ضیافت علوی | سه شرط طلایی برای ماندگاری کار خیر

به گزارش خبرگزاری حوزه، ماه مبارک رمضان، فرصت آشنایی با گنجینه‌ای بی‌نظیر از حکمت و بصیرت علوی است. در پرونده ویژه «ضیافت علوی» همراه بخش‌هایی از حکمت‌های نهج‌البلاغه با بیان حجت‌الاسلام والمسلمین جواد محدثی، کارشناس نهج البلاغه، میهمان سفره‌های افطار شما فرهیختگان خواهیم بود.

حکمت ۱۰۱ نهج‌البلاغه می‌فرماید:

«لا یَسْتَقِیمُ قَضَاءُ الْحَوَائِجِ إِلاَّ بِثَلاثٍ: بِاسْتِصْغَارِهَا لِتَعْظُمَ، وَبِاسْتِکْتَامِهَا لِتَظْهَرَ، وَبِتَعْجِیلِهَا لِتَهْنُوَ».

هرگز برآوردن نیازهای مؤمنان به طور کامل و درست تحقق نمی‌یابد، مگر اینکه سه ویژگی داشته باشد.

اولاً، یکی از کارهای بسیار پرفضیلت که بر بسیاری از اعمال صالح و عبادات ما برتری دارد، قضای حاجت مؤمن است.»

مؤمنی که گرفتاری یا نیازی دارد، ما می‌توانیم از مال، موقعیت و توانایی خود برای رفع مشکل و برآورده کردن حاجتش استفاده کنیم. قضای حاجت مؤمن از برترین کارهاست، اما این کارِ ارزشمند شرایطی دارد که آن را کامل‌تر و استوارتر می‌کند. می‌فرماید که برآورده کردن حاجت مؤمن، جز با رعایت این سه ویژگی به کمال و استواری نمی‌رسد.

اما این کار نیک زمانی به کمال و استواری می‌رسد که سه ویژگی در آن رعایت شود:

۱. نخست کوچک شمردن آن نیاز تا بزرگ گردد .

اینکه کار خیری را که انجام داده‌ایم، کوچک بشماریم. برخی وقتی برای دیگران کاری می‌کنند، آن را در نظر خود بسیار بزرگ جلوه می‌دهند، گویی کار خارق‌العاده‌ای انجام داده‌اند. گاهی هم آن را به رخ طرف مقابل می‌کشند و منت می‌گذارند. در حالی که زبان ما باید این باشد: «ما که کاری نکردیم»؛ اگر هم طرف مقابل تشکر می‌کند، پاسخ دهیم: «کار ناقابلی بود که اصلاً به حساب نمی‌آید». اگر ما کار خود را برای دیگران کوچک بشماریم، همان کار در واقعیت بزرگ می‌شود و ارزش می‌یابد. برعکس، اگر آن را بزرگ بشماریم و منت بگذاریم، از ارزش و اعتبار ساقط می‌شود.

۲. ویژگی دوم اینکه آن را کتمان کنیم تا خود آشکار شود. این یکی از صحنه‌های آزمون انسان است که برخی کار خیر و قضای حاجتی را که انجام داده‌اند، مدام به رخ دیگران می‌کشند و علنی می‌کنند. این طرف و آن طرف مطرح می‌کنند و جار و جنجال راه می‌اندازند، گویی فاکتور ارائه می‌دهند که «ما چنین کردیم و چنان کردیم».

این از ارزش کار خیر دیگران می‌کاهد. خیلی‌ها هستند که کارهای خوب و کمک به دیگران را انجام می‌دهند به شکل گمنام و ناشناس. در حدیث داریم که اگر با دست راستتان صدقه می‌دهید، طوری باشد که دست چپتان متوجه نشود. این دعوتی است به اینکه ما کتمان کنیم.

کارهای واجب و تکالیف واجب را هرچه علنی‌تر انجام دهیم، جزو شعائر دین است و بهتر هم هست. ما نمازمان را آشکارا بخوانیم، حجّمان را آشکارا انجام دهیم. اما اگر مثلاً نماز شب کسی می‌خواند یا به یک فقیری کمک می‌کند، این را هی مطرح نکند، چون در آن ریا و خودنمایی پیش می‌آید و از ارزش کار کاسته می‌شود.

پس در انجام و رفع نیاز گرفتاران، شرط دوم استکمالش این است که کتمان کنیم تا خودبه‌خود آشکار شود. مطمئن باشید اگر کسی خالصانه و بی‌ریا خدمتی بکند، خدا مسئول این است که آن را آشکار می‌سازد و از فضایل او حساب می‌شود.

۳. سومین ویژگی این است که در انجام کار خیر تعجیل کنیم.

کار خیر را زود انجام دهید. در انجام حاجت مؤمن هیچ استخاره‌ای نیست. اگر انسان امروز و فردا کند و مدام به تأخیر بیندازد، چه بسا شیطان وسوسه کند که آن کار خیر را انجام ندهد یا اصلاً مجال پیش نیاید و از یادش برود. بنابراین انجام این‌گونه کارهای خیر و نیکی به دیگران را هرچه زودتر و سریع‌تر انجام دهیم تا وقت فوت نشود. چون به قول معروف «فی التأخیر آفات»؛ به تأخیر انداختن این‌گونه کارهای خدمت‌رسانی و رفع نیاز، آفت‌هایی دارد که یکی از آن آفت‌ها ممکن است فراموشی باشد و یکی هم اینکه موانعی سر راهمان ایجاد شود و از توفیق خدمت به دیگران محروم شویم.