صدقه و ازدواج، از عوامل افزایش بهره‌وری ثروت در اسلام است

حجت الاسلام و المسلمین زین العابدین بابایی از مبلّغان شهرستان آمل در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری با اشاره به نامگذاری امسال به «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» توسط مقام معظّم رهبری حضرت آیت الله سید مجتبی حسینی خامنه ای (مدّ ظلّه العالی) اظهار داشت: یکی از نکاتی که در مباحث اقتصادی باید به آن توجه نمود، توجه به عوامل بهره آور ساختن مال می باشد.

وی با اشاره به عوامل طبیعی مؤثر، برای بهره آور ساختن مال، مانند کار و تولید، خاطرنشان کرد: در روایات ما نیز به عواملی دیگر برای رشد آن بیان شده است؛ و «صدقه دادن» از جمله مصادیق آن می باشد. در روایتی از رسول الله (ص) می خوانیم: «تَصَدَّقُوا، فَإِنَّ الصَّدَقَةَ تَزِیدُ فِی الْمَالِ کَثْرَةً؛ صدقه دهید که صدقه مال را افزایش می دهد. (الکافی، ج 4، ص 9). «امانت داری» یکی دیگر از عوامل معنوی برای بهره وری اموال است. رسول خدا (ص) فرمود: «الأَمَانَةُ تَجْلِبُ الْغِنَی وَ الْخِیَانَةُ تَجْلِبُ الْفَقْرَ؛ امانتداری، بی نیازی می آورد و خیانت، فقر.» (قرب الإسناد، ص 55؛ ر. ک: الکافی، ج 5، ص 133). «ازدواج» یکی دیگر از عوامل به شمار می آید. رسول الله (ص) فرمود: ازدواج کنید؛ زیرا زنان برایتان مال آورند. «تَزَوَّجُوا النِّسَاءَ، فَإِنَّهُنَّ یَأْتِینَ بِالْمَال» (مکارم الأخلاق، ص 196) «سخن نیکو» یکی دیگر از عوامل است. حضرت امام سجّاد (ع) فرمود: «الْقَوْلُ الْحَسَنُ یُثْرِی الْمَالَ وَ یُنْمِی الرِّزْقَ ...؛ سخن نیکو مال و روزی را افزایش می دهد.» (الأمالی، صدوق، ص 2). «طهارت» یکی دیگر از عوامل است. مردی از تنگ دستی نزد رسول خدا (ص) شکایت کرد. آن حضرت فرمود: همواره با وضو باش تا روزی و برکت خدا برایت ادامه یابد؛ پس آن مرد [ همراه با کار و تلاش ] به این رهنمود عمل کرد و روزی اش گسترش یافت. «شَکَا إِلَیْهِ رَجُلٌ قِلَّةَ الرِّزْقِ، فَقَالَ (صلی الله علیه وآله وسلم): أَدِمِ الطَّهَارَةَ یَدُمْ عَلَیْکَ الرِّزْقُ، فَفَعَلَ الرَّجُلُ ذَلِکَ فَوُسِّعَ عَلَیْهِ الرِّزْقُ» (عوالی اللئالی، ج 1، ص 268). امام صادق (ع) فرمود: آنکه بی وضو در پی حاجت خود برود و نیازش برآورده نشود، جز خویشتن را سرزنش نکند. «مَنْ ذَهَبَ فِی حَاجَةٍ عَلَی غَیْرِ وُضُوءٍ فَلَمْ تُقْضَ حَاجَتُهُ فَلا یَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ» (الفقیه، ج 3، ص 157).

حجت الاسلام و المسلمین بابایی اظهار داشت: از این روایات بیان شده، چند نکته مهم به دست می آید: الف: پیوند ناگسستنی دین و دنیا؛ بدین معنا که مناسب است در امور دنیوی باوضو بود تا خدا از یاد انسان نرود ب. توجّه به روح توحیدی و الهی در کارهای دنیوی. ج. احساس عدم استقلال انسان در فعالیت های زندگی؛ چون بخشی از کارها با توفیق الهی به دست خود انسان انجام می گیرد و بخش دیگر، اثر توجّه و عنایت غیبی خدا است. توجّه خدا به آدمی نیز مایه برکت کار است؛ یعنی تمام نعمت ها به اراده الهی است؛ ولی گاهی مشهود و به دست خود انسان موجود می شود و زمانی غیر مشهود و از راه های پیش بینی نشده به دست می آید.

کسب یا عامل مادی تولید

کارشناس دینی ابراز داشت: اشتغال و کسب، از عوامل مادّی تولیدِ ثروت است. در اسلام کسب حلال واجب شده و از حرام آن باید پرهیز کرد. روایات اهل بیت (ع) به اهمیّت و فضیلت کسب حلال و شروط و آثار آن، درآمد های حرام و انواع کسب اشاره کرده است. امام صادق (ع) نسبت به «اهمیّت تلاش و کسب» توجه داده اند. در روایتی از کتاب من لا یحضره الفقیه می خوانیم وقتی آیه «و مَن یَتَّقِ اللهَ یَجعَل لَهُ مَخرَجاً ٭ و یَرزُقهُ مِن حَیثُ لا یَحتَسِبُ» فرود آمد، گروهی از اصحاب رسول خدا (ص) با برداشتی نادرست از آیه، از کار، دست کشیده، به عبادت و دعا پرداختند. چون این خبر به پیامبر (ص) رسید، آن حضرت فرمود: من دشمن دارم کسی را که دهانش را به دعا بگشاید و بگوید: روزی ام ده؛ ولی کار و کسب را رها کند. «.... إِنِّی لأُبْغِضُ الرَّجُلَ فَاغِراً فَاهُ إِلَی رَبِّهِ یَقُولُ: ارْزُقْنِی وَ یَتْرُکُ الطَّلَبَ» (الفقیه، ج 3، ص 192)

وی افزود: رسول خدا (ص) فرمود: گروهی از امت من دعایشان پذیرفته نمی شود؛ از جمله مردی که در خانه اش بنشیند و بگوید: پروردگارا! روزی ام ده و در پی کسب روزی نرود. «... إِنَّ أَصْنَافاً مِنْ أُمَّتِی لا یُسْتَجَابُ لَهُمْ دُعَاؤُهُمْ... وَ رَجُلٌ یَقْعُدُ فِی بَیْتِهِ وَ یَقُولُ: یَا رَبِّ! ارْزُقْنِی وَ لا یَخْرُجُ وَ لا یَطْلُبُ الرِّزْق ...» (الکافی، 5، ص67)

حجت الاسلام و المسلمین زین العابدین بابایی یادآور گردید: امام صادق (ع) می فرماید: خدا دشمن دارد مردی را که دهانش را به دعا گشوده، بگوید: خدایا! روزی ام ده؛ ولی کسب را ترک کند. «إِنَّ اللهَ یُبْغِضُ العَبد فَاغِراً فَاهُ و یَقوُل: اللهُمَ ارْزُقْنِی وَ یَتْرُکُ الطَّلَبَ» (عوالی اللئالی، ج 4، ص 22) حضرت (ع) درباره کار و شغل عمر بن مسلم پرسید. گفتند: تجارت را رها کرده و به عبادت و دعا روی آورده است. آن حضرت فرمود: وای بر او! مگر نمی داند دعای بیکار پذیرفته نمی شود. «... مَا فَعَلَ عُمَرُ بْنُ مُسْلِمٍ؟ قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاکَ أَقْبَلَ عَلَی الْعِبَادَةِ وَ تَرَکَ التِّجَارَةَ، فَقَالَ: وَیْحَهُ، أَ مَا عَلِمَ أَنَّ تَارِکَ الطَّلَبِ لا یُسْتَجَابُ لَهُ» (الکافی، ج 5، ص 84)

وی بیان کرد: راوی می گوید: نزد امام صادق (ع) بودم و امام درباره مردی پرسیدند. عرض شد: نیازمند شده است. پرسیدند: امروز چه می کند؟ عرض شد: در خانه، خدا را عبادت می کند. حضرت پرسیدند: هزینه زندگی اش از کجا تأمین می شود؟ عرض شد: از ناحیه برخی از برادران. فرمود: به خدا سوگند! کسی که هزینه زندگی او را می دهد، از او عابدتر است. «سَأَلَ أَبُوعَبْدِاللهِ (ع) عَنْ رَجُلٍ وَ أَنَا عِنْدَهُ، فَقِیلَ لَهُ: أَصَابَتْهُ الْحَاجَةُ. قَالَ: فَمَا یَصْنَعُ الْیَوْمَ؟ قِیلَ فِی الْبَیْتِ یَعْبُدُ رَبَّهُ. قَالَ: فَمِنْ أَیْنَ قُوتُهُ؟ قِیلَ: مِنْ عِنْدِ بَعْضِ إِخْوَانِهِ، فَقَالَ أَبُوعَبْدِاللهِ (ع): وَ اللهِ لَلَّذِی یَقُوتُهُ أَشَدُّ عِبَادَةً مِنْهُ» (الکافی، ج 5، ص 78).

مبلّغ شهرستان آمل گفت: رسول خدا (ص) فرمود: کسی که برای تأمین هزینه زندگی پدر و مادر و بی نیازی آنان از مردم و برای تأمین معاش همسر و فرزندان و بی نیازی آنان از مردم و برای تأمین معاش خود و بی نیازی از مردم بکوشد، کارش در راه خداست و کسی که برای مال اندوزی بکوشد، کارش در راه شیطان است. «السّاعِی عَلَیٰ وَالِدَیْه لِیَکُفَّهُمَا وَ یُغْنِیَهُمَا عَن النّاسِ، فی سَبِیل اللهِ وَمَنْ سَعیٰ عَلیٰ زَوْجٍ أَوْ وَلَدٍ لِیَکُفَّهُمْ وَیُغْنِیَهُمْ عَنِ النّاسِ، فی سَبیلِ الله وَالسّاعِی عَلَی نَفْسِهِ لِیُغْنِیَهَا وَ یَکُفَّهَا عَنِ النَّاسِ فِی سَبِیلِ اللهِ وَ السَّاعِی مُکاثَرةً فِی سَبِیل الشّیْطَان» (المعجم الأوسط، ج 8، ص 277 ـ 278).

وی اظهار داشت: امام رضا (ع) فرمود: کسی که از فضل خدا برای تأمین معاش خانواده اش بجوید، پاداش او از مجاهد در راه خدای بزرگ بیشتر است. «الَّذِی یَطْلُبُ مِنْ فَضْلِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَا یَکُفُّ بِهِ عِیَالَهُ أَعْظَمُ أَجْراً مِنَ الْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ» (الکافی، ج 5، ص 88) پیامبر (ص) فرمود: هرگاه بنده برای تأمین نیاز خانواده بیرون رود، خدا برای هر گام او یک درجه می نویسد؛ «إذَا خَرَجَ العَبْدُ فِی حَاجَةِ أَهْلِهِ کَتَبَ اللهُ تَعالَیٰ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ دَرجةً...» (کنز العمّال، ج16، ص282). همچنین فرمود: هرکس در یکی از شهرها در سختی و آسانی برای تأمین هزینه خانواده اش بکوشد، روز قیامت با پیامبران محشور می شود؛ «من کَانَ فِی مِصْرٍ مِنْ الأَمْصَارِ یَسْعیٰ عَلی عِیالِهِ فِی عُسْرِهِ وَ یُسْرِهِ جَاءَ یَوْمَ القِیامَةِ مَعَ النبَّیِیّن ...» (تاریخ مدینة دمشق، ج 33، ص 348). در روایتی دیگر از رسول الله (ص) می خوانیم: «مَنْ أَکَلَ مِنْ کَدِّ یَدِهِ کَانَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فِی عِدَادِ الأَنْبِیَاءِ وَ یَأْخُذُ ثَوَابَ الأَنْبِیَاءِ؛ هر که از دست رنج خویش بخورد، روز قیامت در شمار پیامبران باشد و پاداش آنان را دریافت کند.» (جامع الأخبار، ص 139).

حجت الاسلام و المسلمین بابایی خاطرنشان کرد: در امالی شیخ صدوق آمده است که حضرت رسول (ص) فرمود: در سفر معراج وارد بهشت شدم و در آنجا قصری از یاقوت سرخ دیدم که درونش بر اثر نورانیّتش از بیرونش پیدا بود. از جبرئیل پرسیدم: این قصر از آنِ کیست؟ گفت:... برای کسی که اطعام کند. امیرمؤمنان (ع) پرسید: آیا در میان امت شما کسی توان آن را دارد؟ فرمود:... آیا می دانی اطعام کردن چیست؟ عرض کردم: خدا و رسولش بهتر می دانند. فرمود: کسی که برای معاش خانواده اش بکوشد تا آبروی آنان را در برابر مردم نگه دارد. «لَمَّا أُسْرِیَ بِی إِلَی السَّمَاءِ دَخَلْتُ الْجَنَّـةَ، فَرَأَیْتُ فِیهَا قَصْراً مِنْ یَاقُوتٍ أَحْمَرَ یُرَی بَاطِنُهُ مِنْ ظَاهِرِهِ لِضِیَائِهِ وَ نُورِهِ... فَقُلْتُ: یَا جَبْرَئِیلُ! لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ؟ قَالَ لِمَنْ... أَطْعَمَ الطَّعَامَ... . قَالَ عَلی (ع): فَقُلتُ: یَا رَسُولَ اللهِ وَ فِی أُمَّتِکَ مَنْ یُطِیقُ هذا؟ قَالَ: أَ تَدْرِی مَا إِطْعَامُ الطَّعَامِ؟ قُلْتُ: اللهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: مَنْ طَلَبَ لِعِیَالِهِ مَا یَکُفُّ بِهِ وُجُوهَهُمْ عَنِ النَّاسِ...» (الأمالی، طوسی، ص 458 ـ 459).

کارشناس دینی اظهار داشت: امام صادق (ع) فرمود: اگر دانستی یا به تو گفتند که روزی ات فراهم است، از تلاش برای روزی دست برندار و تا می توانی بکوش تا سربار دیگران نباشی. محمّد بن منکدر می گوید: روزی یکی از بزرگان قریش (امام باقر (ع)) را دیدم که در پی کسب مال دنیا بود. به او گفتم: اگر هم اکنون اجل تو فرا رسد، چه می کنی؟ گفت: من در حال اطاعت خدا هستم؛ زیرا به این وسیله نیاز خود و خانواده ام را تأمین می کنم و از تو و مردم بی نیاز می شوم.