به گزارش خبرگزاری حوزه، حجت الاسلام حجتالله صفری، روانشناس و درمانگر حوزه اختلالات به پرسش و پاسخی در موضوع «آرامش سالم و سرکوب بیمارگونه خشم» پرداخت که تقدیم شما فرهیختگان می شود.
اگر فردی اصلاً عصبانی نشود و حتی در طول یک سال هم تجربه خشم نداشته باشد، آیا این وضعیت نوعی بیماری محسوب میشود؟
واقعیت این است که پاسخ به این پرسش باید با در نظر گرفتن چند نکته داده شود.
نخست باید توجه داشت که آستانه تحمل افراد، میزان صبوری آنان و همچنین عواملی که میتواند موجب برانگیختن خشمشان شود، از همان دوران کودکی به صورت ذاتی با یکدیگر متفاوت است.
به عنوان مثال، اگر خانوادهای چند فرزند داشته باشد، میتوان مشاهده کرد که هر یک از آنان از همان ابتدا ویژگیهای رفتاری متفاوتی دارند. برخی از کودکان ذاتاً آرامتر هستند و کمتر تحریکپذیرند، در حالی که برخی دیگر فعالتر، پرجنبوجوشتر و گاه زودتر عصبانی میشوند یا تمایل بیشتری به بروز پرخاشگری دارند. این تفاوتها کاملاً طبیعی است و بخشی از تفاوتهای فردی به شمار میرود.
بنابراین اگر فردی ذاتاً آرام باشد و در برابر بسیاری از موقعیتها خشم خود را بروز ندهد، این امر به معنای بیماری نیست. چنین فردی را میتوان سالم دانست، همانطور که فرد دیگری که زودتر عصبانی میشود نیز لزوماً بیمار نیست. درک این تفاوتهای فردی بسیار مهم است.
اما چه زمانی میتوان گفت یک فرد دچار مشکل است؟ بیماری زمانی مطرح میشود که فرد در موقعیتی قرار گیرد که اقتضا میکند خشم خود را بروز دهد و از خود دفاع کند، اما چنین واکنشی نشان ندهد. در اینجا باید میان دو حالت تفاوت قائل شد:
حالت سرکوبی: برخی افراد در ظاهر آرام هستند اما در واقع خشم خود را سرکوب میکنند. این افراد در موقعیتهای ناراحتکننده یا تهدیدآمیز، به جای بیان یا بروز هیجان، آن را در خود جمع میکنند. این سرکوب ممکن است به مرور زمان انباشته شده و ناگهان در موقعیتی دیگر به صورت انفجار هیجانی یا رفتار شدید بروز یابد. چنین الگویی ناسالم تلقی میشود، زیرا فرد نتوانسته خشم خود را به شیوهای متناسب و سازنده مدیریت کند.
آرامش سالم: در مقابل، برخی افراد ذاتاً آرامترند و موضوعات کمتری موجب برانگیختگی خشم در آنان میشود. این افراد در مواجهه با مسائل، راحتتر کنار میآیند و با روشهای منطقیتر یا سازگارانهتر مسائل را حل میکنند. این آرامش به معنای بیتفاوتی یا بیاحساسی نیست؛ بلکه نشان میدهد فرد توانسته با رویکردی سالمتر و کارآمدتر واکنش نشان دهد. چنین فردی از نظر روانشناختی سالم محسوب میشود.
بیماری زمانی مطرح است که فرد در موقعیتی قرار گیرد که بروز خشم در آن ضروری و حتی لازم است، اما هیچ واکنشی نشان ندهد. به عنوان مثال، در جایی که لازم است فرد در برابر تعرض، تهدید یا رفتاری ناشایست از خود یا ارزشهایش دفاع کند، اگر هیچ واکنشی نشان ندهد و کاملاً منفعل باشد، این وضعیت میتواند نشانهای از مشکل یا افراط در بیتفاوتی باشد. برای نمونه، در شرایطی که نیاز به غیرت یا دفاع از خود وجود دارد، اگر فرد بهطور کامل بیتفاوت بماند و هیچ هیجانی نشان ندهد، این امر غیرطبیعی است. البته باید تأکید کرد که اگر فرد به جای واکنش هیجانی شدید، تدبیر عقلانی و منطقی اتخاذ کند، این نشانه سلامت است. مشکل زمانی است که فرد اساساً تمایلی به هیچ نوع واکنش نشان نمیدهد.
در نتیجه میتوان گفت: خشم در حالت متعادل خود یک هیجان طبیعی و ضروری است و نبود مطلق آن در موقعیتهایی که اقتضا میکند، میتواند آسیبزا باشد. با این حال، تفاوتهای فردی ایجاب میکند که هر فرد بر اساس ویژگیهای ذاتی و سطح تحمل خود سنجیده شود و نباید انتظار داشت که همه افراد به یک اندازه یا در یک شکل معین خشم را تجربه یا بروز دهند.
برای مطالعه متن کامل سخنان حجت الاسلام حجتالله صفری، روانشناس و درمانگر حوزه اختلالات اینجا را کلیک نمایید.
نظر شما