چگونه دانش دینی را به کنش اجتماعی تبدیل کنیم؟

معصومه احمدیان ‌علی‌آبادی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، به تبیین وظایف بانوان طلبه در جامعه پرداخت و عنوان کرد: وظایف بانوان طلبه در جامعه امروز با گذشته تفاوت های زیادی دارد و محدود به نقش سنتی تبلیغ و آموزش دینی نیست و مسائل گستری را شامل می شود.

وی ادامه داد: اگر امروز نقش بانوان طلبه را صرفاً در چارچوب منبر رفتن، سخنرانی، پاسخ به مسائل شرعی و برگزاری کلاس تعریف کنیم، بخش بسیار مهمی از ظرفیت این قشر را نادیده گرفته‌ایم. مسئله امروز این است که بانوان طلبه باید از «مبلغ پاسخ‌گو» به «مبلغ مسئله‌شناس و کنشگر» تبدیل شوند.

معاون فرهنگی و تبلیغی مدرسه علمیه حضرت فاطمه الزهرا سلام الله علیها اضافه کرد: جامعه امروز با مسائل پیچیده‌ای مانند خانواده، تربیت فرزند، هویت دختران، سبک زندگی، فضای مجازی، تنهایی، بحران معنا، روابط بین‌نسلی، آسیب‌های اجتماعی، کاهش سرمایه اجتماعی، تحولات فرهنگی، شبهات فکری و دینی و ده‌ها مسئله دیگر مواجه است.

وی بیان کرد: در چنین شرایطی مبلغ موفق کسی نیست که فقط اطلاعات دینی بیشتری دارد؛ بلکه کسی است که بتواند مسئله را ببیند، آن را درست تحلیل کند، زبان مخاطب را بفهمد، از منابع دینی پاسخ استخراج کند و سپس برای حل مسئله وارد میدان شود. به عبارتی بانوی طلبه امروز باید ترکیبی از عالمه، مربی، مبلغ، مشاور، کنشگر اجتماعی، روایتگر، شبکه‌ساز و در افق نهایی، کنشگر تمدنی باشد

فعال فرهنگی اظهار کرد: اهمیت وظایف بانوان طلبه محدود به عصر امروز نیست بلکه قرآن و تاریخ اسلام به ما نشان می‌دهد که زن مسلمان هیچ‌گاه موجودی منزوی و حذف‌شده از عرصه اجتماعی تعریف نشده است. قرآن در آیه ۷۱ سوره توبه می‌فرماید: «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ ۚ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ...». این آیه برای مردان و زنان مؤمن مسئولیت اجتماعی متقابل تعریف می‌کند؛ یعنی زن مؤمن فقط مسئول «خودسازی فردی» نیست؛ بلکه نسبت به اصلاح جامعه نیز مسئولیت دارد.

تفاوت بانوی طلبه با فعال اجتماعی

مدرس حوزه علمیه خواهران تصریح کرد: پس وقتی یک بانوی طلبه وارد عرصه اجتماعی می‌شود، این حضور را نباید فقط یک فعالیت فوق‌برنامه‌ای دانست؛ بلکه می‌تواند بخشی از رسالت دینی و اجتماعی او باشد. بر همین اساس تفاوت اصلی بانوی طلبه با یک فعال اجتماعی معمولی در منطق کنش است.

وی ادامه داد: فعال اجتماعی ممکن است برای حل یک مسئله اجتماعی فعالیت کند؛ اما بانوی طلبه علاوه بر حل مسئله باید بتواند معنای توحیدی، اخلاقی و انسانی آن مسئله را نیز تبیین کند. برای مثال اگر مسئله جامعه، طلاق است، بانوی طلبه فقط نباید درباره احکام خانواده سخن بگوید؛ باید ریشه‌های ارتباطی، روان‌شناختی، فرهنگی و اخلاقی مسئله را بشناسد و برای کاهش آن کنش طراحی کند یا اگر مسئله دختران بحران هویت است، نباید فقط بگوییم «حجاب داشته باش»؛ باید به دختر کمک کنیم بفهمد «من کیستم؟ چه ارزشی دارم؟ نسبت من با خدا چیست؟ زن بودن چه معنایی دارد؟ چگونه می‌توانم در جامعه اثرگذار باشم؟» یا اگر مسئله تربیت کودک است، صرفاً نباید از باید و نبایدهای تربیتی سخن بگوییم؛ باید والد را با سازوکار دلبستگی، ارتباط مؤثر، تنظیم هیجان، اقتدار والدینی و سپس با مبانی قرآنی تربیت آشنا کنیم.

احمدیان علی آبادی تاکید کرد: بانوی طلبه باید بتواند بین دانش دینی و دانش تخصصی پل بزند. لذا با نگاه دینی و فرافردی به بانوی طلبه می توان عرصه های مختلفی برای نقش آفرینی بانوان طلبه تعریف کرد.

وی اضافه کرد: اگر نقش بانوان طلبه را فقط در حوزه مسائل زنان بدانیم این یکی از خطاهای رایج است. بانوی طلبه می‌تواند در حوزه زنان تخصص پیدا کند؛ اما نباید زن بودن را به معنای محدود شدن به مسائل زنان بدانیم؛ زیرا بانوان طلبه می‌توانند در حوزه‌های مختلف مانند خانواده، کودک و نوجوان، آموزش، فرهنگ، رسانه، محیط زیست، آسیب‌های اجتماعی، فعالیت‌های خیرخواهانه، گروه‌های جهادی، سبک زندگی، فضای مجازی، مسائل جوانان، گفت‌وگوی بین‌نسلی، فعالیت‌های علمی و دانشگاهی و مسائل محله و جامعه فعالیت کند. مهم این است که مسئله‌ای را بشناسند و برای آن مسئله، کنش مؤثر طراحی کنند.

کنشگر اجتماعی گفت: قرآن الگوهایی را از زن فعال اجتماعی ارائه می‌دهد که یکی از نمونه‌های بسیار مهم، حضرت مریم سلام‌الله‌علیها است. قرآن از ایشان به‌عنوان الگویی با ایمان، مظهرپاکی، انتخاب و مقاومت یاد می‌کند. همچنین در داستان حضرت موسی علیه‌السلام، مادر موسی و خواهر موسی نقش‌هایی بسیار مهم در حفظ و هدایت مسیر زندگی او دارند. در داستان حضرت شعیب علیه‌السلام نیز دختران شعیب علیه‌السلام در صحنه اجتماعی حضور دارند و با مسئله‌ای واقعی مواجه می‌شوند و در سوره نمل با شخصیت ملکه سبأ مواجه می شویم که قرآن نحوه مواجهه او با یک مسئله بزرگ سیاسی و اجتماعی را روایت می‌کند. این موارد نشان می‌دهد که قرآن زن را موجودی فاقد قدرت تشخیص، تصمیم و مسئولیت اجتماعی نمی‌بیند.

وی اضافه کرد: نقطه اوج این الگو را می‌توان در شخصیت حضرت زینب سلام‌الله‌علیهما مشاهده کرد. حضرت زینب سلام‌الله‌علیها الگوی تمام عیار برای بانوان طلبه امروز است. ایشان را نباید فقط در قالب زن صبور کربلا خلاصه کنیم. او یک کنشگر معرفتی، تربیتی، ارتباطی و اجتماعی است. بعد از عاشورا یک مأموریت مهم یعنی روایت حقیقت بر عهده او قرار گرفت.

پژوهشگر حوزوی یادآور شد: اگر بعد از عاشورا روایت حقیقت صورت نمی‌گرفت دشمن می‌توانست حقیقت را تحریف کند اما حضرت زینب سلام‌الله‌علیها وارد میدان روایت شد و در کوفه و شام سخن گفت، تحلیل و افشاگری کرد، از حقیقت دفاع کرد و به جامعه آگاهی داد و اجازه نداد روایت اموی بر حقیقت غلبه کند.

وی تاکید کرد: این برای زن طلبه امروز یک پیام بسیار مهم دارد که بانوی طلبه نباید فقط مبلغ باشد؛ باید روایتگر حقیقت نیز باشد. امروز میدان روایت فقط منبر نیست. میدان روایت می‌تواند شبکه‌های اجتماعی، پادکست، ویدئو، رسانه، کتاب، نشست، گفت‌وگوی چهره‌به‌چهره، مدرسه، دانشگاه، خانواده و محله باشد.

احمدیان علی آبادی بیان کرد: از منظر روان‌شناسی دینی نیز حضور اجتماعی زن دارای اهمیتی است. اگر انسان را موجودی دارای نیاز به معنا، تعلق، شایستگی، اثرگذاری و ارتباط بدانیم، حضور اجتماعی سالم می‌تواند به شکوفایی ظرفیت‌های انسان کمک کند. در نگاه اسلامی انسان برای «خلیفه‌اللهی» و آبادانی زمین خلق شده است و خداوند در آیه 30 سوره بقره می فرماید:«إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً» بنابراین انسان مؤمن باید احساس کند: من برای بودن در جهان مأموریتی دارم.

وی گفت: برای بانوی طلبه این احساس مأموریت می‌تواند به «معنای زندگی» تبدیل شود. البته باید یک نکته مهم را به یاد داشته باشیم که کنشگری اجتماعی سالم با فرسودگی اجتماعی تفاوت دارد. بانوی طلبه نباید برای مفید بودن خود را قربانی فرسودگی کند.

مدرس حوزه علمیه خواهران ادامه داد: کنشگری دینی باید با خودمراقبتی، مرزبندی، تنظیم هیجان، مدیریت زمان، توجه به خانواده، رشد علمی، عبادت و استراحت همراه باشد زیرا مبلغ فرسوده نمی‌تواند جامعه را به آرامش دعوت کند.

چهار ویژگی بانوی طلبه کنشگر

ویژگی اول: مساله شناسی

وی با اشاره به اینکه یک بانوی طلبه کنشگر چهار ویژگی مهم دارد، افزود: اولین ویژگی مسئله‌شناسی است. بانوی طلبه باید قبل از اینکه نسخه بدهد مسئله را بشناسد.

ویژگی دوم: مخاطب‌شناسی

احمدیان علی آبادی ادامه داد: ویژگی دوم مخاطب شناسی است یعنی بانوی طلبه کنشگر باید بداند برای چه کسی صحبت می‌کند. زبان نوجوان با مادر متفاوت است حتی زبان دانشگاه با مسجد متفاوت است.

ویژگی سوم: شبکه‌سازی

وی گفت: سومین ویژگی مهم شبکه سازی است. امروز یک فرد به تنهایی نمی‌تواند همه مسائل را حل کند. بانوی طلبه باید بتواند طلبه، روان‌شناس، معلم، پزشک، فعال اجتماعی، رسانه و خانواده‌ها را حول یک مسئله به هم متصل کند.

ویژگی چهارم: تبدیل معرفت به اقدام

معاون فرهنگی و تبلیغی مدرسه علمیه حضرت فاطمه الزهرا سلام الله علیها بیان کرد: تبدیل معرفت به اقدام ویژگی چهارمی است که یک بانوی طلبه کنشگر باید داشته باشد. دانش دینی زمانی در جامعه اثر می‌گذارد که از محتوا به کنش تبدیل شود.

انتهای پیام