خبرگزاری حوزه | حکیمانهترین بخش پیام اخیر مقام معظم رهبری، فراز دوم آن است. آنجا که شکوه و عزت امام شهید(رض) را در اثر تکیه به حق دانستند و نیز پیروزی و ظفر امت را در پرتو یاد و توکل بر حضرت حق و توسل به معصومین برشمردند.
اهل حکمت تصریح دارند که در منظومه معارف اسلام حق و حقیقت با تمام شؤون و مراتب آن محوریت دارد تا آنجا که میتوان حق و حقیقت را دال مرکزی فقه اکبر خواند که فرمود:
وَبِٱلْحَقِّ أَنزَلْنَٰهُ وَبِٱلْحَقِّ نَزَلَۗ وَمَآ أَرْسَلْنَٰکَ إِلَّا مُبَشِّرࣰا وَنَذِیرࣰا( اسراء ١٠٥)
امتداد این نگاه در حکمت سیاسی به جمهوریت میرسد آنجا که همه مردم مفطور بر فطرت توحیدی و حقیقت طلبی و کمال خواهی آفریده شدهاند.
این سرشت توحیدی است که حقوق و تکالیف انسان را معنا میبخشد.
اولیای الهی بر خلاف طواغیت با تخاطب و آگاهیبخشی و هدایت به مسیر، این فطرتهای پاک را برمیانگیزانند و عزمها و ارادههای آنان را به سمت آرمانها بسیج میکنند.
لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِٱلْبَیِّنَٰتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ ٱلْکِتَٰبَ وَٱلْمِیزَانَ لِیَقُومَ ٱلنَّاسُ بِٱلْقِسْطِۖ( حدید ٢٥)
در پرتو چنین بینشی جمهوریت در اندیشه و سیره امام راحل عظیم الشان و امام شهید عزیزمان ژرفایی بیش از فلسفه های سیاسی رایج مییابد.
اولین تبلور جمهوریت در عقلانیت تحقق یافته انقلاب اسلامی، مشارکت مردم در نهضت و مبارزات بود که نهضت و انقلاب اسلامی را از تمام انقلابهای دیگر متمایز میساخت. نهضت و انقلابی که همچنان جاری و ساری است.
تبلور دیگر جمهوریت مشارکت مردم در تعیین نظام حکومت جایگزین بود و به انتخاب نظام جمهوری اسلامی انجامید و همچنان مشروعیت بخش به این نظام است.
تبلور دیگر جمهوریت در عقلانیت انقلاب مشارکت مردم در تعیین مدل حکمرانی بود که در فرایند انتخاب اعضای خبرگان و شیوه نگارش و همه پرسی تصویب قانون اساسی ظهور یافت و همچنان میثاق ملی جامعه به شمار میرود.
سپس نوبت به مشارکت مردم در انتخاب حکمرانان و کارگزاران نظام حکومت رسید و در انتخاباتهای پرشمار جمهوری اسلامی و گردش حکمرانان در دوره های مختلف بروز یافته است.
مرحله بعد مشارکت مردم در نظارت بر عملکرد حکمرانان است. این مرحله در معارف فقهی اسلام در قالب آموزه امر به معروف و نهی از منکر صورت بندی شده است و مهمترین شأن سیاسی فریضتین به شمار میرود. هر چند در قانون اساسی به این امر توجه شده و دستگاههایی مکلف به اعمال نظارت هستند اما در نهادسازی برای مشارکت مردم در این زمینه احتیاج به فن آوریهای اجتماعی جدیدی داریم.
سطح دیگر جمهوریت در عقلانیت انقلاب اسلامی مشارکت مردم در تصمیم سازی برای حکمرانان است. این مهم در معارف اسلامی با آموزه شورا معرفی شده است آنجا که پیامبر اکرم را در امر حکمرانی به مشاوره فرمان میدهد. وَشَاوِرْهُمْ فِی ٱلْأَمْرِۖ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی ٱللَّهِۚ( آل عمران ١٥٩)
طبیعتاً این تکلیف پیامبر تکلیفی را هم برای نخبگان اجتماعی ایجاد میکند که در تصمیم سازی برای حکمرانان مشارکت مشورتی خود را داشته باشند. سطح دیگر جمهوریت در عقلانیت انقلاب اسلامی مشارکت مردم در حکمرانی و پیشبرد طرح ها و برنامه ها و رسیدن به اهداف و آرمان هاست.
این اصل در آموزه های اسلامی با عنوان تعاون بیان شده است و شاید آیه شریفه هُوَ ٱلَّذِیٓ أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِۦ وَبِٱلْمُؤْمِنِینَ( انفال ٦٢) اشاره به این نوع مشارکت باشد.
نهادهای اجتماعی که در کنار ساختارهای رسمی در صدر اسلام و در بستر انقلاب اسلامی ایجاد شده است به منظور مشارکت مردم در پیشبرد اهداف جامعه بوده است. البته در گام دوم انقلاب اسلامی به بازخوانی و بازآفرینی روزآمد این نهادها در بسیاری از عرصهها نیازمندیم.
اما آنچه در نخستین پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی آمده است، مشارکت مردم در رهبری و امامت جامعه است. این تعبیر در کنار لحن فروتنانه و متواضعانه ای که دارد، نه فقط اشاره به اتفاقات مهم پس از شهادت امام شهید عزیز بلکه بینش و دیدگاه اصیل اسلامی در آموزه ولاءها و ولایت هاست که فرمود: وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی ٱلَّذِینَ ٱسْتُضْعِفُواْ فِی ٱلْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةࣰ وَنَجْعَلَهُمُ ٱلْوَٰرِثِینَ( قصص ٥)
امام راحل عظیم الشان در پیامی در روز جمهوری اسلامی این عید را عید امامت امت نامیدند. حال با این توضیحات میتوانیم فراز دوم پیام رهبر معظم انقلاب را دوباره بخوانیم و عمق حکمی آن را بیشتر بیابیم.
حجت الاسلام والمسلمین امین اسدپور
نظر شما