حق و باطل را با عملکردها بشناسیم، نه شعارها

به گزارش گروه ترجمه خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام سید عباس باقری، روحانی هندی، در خطبه‌های نماز جمعه شهر املاپورام، ایالت آندرا پرادش هند، با تأکید بر اهمیت بصیرت در زندگی مؤمنان اظهار داشت: کسی که از بصیرت برخوردار نباشد، نمی‌تواند به‌درستی به الزامات ایمان پی ببرد و میان حق و باطل تمایز قائل شود.

وی تأکید کرد: مؤمن نباید صرفاً تحت تأثیر ظواهر، شعارهای مذهبی و ادعاها قرار گیرد، بلکه باید حقیقت را بشناسد و تصمیم‌های خود را بر پایه بصیرت و آگاهی اتخاذ کند.

بصیرت؛ نوری برای شناخت حقیقت

این روحانی هندی در ادامه، با تلاوت آیه ۱۰۴ سوره انعام، به تبیین جایگاه بصیرت در آموزه‌های قرآن کریم پرداخت و گفت: خداوند در این آیه می‌فرماید: «قَدْ جَاءَکُم بَصَائِرُ مِن رَّبِّکُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِیَ فَعَلَیْهَا» این آیه به این معناست که دلایل روشن از سوی پروردگار برای شما آمده است؛ پس هرکس حقیقت را ببیند و از بصیرت بهره گیرد، به سود خود عمل کرده و هرکس چشم بر حقیقت ببندد، زیان آن متوجه خود او خواهد شد.

حجت‌الاسلام سید عباس باقری با اشاره به مفهوم واژه «بصائر» توضیح داد: این واژه جمع «بصیرت» است و به معنای دلایل روشن، نشانه‌های آشکار و شواهد روشنگر به کار می‌رود. بصیرت از ریشه «بصر» به معنای دیدن گرفته شده است؛ بااین‌حال، میان بصارت و بصیرت تفاوت اساسی وجود دارد. و بصارت به معنای دیدن با چشم ظاهری است، اما بصیرت به توانایی شناخت حقیقت با بهره‌گیری از عقل و قلب اشاره دارد. بنابراین، بصیرت فراتر از دیدن ظواهر است و به انسان کمک می‌کند تا واقعیت‌ها را به‌درستی درک کند.

تفاوت بصارت و بصیرت در شناخت حق و باطل

این خطیب جمعه با اشاره به تفاوت میان توانایی دیدن و قدرت تشخیص حقیقت اظهار داشت: بصارت تنها به انسان اختصاص ندارد و حیوانات و پرندگان نیز از قدرت بینایی برخوردارند؛ حتی توانایی دیدن برخی از آن‌ها از انسان بیشتر است. بااین‌حال، آنچه به انسان برتری می‌بخشد، صرفاً دیدن با چشم ظاهری نیست، بلکه توانایی تشخیص درست از نادرست و تمایز میان حق و باطل، دوست و دشمن است.

وی خاطرنشان کرد: بسیاری از افراد با وجود برخورداری از بینایی ظاهری، از درک حقیقت ناتوان‌اند و نمی‌توانند واقعیت‌های پنهان در پس ظواهر را تشخیص دهند. این مسئله نشان می‌دهد که انسان برای شناخت صحیح حقایق، به بصیرت و آگاهی نیاز دارد.

بصیرت؛ معیار تشخیص حق از باطل

حجت‌الاسلام سید عباس باقری در تبیین بیشتر مفهوم بصیرت، این عبارت را بیان کرد: «الْبَصِیرَةُ نُورٌ یَقْذِفُهُ اللَّهُ فِی قَلْبِ الْعَبْدِ یُمَیِّزُ بِهِ بَیْنَ الْحَقِّ وَالْبَاطِلِ» مضمون این عبارت آن است که بصیرت، نوری است که خداوند در دل بنده قرار می‌دهد و او به‌وسیله آن، حق را از باطل تشخیص می‌دهد.

وی با تأکید بر اینکه شناخت ظواهر به‌تنهایی نشانه کمال انسان نیست، تصریح کرد: کمال واقعی در آن است که انسان بتواند حقایقی را که با چشم ظاهری دیده نمی‌شوند، درک کند و با تکیه بر عقل، آگاهی و بصیرت، مسیر درست را برگزیند.

این روحانی هندی در ادامه، با اشاره به روایتی منسوب به پیامبر اکرم(ص) گفت: «اتَّقُوا فِرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ، فَإِنَّهُ یَنْظُرُ بِنُورِ اللَّهِ» مضمون روایت آن است که از فراست مؤمن غافل نباشید؛ زیرا او با نور الهی می‌نگرد.

وی بر ضرورت تقویت بصیرت و شناخت عمیق آموزه‌های دینی تأکید کرد و یادآور شد که مؤمنان باید با پرهیز از ظاهرگرایی و اعتماد بی‌چون‌وچرا به شعارها و ادعاها، در شناخت حقیقت بکوشند و تصمیم‌های خود را بر پایه آگاهی و تشخیص صحیح حق از باطل اتخاذ کنند.

بصیرت؛ معیار شناخت دوست و دشمن

حجت‌الاسلام سید عباس باقری، روحانی هندی، در ادامه سخنان خود با تأکید بر اهمیت بصیرت در شناخت حق و باطل اظهار داشت: اگر انسان از بصیرت برخوردار نباشد، در تشخیص دوست از دشمن دچار مشکل می‌شود و ممکن است در تمایز میان حق و باطل نیز به اشتباه بیفتد. ازاین‌رو، بصیرت نه‌تنها در زندگی دینی، بلکه در مسائل اجتماعی، سیاسی و تاریخی نیز از اهمیت اساسی برخوردار است.

جنگ‌های دوران امیرالمؤمنین(ع)؛ آزمونی برای بصیرت

وی با اشاره به رویدادهای صدر اسلام گفت: در دوران خلافت امیرالمؤمنین امام علی(ع)، سه جنگ مهم جمل، صفین و نهروان رخ داد که در جریان آن‌ها، برخی افراد به دلیل ناتوانی در تشخیص حقیقت، از شناخت جبهه حق بازماندند. و برخی از افراد در هر دو جبهه، کسانی را می‌دیدند که کلمه توحید بر زبان داشتند، نماز می‌خواندند و حافظ قرآن بودند. حتی برخی از آنان تا میدان نبرد پیش رفتند، اما با مشاهده پرچم‌های اسلامی در دست سپاهیان مقابل، آثار سجده بر پیشانی آنان و شنیدن شعارهای دینی، دچار تردید شدند و با خود اندیشیدند که وقتی هر دو طرف مسلمان‌اند، جنگیدن با چه کسانی جایز است؟ و برخی از این افراد در نتیجه همین تردید، شمشیرهای خود را کنار گذاشتند و از میدان نبرد بازگشتند. آنان خطاب به امیرالمؤمنین امام علی(ع) می‌گفتند: «ای خلیفه رسول خدا! آیا می‌خواهید ما را به کشتن مسلمانان وادار کنید؟»

حجت‌الاسلام سید عباس باقری خاطرنشان کرد: این تردیدها از فقدان بصیرت ناشی می‌شد؛ زیرا این افراد، نشانه‌های ظاهری دینداری را می‌دیدند، اما در شناخت حقیقت مواضع، رفتار و اقدامات عملی جبهه مقابل دقت نمی‌کردند. در نتیجه، تحت تأثیر ظواهر مذهبی قرار می‌گرفتند و در حمایت از حق، استواری لازم را از دست می‌دادند.

عمار بن یاسر(ره)؛ الگویی از بصیرت و حقیقت‌شناسی

وی در ادامه، با اشاره به شخصیت عمار بن یاسر(ره) اظهار داشت: درحالی‌که برخی افراد با مشاهده پرچم‌های اسلامی و نشانه‌های عبادت در سپاه مقابل دچار تردید شده بودند، عمار بن یاسر(ره) با برخورداری از بصیرت، تحت تأثیر این ظواهر قرار نگرفت.

حجت‌الاسلام سید عباس باقری با بیان روایتی از موضع‌گیری عمار بن یاسر(ره) در برابر سپاه مقابل گفت: وی با اطمینان خاطر تأکید می‌کرد که میان مخالفان پیامبر اکرم(ص) در جنگ‌های بدر و احد و کسانی که در برابر امیرالمؤمنین امام علی(ع) صف‌آرایی کرده‌اند، از نظر رویارویی با جبهه حق تفاوتی اساسی وجود ندارد؛ با این تفاوت که مخالفان صدر اسلام آشکارا در جبهه کفر قرار داشتند، اما گروه دوم در پوشش ظواهر اسلامی ظاهر می‌شدند.

این روحانی هندی تصریح کرد: نگاه اهل بصیرت چنین است که فریب لباس، هویت مذهبی و نشانه‌های ظاهری عبادت را نمی‌خورند، بلکه با شناخت دقیق شرایط، حقیقت را تشخیص می‌دهند. سیره عمار بن یاسر(ره) به ما می‌آموزد که شناخت حق صرفاً از طریق شعارها و ظواهر اسلامی امکان‌پذیر نیست، بلکه به بصیرت و حقیقت‌شناسی نیاز دارد.

تأکید بر ضرورت بصیرت در تحلیل تحولات سیاسی معاصر

حجت‌الاسلام سید عباس باقری در بخش دیگری از سخنان خود، با انتقاد از سیاست‌های برخی سران کشورهای اسلامی اظهار داشت: به باور وی، برخی از حاکمان کشورهای مسلمان در خدمت منافع آمریکا و اسرائیل قرار گرفته‌اند، به آن‌ها کمک می‌کنند و در اقداماتی که به گفته او با هدف آسیب رساندن به ایران دنبال می‌شود، همراهی دارند.

وی با مقایسه این وضعیت با برخی رویدادهای تاریخی صدر اسلام گفت: برای تحلیل عملکرد چنین حاکمانی نیز باید از بصیرت بهره گرفت و رفتار آنان را در پرتو درس‌های تاریخی جنگ‌های جمل، صفین و نهروان بررسی کرد. همان‌گونه که در گذشته برخی افراد به دلیل مشاهده نشانه‌های ظاهری اسلام نتوانستند حقیقت را تشخیص دهند، امروزه نیز ممکن است برخی افراد تحت تأثیر هویت اسلامی، پرچم‌ها و ادعاهای مذهبی حاکمان قرار گیرند و از بررسی عملکرد واقعی آنان غافل شوند.

معیار شناخت حاکمان؛ عملکرد، نه شعار و ظاهر

این خطیب جمعه با تأکید بر ضرورت ارزیابی عملکرد عملی حکومت‌ها گفت: «به پرچم‌های آنان نگاه نکنید، بلکه به عملکردشان بنگرید.» و برای شناخت حقیقت مواضع یک حکومت یا حاکم، صرفاً نمی‌توان به هویت مذهبی و ادعاهای او بسنده کرد؛ بلکه باید بررسی کرد که سیاست‌های او در راستای منافع چه کسانی است، آیا در کنار مظلومان قرار می‌گیرد یا از ستمگران حمایت می‌کند و آیا اقدامات عملی او با حق و عدالت سازگار است یا خیر.

حجت‌الاسلام سید عباس باقری تأکید کرد: بصیرت اقتضا می‌کند که انسان به‌جای قضاوت بر اساس ظواهر و شعارها، با آگاهی و دقت، عملکردها و مواضع واقعی افراد و حکومت‌ها را بررسی کند و در تشخیص حق از باطل، معیار را حقیقت و عمل قرار دهد.

وی در ادامه سخنان خود تأکید کرد: اگر کسی صرفاً با این استدلال که هر دو طرف مسلمان هستند، از اتخاذ موضع در حمایت از یکی از طرفین خودداری کند، در واقع از بصیرت کافی برای تشخیص حق و باطل برخوردار نیست. مسئله اصلی این نیست که هر طرف چه پرچمی دارد یا چه شعارهایی سر می‌دهد، بلکه باید حقیقت رفتارها، عملکردها و سیاست‌های آن‌ها را بررسی کرد.

انتقاد از معیارهای مذهبی در حمایت از ملت‌های مظلوم

این روحانی هندی با اشاره به مواضع برخی کشورهای اسلامی در قبال ایران اظهار داشت: برخی افراد با این استدلال که ایران کشوری شیعه است، با آن مخالفت می‌کنند و این دیدگاه مطرح می‌شود که شاید همین مسئله موجب شده است برخی سران کشورهای اسلامی از ایران حمایت نکنند. وی با طرح این پرسش که آیا مردم مظلوم فلسطین نیز شیعه هستند، افزود: کشورهای اسلامی برای حمایت از مردم مظلوم فلسطین، به‌ویژه زنان و کودکان، چه اقداماتی انجام داده‌اند؟ به گفته وی، برخی از حاکمان کشورهای اسلامی نه‌تنها حمایت کافی از مردم فلسطین نداشته‌اند، بلکه با آمریکا و اسرائیل، که وی آن‌ها را مسئول کشتار زنان و کودکان فلسطینی می‌داند، همکاری کرده‌اند.

تفاوت بصیرت و ظاهربینی در شناخت حق

حجت‌الاسلام سید عباس باقری با تأکید بر اینکه تفاوت بصیرت و بی‌بصیرتی در چنین موقعیت‌هایی آشکار می‌شود، تصریح کرد: اگر فردی صرفاً بر اساس هویت مذهبی ظاهری، حکومتی را برحق بداند، اما عملکرد واقعی، سیاست خارجی و نحوه برخورد آن با مظلومان را نادیده بگیرد، در شناخت حقیقت دچار اشتباه شده است. و اگر مسلمانی با وجود چنین شواهدی، همچنان صرفاً به دلیل هویت اسلامی ظاهری برخی حاکمان، آنان را برحق بداند و از سیاست‌هایشان دفاع کند، این رویکرد نشانه فقدان بصیرت است.

این خطیب جمعه در ادامه، بر ضرورت درس‌آموزی از تاریخ اسلام و بررسی عمیق تحولات جهان تأکید کرد و گفت: برای قضاوت درباره هر حکومت یا جریان سیاسی، باید عملکرد واقعی آن را معیار قرار داد و از داوری بر اساس ظواهر، شعارها و ادعاها پرهیز کرد.

حجت‌الاسلام سید عباس باقری در پایان، برای سلامتی و سربلندی نمازگزاران و امت اسلامی دعا کرد. وی همچنین برای سلامتی علمای دین، مراجع عظام تقلید، مردان و زنان مؤمن و تمامی مسلمانان جهان به درگاه خداوند متعال دعا کرد و به‌طور ویژه، سلامتی و حفاظت از مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، و تمامی رزمندگان اسلام را از خداوند خواستار شد. وی در پایان، نابودی آمریکا و اسرائیل را نیز از درگاه الهی مسئلت کرد.