و بعد از آن، همه‌چیز فراموش می‌شود. هنرِ واقعی آن است که بتواند اخلاقِ عاشورایی، یعنی همان گذشت، ایثار، تحمل سختی‌ها در راه حق و تواضع را در کالبد یک داستان امروزی تزریق کند. بازیگری که نقش فردی را بازی می‌کند که در یک بزنگاهِ سخت، به خاطر اعتقاداتش از منفعت شخصی می‌گذرد، در واقع دارد یک درسِ عاشورایی را در دنیای امروز تمرین می‌کند. این همان لایه‌ی عمیقی است که کمتر به آن پرداخته‌ایم.

فقیه با بیان اینکه بازیگر در نقش‌های مرتبط با فضای آیینی، باید با «پرهیزکاری» روی صحنه برود، تصریح کرد: قدیم‌ترها می‌گفتند بازیگرِ تعزیه باید وضو داشته باشد و با طهارت لباس نقش را بپوشد. این حرف شاید در نگاه اولِ سینمای مدرن، حرفی سنتی به نظر برسد، اما من معتقدم همین «طهارتِ روح» است که باعث می‌شود یک بازیگر بتواند در نقش خود، حقیقتی را جاری کند که بر دل بنشیند. اینکه تماشاگر در خانه‌اش با دیدن یک صحنه، ناخودآگاه آرام شود یا به فکر فرو برود، حاصل همین ارتباط پنهانِ بازیگر با منشأ نور است. ما نباید این آدابِ معنوی را در فرآیند تولید حذف کنیم.

وی ادامه داد: متأسفانه در برخی آثار، به جای پرداختن به شخصیت‌های عاشورایی یا تأثیراتِ این مکتب، شاهد تکرار کلیشه‌هایی هستیم که صرفاً احساسات سطحی را تحریک می‌کنند. هنرِ بازیگری در ایام محرم باید به دنبال «تأمل» باشد، نه فقط «تألم». تماشاگرِ امروز به اندازه کافی با مشکلات و فشارهای زندگی روبروست؛ او وقتی به سراغ اثری با موضوع محرم می‌آید، دنبالِ پناهگاه است. او می‌خواهد ببیند که چگونه می‌توان در طوفانِ بلا، ایستاده باقی ماند. بازیگر باید آن استقامت را در چهره و رفتارش منعکس کند. این قدرتِ هنر است که از یک واقعه تاریخی، یک «سرمشق» برای زندگی بسازد.

این بازیگر پیشکسوت با اشاره به خاطرات خود از نقش‌آفرینی در آثار مذهبی گفت: هرگاه در پروژه‌ای بوده‌ام که رنگ‌وبوی معنوی داشته، ناخودآگاه نوعی تواضع در میان عوامل ایجاد شده است. فضای محرم می‌تواند به وحدتِ گروهی کمک کند. وقتی همه عوامل، از کارگردان گرفته تا بازیگر و تصویربردار، با احترام به این موضوع نگاه کنند، خروجیِ کار هم متفاوت می‌شود. این یک انرژی جمعی است که در تصویر می‌نشیند و بیننده آن را حس می‌کند. حتی در سکوت‌ها و نگاه‌ها هم می‌توان این تفاوت را دید. هنر، زبانِ پنهان است و در این ایام، این زبان باید صادقانه‌ترین لحن را داشته باشد.

فقیه افزود: ما باید بدانیم که نسل جوان امروز، هوشمند است و با شعار قانع نمی‌شود. اگر بخواهیم محرم را به او معرفی کنیم، باید با زبانِ هنرِ فاخر و تکنیکِ قوی به سراغش برویم. بازیگری که می‌خواهد نقش یک انسانِ آزاده را بازی کند، باید مطالعه کند، باید عمقِ ماجرا را درک کند و باید بتواند آن شکوهِ درونی را بروز دهد. نباید فکر کنیم هر بازیگری از عهده این نقش‌ها برمی‌آید. این نقش‌ها نیاز به پختگی و شاید حتی یک نوع «سوختگیِ درونی» دارند. بازیگری که خودش با این مفاهیم نجوشیده باشد، مثلِ ظرفِ خالی است؛ صدای زیادی دارد اما محتوایی در آن نیست.

وی در ادامه به نقشِ تلویزیون در حفظ این سنت‌ها اشاره کرد و گفت: رسانه ملی باید بستری برای تولید کارهای متفاوت باشد. نباید اجازه دهیم که فضای محرم در تلویزیون، محدود به برنامه‌های گفت‌وگومحورِ خشک یا سریال‌های تکراری شود. ما نیاز به درام‌هایِ قویِ انسانی داریم که بسترِ عاشورایی داشته باشند. این کارها، بازیگر را به چالش می‌کشند و به او اجازه می‌دهند که توانایی‌هایش را در عمقِ یک شخصیتِ متکی بر اصول اخلاقی نشان دهد. اینجاست که هم بازیگر رشد می‌کند و هم سینما و تلویزیون ما به سمت کمالِ هنری حرکت می‌کند.

فقیه در پایان بیان کرد: آرزوی من این است که روزی شاهد باشیم آثار نمایشی ما در ایام محرم، به چنان جایگاهی برسند که مردم برای دیدن‌شان لحظه‌شماری کنند؛ نه به این خاطر که گریه کنند، بلکه به این خاطر که «حقیقت» را ببینند و «عزت» را بیاموزند. بازیگری در این راه، فرصتی است که خداوند به ما داده تا شاید بخشی از این فرهنگِ غنی را برای آیندگان حفظ کنیم. اگر با اخلاص و دانش در این راه قدم بگذاریم، قطعاً خودِ آن بزرگان هم دست ما را می‌گیرند و اثر، ماندگار خواهد شد؛ چرا که هر چه رنگ و بوی خدایی بگیرد، کهنه نمی‌شود و در جان‌ها باقی می‌ماند.

انتهای پیام