حجتالاسلام والمسلمین رضوی، استاد حوزه و دانشگاه، در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران در ادامه مباحث تفسیری و تربیتی خود پیرامون آیه نخست سوره مبارکه مجادله، با اشاره به ظرفیتهای تربیتی این آیه اظهار داشت: قرآن کریم در بسیاری از موارد، صرفاً یک حکم یا دستور را بیان نمیکند، بلکه شیوه مواجهه با مسائل اجتماعی، فرهنگی و انسانی را نیز به انسان آموزش می دهد.
وی افزود: یکی از نکات مهمی که از این آیه میتوان دریافت، توجه به سخن، گلایه و مطالبه انسانهاست؛ به این معنا که نباید نسبت به آنچه مردم مطرح میکنند بیتفاوت بود، بلکه باید سخنان و مطالبات آنان را شنید، مسئله را شناخت و سپس نسبت به آن تصمیمگیری کرد.
گلایه و مطالبه مردم میتواند زمینهساز اصلاح باشد
استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه گاهی یک مطالبه یا گلایه میتواند منشأ یک تحول مهم شود، تصریح کرد: در فضای تربیتی و مدیریتی، شنیدن سخن مردم یک امر تشریفاتی نیست؛ بلکه گاهی از دل همین مطالبات، مسئلهای آشکار میشود که نیازمند پاسخ دینی، اجتماعی یا مدیریتی است.
وی ادامه داد: اگر مدیر، مربی یا مجموعهای که مسئولیت هدایت و تربیت جامعه را برعهده دارد، نسبت به گلایههای مردم بیاعتنا باشد، ممکن است بخشی از واقعیتهای جامعه را از دست بدهد؛ بنابراین ارتباط مستقیم با مردم و شنیدن سخنان آنان میتواند در شناخت صحیح مسائل بسیار مؤثر باشد.
حجتالاسلام رضوی خاطرنشان کرد: در آیه نخست سوره مبارکه مجادله، سخن یک زن و طرح مسئلهای که برای او اتفاق افتاده است، مورد توجه قرار میگیرد و خداوند متعال میفرماید: «قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِی تُجَادِلُکَ فِی زَوْجِهَا...»؛ یعنی خداوند سخن آن زنی را که درباره همسرش با پیامبر(ص) گفتوگو و مجادله میکرد، شنید.
وی افزود: این تعبیر قرآنی نشان میدهد که در منطق تربیتی اسلام، شنیدن صدای انسانها، حتی زمانی که فرد با گلایه و مطالبه سخن میگوید، اهمیت دارد و نباید آن را نادیده گرفت.
ضرورت توجه مدیران و مربیان به مطالبات مردم
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به درس مدیریتی و تربیتی این آیه بیان کرد: مدیر اسلامی نباید صرفاً در جایگاه صدور دستور قرار داشته باشد، بلکه باید با بدنه جامعه ارتباط داشته باشد و از مسائل و دغدغههای مردم اطلاع پیدا کند.
وی ادامه داد: گاهی فاصله میان مدیر و مردم موجب شکلگیری برداشتهای نادرست میشود. اگر مجموعهای صرفاً از پشت میز با جامعه ارتباط داشته باشد، ممکن است تصویری از جامعه برای آن شکل بگیرد که با واقعیتهای موجود فاصله داشته باشد.
حجتالاسلام رضوی گفت: ارتباط مستقیم با مردم میتواند بسیاری از تصویرسازیهای منفی و برداشتهای نادرست را خنثی کند؛ زیرا انسان وقتی مستقیماً با مسائل و مشکلات مردم مواجه میشود، شناخت دقیقتر و واقعیتری پیدا میکند.
وی تأکید کرد: این مسئله در حوزههای فرهنگی، تبلیغی و تربیتی اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه مبلغ و مربی دینی اگر بخواهد برای جامعه سخن بگوید، ابتدا باید جامعه را بشناسد و سخن و دغدغه مخاطب خود را بشنود.
اصلاح جامعه با شناخت دقیق مسئله آغاز میشود
استاد حوزه و دانشگاه در ادامه با اشاره به نحوه مواجهه اسلام با برخی سنتهای اجتماعی گفت: یکی دیگر از نکات مهمی که در این مباحث باید مورد توجه قرار گیرد، شیوه برخورد با سنتهای ریشهدار و رفتارهایی است که در طول سالیان در جامعه شکل گرفتهاند.
وی افزود: مواجهه با چنین پدیدههایی نیازمند شناخت دقیق است و نمیتوان صرفاً با یک برخورد عجولانه انتظار داشت که یک سنت ریشهدار اجتماعی به سرعت از بین برود.
حجتالاسلام رضوی خاطرنشان کرد: در فرآیند اصلاح اجتماعی، باید شرایط جامعه، میزان آمادگی مردم، ریشههای شکلگیری یک رفتار و پیامدهای احتمالی شیوه برخورد با آن را مورد توجه قرار داد.
وی تصریح کرد: این نکته به معنای پذیرش یا تأیید سنتهای نادرست نیست، بلکه به معنای انتخاب روش صحیح برای اصلاح است. گاهی یک مسئله از نظر مبنایی نادرست است، اما شیوه مواجهه با آن باید هوشمندانه و تدریجی باشد تا اصلاح واقعی اتفاق بیفتد.
میان «اصلاح» و «برخورد عجولانه» تفاوت وجود دارد
حجتالاسلام رضوی با تأکید بر اینکه هدف تربیت اسلامی، صرفاً مقابله با خطا نیست، اظهار داشت: اگر قرار باشد با هر مسئله اجتماعی و فرهنگی صرفاً از زاویه برخورد و تقابل نگاه کنیم، ممکن است نهتنها مسئله حل نشود، بلکه مقاومت اجتماعی نیز ایجاد شود.
وی ادامه داد: مربی و مدیر فرهنگی باید بداند که اصلاح انسان و جامعه نیازمند صبر، شناخت، گفتوگو و زمینهسازی است. نمیتوان بدون توجه به شرایط مخاطب، انتظار داشت که یک حکم یا ارزش دینی به سرعت در جامعه پذیرفته شود.
این استاد حوزه و دانشگاه افزود: در بسیاری از موارد، ابتدا باید ذهنیتها اصلاح شود، سپس زمینه معرفتی لازم فراهم آید و در ادامه، جامعه برای پذیرش یک حکم یا تغییر رفتار آماده شود.
وی گفت: یکی از تفاوتهای مهم میان روش تربیتی عمیق و برخورد سطحی همین است که در روش عمیق، به ریشههای مسئله توجه میشود؛ اما در برخورد سطحی، صرفاً معلول مورد توجه قرار میگیرد.
احکام شریعت در بستر مناسب بهتر فهمیده و اجرا میشوند
حجتالاسلام رضوی با اشاره به ارتباط میان مطالبات اجتماعی و احکام شرعی اظهار داشت: گاهی یک مسئله اجتماعی و طرح یک مطالبه، زمینهای ایجاد میکند که یک حکم یا موضع شرعی تبیین و اجرا شود.
وی افزود: بنابراین نباید میان نیازهای واقعی جامعه و بیان احکام شریعت فاصله ایجاد کرد. یکی از وظایف نهادهای دینی این است که مسائل واقعی مردم را بشناسند و در همان بستر، معارف و احکام دین را برای آنان تبیین کنند.
وی تصریح کرد: اگر مردم احساس کنند که سخنان آنان شنیده میشود و مسائلشان مورد توجه قرار میگیرد، پذیرش سخن دینی نیز میتواند آسانتر شود؛ اما اگر ارتباط میان مردم و نهادهای دینی قطع شود، حتی سخن درست نیز ممکن است بهدرستی شنیده نشود.
تبلیغ دینی بدون شناخت مخاطب نتیجه مطلوبی ندارد
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به ضرورت تحول در شیوههای تبلیغ دینی گفت: یکی از مسائل مهم در تبلیغ، شناخت مخاطب است. مبلغ باید بداند مخاطب او چه سؤالاتی دارد، چه مشکلاتی را تجربه میکند و چه شبهاتی در ذهن او شکل گرفته است.
وی افزود: اگر مبلغ بدون شناخت مخاطب صرفاً مجموعهای از مطالب را ارائه کند، ممکن است بخش مهمی از سخن او با نیاز واقعی جامعه ارتباط پیدا نکند.
حجتالاسلام رضوی ادامه داد: روش قرآن کریم نیز نشان میدهد که با مسائل انسانی باید متناسب با شرایط و موقعیت آنها مواجه شد. بنابراین در عرصه تبلیغ و تربیت، شنیدن و گفتوگو باید پیش از بسیاری از اقدامات قرار گیرد.
سنتهای جاهلی؛ مسئلهای که نیازمند زمینهسازی است
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به سنتهای جاهلی اظهار داشت: برخی سنتها و رفتارهای اجتماعی ممکن است آنقدر در فرهنگ یک جامعه ریشه داشته باشند که تغییر آنها نیازمند زمان و برنامهریزی باشد.
استاد حوزه و دانشگاه افزود: مواجهه صحیح با این مسائل آن نیست که بدون شناخت، صرفاً به نفی و برخورد بپردازیم؛ بلکه باید ریشه مسئله را شناخت و برای اصلاح آن زمینهسازی کرد.
وی بیان کرد: در جامعهای که یک رفتار یا سنت سالها در آن وجود داشته، نمیتوان انتظار داشت صرفاً با بیان یک دستور، همه افراد بلافاصله رفتار خود را تغییر دهند. تربیت نیازمند فرآیند است و اصلاح فرهنگی نیز بدون صبر و تدبیر به نتیجه مطلوب نمیرسد.
حجتالاسلام رضوی خاطرنشان کرد: البته زمینهسازی نباید به معنای عقبنشینی از اصول باشد؛ بلکه باید میان حفظ اصول و انتخاب شیوه مناسب برای انتقال و اجرای آنها تفکیک قائل شد.
ضرورت پیوند میان معارف قرآن و مسائل روز جامعه
وی با تأکید بر اینکه قرآن کریم کتاب هدایت انسان در همه عرصههاست، گفت: اگر آیات قرآن را صرفاً به عنوان مطالبی مربوط به گذشته مطالعه کنیم، از بخش مهمی از ظرفیت تربیتی آن غافل شدهایم.
این استاد حوزه و دانشگاه افزود: آیات قرآن میتوانند برای مدیریت، تربیت، ارتباط با مردم، حل مسائل اجتماعی و اصلاح فرهنگی الگو ارائه کنند و وظیفه ما این است که این معارف را استخراج کرده و در زندگی فردی و اجتماعی به کار بگیریم.
وی ادامه داد: آیه نخست سوره مبارکه مجادله، علاوه بر مباحث تفسیری، میتواند برای مدیر، مربی، مبلغ و فعال فرهنگی پیامهای مهمی داشته باشد؛ از جمله اینکه باید سخن مردم را شنید، مسئله را دقیق شناخت، از قضاوت عجولانه پرهیز کرد و برای اصلاح جامعه روش مناسب انتخاب کرد.
حجتالاسلام رضوی در پایان خاطرنشان کرد: تربیت اسلامی زمانی موفق خواهد بود که میان شناخت، شنیدن، گفتوگو، تبیین و اصلاح ارتباط برقرار شود و در مواجهه با مسائل اجتماعی، هم اصول دینی حفظ شود و هم شرایط واقعی جامعه مورد توجه قرار گیرد.
انتهای پیام/
نظر شما