حجتالاسلام والمسلمین علی محمد مظفری، استاد و پژوهشگر حوزه علمیه قم، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، با اشاره به جایگاه پیامبر اکرم(ص) در منظومه معارف اسلامی اظهار کرد: بر اساس آیه ۴۰ سوره مبارکه احزاب، خداوند متعال میفرماید: «مَا کَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِکُمْ وَلَٰکِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خَاتَمَ النَّبِیِّینَ وَ کَانَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمًا»؛ بر اساس این آیه شریفه، حضرت محمد مصطفی(ص) رسول خدا و خاتم پیامبران الهی است و سلسله نبوت با بعثت ایشان به پایان رسیده است.
وی افزود: این حقیقت در روایات متعدد نیز مورد تأکید قرار گرفته است که از جمله مهمترین آنها حدیث متواتر «منزلت» است که از روایات مورد اتفاق میان فریقین به شمار میرود. پیامبر اکرم(ص) خطاب به امیرالمؤمنین علی(ع) فرمودند: «یَا عَلِیُّ أَنْتَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَی إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِیَّ بَعْدِی»؛ یعنی ای علی، نسبت تو به من همانند نسبت هارون به موسی است، با این تفاوت که پس از من پیامبری نخواهد بود.
اسلام؛ آخرین دین الهی و کاملترین شریعت
استاد و پژوهشگر حوزه علمیه قم با اشاره به خاتمیت پیامبر اکرم(ص) و جایگاه دین اسلام بیان کرد: خداوند متعال در آیه ۸۵ سوره مبارکه آلعمران میفرماید: «وَ مَنْ یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلَامِ دِینًا فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِینَ»؛ بر اساس این آیه، اسلام به عنوان دین نهایی و مورد پذیرش الهی معرفی شده و پس از ابلاغ معارف نورانی اسلام، گرایش به غیر اسلام موجب خسران و زیان اخروی خواهد بود.
وی ادامه داد: همچنین در آیه سوم سوره مبارکه مائده، خداوند متعال میفرماید: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا». در نگاه اسلامی، روز غدیر خم از جایگاه ویژهای در تاریخ اسلام برخوردار است و در منابع شیعه و اهلسنت، گزارشهای متعددی درباره واقعه غدیر و معرفی امیرالمؤمنین(ع) از سوی پیامبر اکرم(ص) نقل شده است.
حجتالاسلام والمسلمین مظفری خاطرنشان کرد: بر اساس این نگاه، با ابلاغ ولایت و وصایت امیرالمؤمنین حضرت امام علی(ع) در واقعه غدیر، مسئله هدایت و رهبری امت پس از پیامبر اکرم(ص) مورد توجه قرار گرفت و مفهوم اکمال دین و اتمام نعمت در این منظومه اعتقادی معنا پیدا میکند.
بعثت پیامبراکرم(ص) در تاریکترین دوران جاهلیت
وی در ادامه با اشاره به شرایط اجتماعی و فرهنگی دوران بعثت پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: با مراجعه به تاریخ درمییابیم که رسول خدا(ص) در یکی از سختترین و تاریکترین دورههای تاریخ بشریت، یعنی عصر جاهلیت، به رسالت مبعوث شد؛ دورهای که بسیاری از ارزشهای انسانی و اخلاقی در جامعه از میان رفته بود و خشونت، قتل، غارت، تعصبات قبیلهای، جنگهای طولانی و خرافات در بخشهایی از جامعه رواج داشت.
استاد حوزه علمیه قم افزود: یکی از جلوههای تلخ جاهلیت، زنده به گور کردن دختران بود؛ همچنین جنگهای طولانی میان قبایل، تلفات فراوان انسانی بر جای میگذاشت و بسیاری از مناسبات اجتماعی بر اساس تعصب، قدرت و منافع قبیلهای شکل میگرفت.
وی در ادامه تصریح کرد: پیامبر اکرم(ص) در چنین شرایطی مأموریت یافت تا انسان را به توحید، کرامت انسانی، عدالت، اخلاق، معنویت و زندگی مبتنی بر فطرت الهی دعوت کند و جامعهای را بنیان نهد که معیار ارزش در آن، تقوا و فضائل انسانی باشد، نه قدرت، ثروت، نسب و تعصبات قبیلهای.
جاهلیت مدرن؛ چهره جدید همان انحرافات تاریخی
حجتالاسلام والمسلمین مظفری با بیان اینکه جاهلیت اختصاص به یک دوره تاریخی ندارد، گفت: انسان امروز به واسطه پیشرفت تکنولوژی و دستیابی به علوم و فناوریهای مختلف، گاهی دچار این تصور میشود که به رشد و تعالی حقیقی دست یافته است؛ اما واقعیت این است که پیشرفت در عرصه فناوری و علوم تجربی، لزوماً به معنای رشد اخلاقی، معنوی و انسانی نیست.
وی ادامه داد: چهبسا بشر در برخی عرصهها پیشرفتهای چشمگیری داشته باشد، اما همزمان جهل، خشونت، بیعدالتی و انحرافات اخلاقی نیز در اشکال جدید گسترش پیدا کند. از این منظر میتوان از «جاهلیت مدرن» سخن گفت؛ جاهلیتی که اگرچه شکل و ابزار آن با جاهلیت عصر بعثت متفاوت است، اما در برخی از مبانی همچون دوری از فطرت الهی، غلبه منفعتطلبی، خشونت و بیتوجهی به کرامت انسان، شباهتهایی با جاهلیت گذشته دارد.
این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به یکی از مصادیق این مسئله اظهار کرد: در دوران جاهلیت، در مواردی پدر، دختر خود را زنده به گور میکرد؛ اما در عصر حاضر نیز مسئله سقط جنین، در صورت فقدان ضرورتهای شرعی و پزشکی، میتواند از منظر کرامت و حق حیات انسان مورد تأمل جدی قرار گیرد.
وی همچنین به جنگها و سلاحهای کشتارجمعی اشاره کرد و گفت: در جاهلیت گذشته، جنگهای طولانی میان قبایل موجب کشته شدن انسانهای بسیاری میشد، اما در جاهلیت مدرن، بشر به ابزارهایی دست یافته است که قدرت نابودی گسترده و حتی تهدید حیات میلیونها انسان را دارند. تولید و استفاده از سلاحهای کشتارجمعی و سلاحهای هستهای نمونهای روشن از این تناقض است که پیشرفت تکنولوژیک، بدون تعالی اخلاقی، میتواند به جای خدمت به انسان، حیات او را تهدید کند.
پیامبر اکرم(ص)؛ اسوهای برای همه ابعاد زندگی
حجتالاسلام والمسلمین مظفری با اشاره به آیه ۲۱ سوره مبارکه احزاب اظهار کرد: خداوند متعال میفرماید: «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ». این آیه شریفه، پیامبر اکرم(ص) را به عنوان «اسوه حسنه» معرفی میکند و نشان میدهد که شخصیت آن حضرت میتواند الگویی برای انسانها باشد.
وی افزود: با توجه به کاربرد واژه «أُسْوَة» به صورت نکره در این آیه و بر اساس قواعد بلاغی، میتوان برای آن دلالت عام در نظر گرفت؛ بنابراین، الگوگیری از پیامبر اکرم(ص) نباید صرفاً به حوزه عبادات و مناسک دینی محدود شود، بلکه سیره و سنت ایشان در عرصههای مختلف زندگی فردی و اجتماعی، اخلاقی، خانوادگی، مدیریتی و اجتماعی نیز میتواند مورد توجه قرار گیرد؛ البته در مواردی که شارع مقدس، حکمی را اختصاصی به پیامبر اکرم(ص) دانسته باشد، باید آن موارد را از حکم عمومی جدا کرد.
این پژوهشگر حوزوی تصریح کرد: بنابراین، تمسک به سیره نبوی میتواند زمینهساز سعادت دنیوی و اخروی انسان و جامعه باشد؛ چرا که پیامبر اکرم(ص) الگویی جامع برای انسانسازی و جامعهسازی است.
«اسوه حسنه»؛ الگویی هماهنگ با عقل و فطرت
وی درباره مفهوم «حسنه» در تعبیر «اسوه حسنه» گفت: میتوان «حسنه» را به معنای چیزی دانست که با مقتضای عقل سلیم و فطرت پاک انسان هماهنگ است؛ به تعبیر دیگر، رسول خدا(ص) الگویی است که نیکویی رفتار و منش ایشان صرفاً بر اساس تعبد شرعی قابل فهم نیست، بلکه بسیاری از فضائل اخلاقی آن حضرت برای عقل سالم و فطرت پاک انسان نیز قابل درک و پذیرش است.
حجتالاسلام والمسلمین مظفری ادامه داد: مفاهیمی همچون عدالت، صداقت، امانت، ایثار، وفاداری و نوعدوستی، اموری هستند که فطرت انسانی آنها را نیکو میشمارد. یکی از شواهد تاریخی این مسئله، برخورد مشرکان مکه با شخصیت پیامبر اکرم(ص) پیش از بعثت است.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: مشرکان مکه، با وجود اینکه به دلیل جهل، تعصب و منافع شخصی حاضر به پذیرش دعوت پیامبر اکرم(ص) نبودند، پیش از بعثت آن حضرت را با عنوان «محمد امین» میشناختند. این مسئله نشان میدهد که حتی مخالفان پیامبراعظم(ص) نیز امانتداری و صداقت ایشان را پذیرفته بودند و فضائل اخلاقی آن حضرت برای آنان قابل انکار نبود.
بحران هویت و گرایش به عرفانهای کاذب در عصر جدید
این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به برخی آسیبهای فرهنگی و اخلاقی انسان معاصر بیان کرد: در عصر حاضر، بسیاری از انسانها به دلیل غفلتها، اشتغالات فراوان و فاصله گرفتن از فطرت پاک توحیدی، با بحران هویت مواجه شدهاند.
وی افزود: بخشی از این بحران هویت میتواند زمینهساز انحطاط اخلاقی و گرایش افراد به فرقهها و جریانهای معنوی و عرفانهای کاذب شود؛ زیرا انسان ذاتاً نیازمند آرامش، معنویت و ارتباط با حقیقت است و اگر این نیاز از مسیر صحیح تأمین نشود، ممکن است افراد برای دستیابی به آرامش و معنای زندگی به مسیرهای انحرافی گرایش پیدا کنند.
پیامبر اکرم(ص)؛ مظهر اخلاق عظیم
حجتالاسلام والمسلمین مظفری با اشاره به آیه چهارم سوره مبارکه قلم گفت: خداوند متعال درباره پیامبر اکرم(ص) میفرماید: «وَ إِنَّکَ لَعَلَیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ»؛ این تعبیر نشاندهنده جایگاه ممتاز اخلاق در شخصیت پیامبر اکرم(ص) است و آن حضرت را به عنوان الگویی برجسته در حوزه اخلاق معرفی میکند.
وی ادامه داد: خود پیامبر اکرم(ص) نیز هدف بعثت خویش را تکمیل مکارم اخلاق معرفی کرده و در حدیثی میفرمایند: «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْأَخْلَاقِ». بنابراین، اخلاق را باید یکی از محورهای اصلی رسالت پیامبر اکرم(ص) و از مهمترین مؤلفههای سیره نبوی دانست.
سیره نبوی؛ مسیر دستیابی به حیات طیبه
استاد و پژوهشگر حوزه علمیه قم با اشاره به راهکار قرآن برای دستیابی به زندگی مطلوب اظهار کرد: خداوند متعال در آیه ۹۷ سوره مبارکه نحل میفرماید: «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثَیٰ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَاةً طَیِّبَةً». این آیه نشان میدهد که ایمان و عمل صالح، زمینهساز دستیابی انسان به «حیات طیبه» است.
وی افزود: از این منظر، یکی از راههای برونرفت از جاهلیت مدرن و حرکت به سوی حیات طیبه، الگوگیری از اسوه حسنه، یعنی رسول گرامی اسلام(ص)، است؛ چرا که سیره نبوی مجموعهای از آموزههای توحیدی، اخلاقی، اجتماعی و انسانی را در اختیار بشر قرار میدهد و میتواند در برابر بحرانهای اخلاقی و معنوی عصر جدید راهگشا باشد.
حدیث ثقلین؛ نقشه راه تضمینشده هدایت امت
حجتالاسلام والمسلمین مظفری در پایان با اشاره به حدیث متواتر ثقلین خاطرنشان کرد: پیامبر اکرم(ص) برای هدایت امت پس از خود، راهی روشن و تضمینشده معرفی کردهاند و در حدیث ثقلین میفرمایند: «إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ کِتَابَ اللَّهِ وَ أَهْلَ بَیْتِی، وَ إِنَّهُمَا لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ».
وی تصریح کرد: بر اساس این حدیث، پیامبر اکرم(ص) قرآن کریم و اهلبیت(ع) را به عنوان دو ثقل و دو میراث گرانبهای هدایت معرفی کردهاند که از یکدیگر جدا نخواهند شد. بنابراین، الگوگیری از سیره پیامبر اکرم(ص) در کنار تمسک همزمان به قرآن و اهلبیت(ع)، میتواند مسیر صحیح هدایت فردی و اجتماعی را برای امت اسلامی ترسیم کند.
این پژوهشگر حوزه علمیه قم تأکید کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازگشت به الگوی جامع نبوی هستیم؛ الگویی که در آن علم و معنویت، پیشرفت و اخلاق، عدالت و کرامت انسانی، ایمان و عمل صالح در کنار یکدیگر قرار میگیرند. بازخوانی سیره رسول خدا(ص) و تمسک به قرآن و اهلبیت(ع) میتواند زمینهساز عبور جامعه بشری از مظاهر جاهلیت مدرن و حرکت به سوی حیات طیبه باشد.
انتهای پیام/
در گفتوگو با کارشناس مذهبی مطرح شد؛
سیره نبوی؛ الگوی رهایی بشریت از جاهلیت مدرن و دستیابی به حیات طیبه
استاد و پژوهشگر حوزه علمیه قم با تأکید بر ضرورت بازخوانی سیره و سنت پیامبر اکرم(ص) در عصر حاضر گفت: همانگونه که رسول خدا(ص) در دوران جاهلیت، انسانها را از جهل، خشونت، خرافه و انحطاط اخلاقی به سوی توحید و حیات طیبه هدایت کرد، امروز نیز بهرهگیری از سیره آن حضرت میتواند راه برونرفت بشر از جاهلیت مدرن، بحران هویت و انحطاط اخلاقی باشد.
نظر شما