دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ۰۹:۱۱
وحدت مطلوب در نگاه آیت‌الله مصباح؛ همبستگی بر مدار حق و امامت

حوزه/ آیا وحدت به هر قیمتی ارزش دارد؟ آیت‌الله مصباح یزدی در شرح خطبه فدکیه پاسخ می‌دهد که ارزش وحدت ذاتی و مطلق نیست، بلکه تابع هدف است؛ وحدت برای احقاق حق ارزشمند است و برای تثبیت باطل، به اندازه همان باطل بی‌ارزش. این یادداشت، مسیر این تحلیل را از تفکیک اختلاف تکوینی از اختلاف مذموم تا وحدت بر محور عدالت و امامت، و روش حل اختلاف بر پایه بحث منطقی و تسلیم در برابر حق روایت می‌کند.

خبرگزاری حوزه | همیشه شنیده‌ایم که «اختلاف را کنار بگذاریم تا متحد شویم»، اما پرسش اصلی این است که حول چه محوری جمع شده‌ایم؛ این یادداشت از درس‌گفتار شرح خطبه فدکیه روایت می‌کند که وحدت بدون حق، وحدت نیست.

همیشه شنیده‌ایم که «اختلاف را کنار بگذاریم تا متحد شویم». اما آیا وحدت به هر قیمتی ارزش دارد؟ استاد مصباح یزدی در درس‌گفتار شرح خطبه فدکیه به این پرسش پاسخی دقیق می‌دهد.

مرحوم علامه مصباح نخست مفهوم را روشن می‌کنند: در مباحث عقلی، وحدت در مقابل کثرت است، اما در جامعه در مقابل اختلاف. همه‌ی اختلاف‌ها هم بد نیستند. اختلافات تکوینی، مانند تفاوت در هوش، استعداد و قوای جسمی، لازمه‌ی خلقت و از زیبایی‌های عالم است. قرآن می‌فرماید خداوند بعضی را بر بعضی برتری داد «لِیَبْلُوَکُمْ فِی مَا آتَاکُمْ»؛ یعنی این تفاوت‌ها زمینه‌ی امتحان و تکامل انسان‌هاست.

اما نکته‌ی اصلی این است که ارزش وحدت ذاتی و مطلق نیست و تابع هدف است. اگر وحدت برای احقاق حق باشد ارزشمند است و اگر برای تثبیت باطل باشد، به اندازه‌ی همان باطل بی‌ارزش خواهد بود. بنابراین صرف «کنار گذاشتناختلافات» هنوز وحدت مطلوب نیست؛ باید پرسید حول چه محوری جمع شده‌ایم. حضرت زهرا (س) در خطبه بر همین تأکید دارند: اگر وحدت قرار است به قیمت نادیده گرفتن حق و امامت باشد، ارزشی ندارد.

وحدت پایدار بر محور عدالت و امامت معنا پیدا می‌کند. حضرت عدالت را عامل «تثبیت قلوب» می‌دانند و امامت را امان از تفرقه («وَ إِمَامَتَنَا أَمَاناً مِنَ الْفُرْقَةِ»). اگر مردم احساس کنند به حقوقشان تجاوز می‌شود، اعتماد و همدلی از بین می‌رود. استاد پس از رحلت پیامبر (ص) را نمونه می‌آورند: برخی به بهانه‌ی «جلوگیری از فتنه»، به‌جای تعیین جانشین الهی، خودسرانه دست به انتخاب زدند و خود استاد این حرکت را «فتنه» می‌نامند. فدک هم در همین مسیر بهانه‌ای بود برای افشای ماهیت این حکومت و بازگرداندن جامعه به مسیر امامت.

روش حل اختلاف در همین درس آمده است: «بحث منطقی» و «تسلیم در برابر حق». در بحث با معاندان باید اصل «الْحَکَمُ هُوَ اللَّهُ» را در نظر گرفت و با ارائه‌ی دلیل، تنها با تکیه بر براهین عقلی و آیات قرآن، حقانیت را اثبات کرد و از تعصب و احساسات پرهیز نمود. پرخاشگری، تعصب و بی‌ادبی نتیجه‌ی معکوس دارد و مردم را از دین دور می‌کند. اما سکوت و تعطیل کردن بیان حقیقت هم جایز نیست؛ وظیفه‌ی مسلمان تبیین حق با ادب، منطق و رعایت شرایط است. استاد برای نمونه به سیره‌ی امام صادق (ع) و شاگردی ابوحنیفه در محضر ایشان اشاره می‌کنند که اهل بیت (ع) با منطق و استدلال، حتی مخالفان را جذب می‌کردند.

البته رعایت شرایط به معنای سکوت همیشگی نیست. داستان عمار یاسر نشان می‌دهد که در شرایط خاص می‌توان با حفظ اعتقاد قلبی، رفتار ظاهری را تغییر داد؛ او در اثر تقیه جان خود را نجات داد و آیه‌ی «إِلَّا مَنْ أُکْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِیمَانِ» در شأن او نازل شد.

رسول حاجی مقدم، طلبه سطح دو و سه حوزه علمیه (رشته تخصصی اخلاق و تربیت اسلامی)

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha