اخلاق مقاومت در سیره شهدا و ایثارگران؛ از «معنویت جبهه‌ها» تا هشدار درباره آفت غرور

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، در ششمین نشست از سلسله نشست‌های علمی اخلاق مقاومت با عنوان «جایگاه و جلوه‌های اخلاق مقاومت در سیره شهدا و ایثارگران»، که به همت بنیاد علمی فرهنگی هاد برگزار شد، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسن منتظرین به تبیین جایگاه اخلاق و معنویت در جبهه‌های مقاومت پرداخت و با اشاره به ویژگی‌های منحصر به فرد دفاع مقدس، اظهار کرد: دفاع مقدس هشت‌ساله و امتداد آن در دوران اسارت، دفاع از حرم اهل‌بیت علیهم‌ السلام و حتی جنگ‌های تحمیلی اخیر، پدیده‌ای استثنایی در جهان معاصر است که مشابه آن را جز در صدر اسلام نمی‌توان یافت.

وی افزود: دفاع مقدس هشت ساله، چه در محتوا و چه در شکل، با همه جنگ‌هایی که در طول تاریخ رخ داده متفاوت بود و حقیقتاً فضایی را رقم زد که فهم و ترسیم آن برای نسل امروز دشوار است؛ زیرا از یک سو فاصله زمانی طولانی با آن دوران ایجاد شده و از سوی دیگر جلوه‌های دنیا و مادیات در زندگی‌ها پررنگ شده است.

دفاع مقدس؛ قله‌ای متفاوت در تاریخ مقاومت

حجت‌الاسلام والمسلمین منتظرین با اشاره به سخنانی از شهید حاج قاسم سلیمانی (ره) درباره تفاوت شهدای دفاع مقدس و شهدای مدافع حرم گفت: شهید سلیمانی در مصاحبه‌ای تصریح کرده بود که اگر شهدای دفاع مقدس قله دماوند باشند، شهدای مدافع حرم تپه‌های پایین‌دست آن هستند.

وی افزود: شاید در نگاه نخست این تعبیر عجیب به نظر برسد، زیرا جنگ سوریه جنگی شهری و پیچیده بود، اما شهید سلیمانی که هر دو عرصه را از نزدیک مدیریت کرده بود، به‌ خوبی تفاوت فضای معنوی دفاع مقدس با سایر میدان‌ها را درک می‌کرد.

استاد حوزه خاطرنشان کرد: در جبهه‌های دفاع مقدس، «ایثار» یک روحیه عمومی بود؛ یعنی رزمنده از خود می‌گرفت و به برادر دینی‌اش می‌بخشید. هرچند همه افراد در یک سطح نبودند، اما جو غالب جبهه‌ها، معنویت و اخلاص بود.

وی تأکید کرد: معنویت در جبهه‌ها به این معنا نبود که همه افراد به درجات عالی عرفانی رسیده باشند، بلکه مهم این بود که فضای غالب، انسان را به سمت رشد معنوی سوق می‌داد و اگر کسی کمترین زمینه‌ای داشت، بستر برای شکوفایی او فراهم بود.

قرآن و عترت؛ محور اصلی معنویت جبهه‌ها

حجت‌الاسلام والمسلمین منتظرین با بیان اینکه اساس معنویت در جبهه‌ها بر محور قرآن و عترت (ع) استوار بود، اظهار کرد: رزمندگان با تمام وجود حقیقت «کتاب‌الله و عترتی» را درک می‌کردند و زندگی جبهه‌ها با قرآن، دعا، توسل و محبت اهل‌بیت علیهم‌السلام عجین شده بود.

وی افزود: برای شناخت انگیزه واقعی رزمندگان باید به وصیت‌نامه شهدا مراجعه کرد؛ زیرا وصیت‌نامه‌ها در حقیقت اساسنامه معنوی رزمندگان اسلام در دوران دفاع مقدس هستند.

این پژوهشگر حوزه دفاع مقدس گفت: بررسی‌های آماری انجام‌شده درباره وصیت‌نامه شهدا نشان می‌دهد که چهار محور اصلی در آنها بسیار برجسته بوده است؛ عشق به امام حسین علیه‌السلام، انتظار و سربازی امام زمان(عج)، پیروی از ولایت فقیه و مسئله حجاب.

وی ادامه داد: شگفت‌آور است که نوجوانی ۱۶ یا ۱۷ ساله در وصیت‌نامه خود بر حجاب و عفاف تأکید می‌کرد و جملاتی مانند «خواهرم، سیاهی چادرت از سرخی خون من ارزشمندتر است» می‌نوشت؛ آن هم در فضایی که جامعه آن روز از نظر ظاهری بسیار متفاوت‌تر از امروز بود.

نقش امام خمینی (ره) در مهندسی معنوی جبهه‌ها

حجت‌الاسلام والمسلمین منتظرین یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری فضای اخلاقی و معنوی جبهه‌ها را ارشادات حضرت امام خمینی (ره) دانست و تصریح کرد: امام با پیام‌ها، نامه‌ها و تذکرات خود، فضای جبهه‌ها را به‌ گونه‌ای ترسیم می‌کرد که رزمنده جز به رضای خدا و قرب الهی به چیز دیگری فکر نمی‌کرد.

وی با اشاره به برخی بیانات امام خمینی (ره) گفت: امام رزمندگان را «لشکریان امام زمان (عج)» خطاب می‌کرد و همین تعبیر، روحیه‌ای متفاوت در آنان ایجاد می‌کرد؛ زیرا کسی که خود را سرباز امام زمان (عج) بداند، دیگر برای غذا، لباس، امکانات یا حقوق دنیوی وارد میدان نمی‌شود.

پژوهشگر دفاع مقدس افزود: امام خمینی (ره) در یکی از پیام‌های خود فرمودند: «شما با رزمندگان صدر اسلام تفاوتی ندارید» و این تعابیر، افق فکری رزمندگان را متحول می‌کرد.

وی ادامه داد: امام، جنگ را مسیری برای تعالی معنوی معرفی می‌کرد و همین نگاه، جبهه‌ها را به مدرسه‌ای بزرگ برای تربیت انسان تبدیل کرده بود.

اخلاص بسیجی‌های بی‌ادعا

حجت‌الاسلام والمسلمین منتظرین با نقل خاطره‌ای از دوران دفاع مقدس گفت: در یکی از یگان‌ها، برای اصلاح قرائت حمد و سوره رزمندگان برنامه‌ای برگزار شد و مشخص شد تنها درصد اندکی از نیروها حمد و سوره صحیح دارند؛ اما همین نیروهای کم‌سواد با اخلاص و صداقت در میدان جهاد حاضر می‌شدند و به شهادت می‌رسیدند.

وی افزود: این نشان می‌دهد که فهم حقیقی قرآن و معنویت تنها به سواد ظاهری وابسته نیست، بلکه صفای دل و تبعیت از ولایت، انسان را به قله‌های معنوی می‌رساند.

روحانیت؛ ستون معنوی جبهه‌ها

رزمنده دفاع مقدس، حضور روحانیون در جبهه‌ها را دومین عامل مهم در شکل‌گیری اخلاق مقاومت دانست و اظهار کرد: روحانیت در سطوح مختلف، از قرارگاه‌ها تا گردان‌ها، حضور فعال داشت و نقش مهمی در هدایت معنوی رزمندگان ایفا می‌کرد.

وی افزود: روحانیون رزمی تبلیغی در متن گردان‌ها و سنگرها حضور داشتند، برای رزمندگان حدیث و احکام می‌گفتند، روضه می‌خواندند و پاسخگوی مسائل معنوی آنان بودند.

حجت‌الاسلام والمسلمین منتظرین تصریح کرد: یگان‌هایی که ارتباط بیشتری با روحانیت داشتند، فضای معنوی قوی‌تری نیز داشتند و نماز جماعت، دعاهای توسل و کمیل، نماز شب و توسل به امام زمان (عج) در آنها پررنگ‌تر بود.

وی ادامه داد: روحانیون جبهه‌ها بیش از هر چیز بر توسل به اهل‌ بیت علیهم‌السلام، الگوگیری از عاشورا و اهتمام به عبادات تأکید می‌کردند.

از شهید ردانی‌پور تا حاج‌آقای صلواتی

رزمنده دفاع مقدس با اشاره به برخی چهره‌های شاخص روحانیت در جبهه‌ها گفت: حجت‌الاسلام شهید مصطفی ردانی‌پور از جمله روحانیونی بود که عشق به حضرت زهرا سلام‌ الله‌ علیها و امام زمان (عج) در رفتار و گفتار او موج می‌زد و رزمندگان را نیز به همین مسیر هدایت می‌کرد.

وی افزود: حجت‌الاسلام شهید مجتبی اکبرزاده که در لشکر حضرت علی‌ بن‌ ابیطالب علیه‌السلام حضور داشت، به «حاج‌آقای صلواتی» معروف بود؛ زیرا تسبیح، مهر و قرآن را میان رزمندگان توزیع می‌کرد و در مقابل از آنان صلوات هدیه می‌گرفت.

حجت‌الاسلام والمسلمین منتظرین خاطرنشان کرد: همین رفتارها فضای جبهه‌ها را سرشار از ذکر و معنویت می‌کرد و روحیه‌ای خاص در میان نیروها به وجود می‌آورد.

فرماندهانی که مربی اخلاق بودند

وی سومین عامل مهم در تقویت اخلاق مقاومت را نقش فرماندهان دانست و اظهار کرد: فرماندهان دفاع مقدس از نظر معنوی و عرفانی در سطوح بسیار بالایی قرار داشتند.

حجت‌الاسلام والمسلمین منتظرین با اشاره به شهید محمود شهبازی گفت: او از دلباختگان نهج‌البلاغه بود و برای نیروهایش کلاس‌های نهج‌البلاغه برگزار می‌کرد و در عین حال به‌ شدت از شهرت گریزان بود.

وی ادامه داد: شهید صیاد شیرازی نیز با ارادت ویژه به امام زمان (عج) و معنویت عمیق خود، تأثیر فراوانی بر نیروهای ارتش و سپاه داشت.

دنیاگریزی؛ جلوه روشن اخلاق مقاومت

پژوهشگر دفاع مقدس با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین جلوه‌های معنویت در جبهه‌ها، دنیاگریزی بود، گفت: رزمندگان حقیقتاً دل از دنیا بریده بودند و همین مسئله آنان را برای حضور در میدان‌های سخت آماده می‌کرد.

وی افزود: کسی که زیر آتش شدید دشمن از خاکریز عبور می‌کرد، اگر دلبسته دنیا بود هرگز نمی‌توانست قدم از قدم بردارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین منتظرین با اشاره به خاطره‌ای از شهید حسین خرازی گفت: شهید خرازی پس از چند روز مرخصی، وقتی احساس کرد آرامش خانه ممکن است او را به دنیا وابسته کند، بلافاصله به جبهه بازگشت؛ زیرا این احساس را وسوسه شیطان می‌دانست.

نماز شب؛ راز استقامت رزمندگان

وی نماز شب را یکی از جلوه‌های برجسته معنویت در جبهه‌ها دانست و گفت: در بسیاری از شب‌های عملیات، رزمندگان پیش از اذان صبح برای نماز شب بیدار می‌شدند و فضای سنگرها سرشار از مناجات و اشک بود.

رزمنده دفاع مقدس ادامه داد: نوجوانانی که در زندگی عادی به سختی از خواب بیدار می‌شدند، در جبهه یکدیگر را برای نماز شب بیدار می‌کردند و این روحیه، حاصل همان فضای معنوی حاکم بر جبهه‌ها بود.

وی با نقل خاطره‌ای از شهید تورجی‌زاده گفت: وقتی از او پرسیدند چگونه ترس شب عملیات را از بین برد، به محل سجده‌اش اشاره کرد و گفت: «شب‌ها با گریه و توسل از خدا می‌خواستم این ترس را از دلم بردارد.»

حجت‌الاسلام والمسلمین منتظرین در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به آفت‌های تهدیدکننده معنویت جبهه‌ها گفت: یکی از مهم‌ترین خطراتی که امام خمینی (ره) نسبت به آن هشدار می‌داد، مسئله ذوب در ملی‌گرایی بود. در دوران دفاع مقدس، انگیزه اصلی رزمندگان دفاع از اسلام، مکتب اهل‌ بیت علیهم‌السلام و نظام اسلامی بود، نه صرفاً خاک و وطن به معنای ناسیونالیستی آن.

شهادت؛ اوج بندگی

پژوهشگر دفاع مقدس با اشاره به نگاه عرفانی امام خمینی (ره) به مسئله شهادت گفت: امام شهادت را اوج بندگی و سیر و سلوک معنوی می‌دانست و معتقد بود نباید ارزش خون شهدا را صرفاً در آزادسازی شهرها خلاصه کرد.

وی افزود: هدف اصلی شهدا، برافراشته شدن پرچم «لا اله الا الله» بود و همین نگاه باعث می‌شد نوجوانی ۱۸ ساله در وصیت‌نامه خود از آرزوی شهادت در راه امام حسین علیه‌السلام سخن بگوید.

غرور و غفلت؛ آفت پیروزی‌ها

حجت‌الاسلام والمسلمین منتظرین غرور و غفلت را دومین آفت خطرناک جبهه‌ها دانست و اظهار کرد: امام خمینی (ره) بارها هشدار می‌دادند که پیروزی‌ها نباید موجب غرور و غفلت از خدا شود.

وی افزود: برخی شکست‌ها در دوران جنگ، نتیجه همین غفلت‌ها بود و امام با هوشمندی تلاش می‌کرد رزمندگان را از گرفتار شدن در دام غرور حفظ کند.

پژوهشگر دفاع مقدس با اشاره به یکی از پیام‌های امام خمینی (ره) گفت: امام رزمندگان را «فرزندان قرآن کریم» خطاب می‌کرد و هشدار می‌داد که پیروزی‌ها آنان را از یاد خدا غافل نکند؛ زیرا غرور، دام خطرناک شیطان است.

وی در پایان تأکید کرد: آنچه دفاع مقدس را ماندگار کرد معنویت، اخلاص، ولایت‌مداری و اخلاق مقاومتی بود که در متن جبهه‌ها جریان داشت و امروز نیز حفظ و بازخوانی همان روحیه، مهم‌ترین نیاز جامعه است.

انتهای پیام