به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین محمدجواد یاوری شب گذشته در موکب رسانهای «امت مبعوث» وابسته به مرکز رسانه و فضای مجازی حوزههای علمیه، به تبیین جایگاه «بیعت» در فلسفه سیاسی اسلام پرداخت و آن را یکی از مفاهیم بنیادین در شکلگیری و تداوم حاکمیت دینی دانست.
وی با بیان اینکه بیعت در اندیشه اسلامی یک پیمان دوطرفه میان مردم و حاکمیت است، اظهار کرد: در بیعت، هم مردم و هم طرفی که با او بیعت میشود تعهداتی را میپذیرند و این پیمان تنها یک اعلام وفاداری ساده نیست، بلکه نوعی قرارداد اجتماعی و سیاسی محسوب میشود.
* دو گونه بیعت در اندیشه سیاسی اسلام
این استاد دانشگاه با اشاره به تقسیمبندی بیعت در فلسفه سیاسی اسلام گفت: در نگاه اسلامی دو نوع بیعت قابل تصور است؛ نخست بیعت مشروع که با حاکمیت الهی و اذن الهی پیوند دارد و دوم بیعت نامشروع که در حقیقت بیعت با شیطان و پیروان او محسوب میشود.
حجتالاسلام والمسلمین یاوری توضیح داد: در نظامهای استکباری و استعمارگر، حاکمیت معمولاً بر اساس زور، غلبه و بهرهگیری از ثروت و قدرت شکل میگیرد. در چنین ساختارهایی حاکمان با استفاده از زر، زور و تزویری که در اختیار دارند به قدرت میرسند و تلاش میکنند مردم را مطیع مطلق خود سازند.
وی خاطرنشان کرد: در چنین نظامهایی مردم عملاً به بندگی حاکمان در میآیند و موظف به اجرای دستورات آنان میشوند، در حالی که در نظام مشروع الهی، مبنای حاکمیت اذن الهی و تحقق اهداف دینی است.
* ویژگیهای بیعت مشروع در اسلام
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در ادامه با تشریح ویژگیهای بیعت مشروع گفت: در بیعت مشروع، خداوند اذن تصرف و حاکمیت را به پیامبران و امامان معصوم(ع) سپرده است. هدف از این نوع بیعت تحقق اهداف الهی و اجرای حدود و احکام دینی در جامعه است.
وی افزود: برای تحقق این اهداف، مردم باید با حاکمیت الهی بیعت کنند و در اجرای احکام الهی یاریرسان باشند. در مقابل، حاکمیت نیز موظف است به نیازهای مادی و معنوی مردم توجه کند و عدالت را در جامعه برقرار سازد.
* بیعت در عصر امام حسین(ع)؛ تقابل مشروعیت و زور
حجتالاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به شرایط سیاسی دوران امام حسین(ع) گفت: در آن دوره، یزید تلاش میکرد با استفاده از زور، تهدید، ایجاد رعب و حتی رشوه، از افراد بیعت بگیرد. چنین بیعتی در حقیقت بیعتی نامشروع بود که به تقویت ظلم و فساد میانجامید.
وی تصریح کرد: در ساختار سیاسی آن زمان، بیعت خواص اهمیت ویژهای داشت؛ به این معنا که اگر شخصیتهای برجسته جامعه با فردی بیعت میکردند، توده مردم نیز از آنان پیروی میکردند.
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: زمانی که یزید به خلافت رسید، به والی مدینه دستور داد از امام حسین(ع)، عبدالله بن زبیر و دیگر شخصیتهای برجسته جامعه برای او بیعت بگیرد تا در پی آن، مردم نیز از این بیعت تبعیت کنند.
* بیعت مردم کوفه با امام حسین(ع)
این پژوهشگر در ادامه به موضوع بیعت مردم کوفه با امام حسین(ع) اشاره کرد و گفت: بیعت مردم کوفه با امام حسین(ع) در حقیقت برای تحقق حکومت اسلامی و اجرای حدود الهی صورت گرفت.
وی افزود: در این ماجرا نیز ابتدا خواص جامعه پیشگام شدند و با امام حسین(ع) بیعت کردند تا در برابر ظلم بایستند و زمینه تحقق حکومت اسلامی را فراهم کنند.
حجتالاسلام والمسلمین یاوری گفت: هنگامی که امام حسین(ع) از مدینه حرکت کردند، گروهی از مردم با ایشان بیعت کردند و در مکه نیز افراد دیگری به این بیعت پیوستند. آنان از امام میخواستند که حاکم ظالم را کنار بزند و حکومتی مبتنی بر اجرای احکام الهی تشکیل دهد؛ از همین رو این بیعت در چارچوب بیعت مشروع قرار میگرفت.
* نقش مردم کوفه و شکست بیعت با مسلم بن عقیل
وی ادامه داد: امام حسین(ع) در پاسخ به دعوت کوفیان تأکید کردند که اگر واقعاً به دنبال چنین هدفی هستند، باید با نماینده ایشان یعنی مسلم بن عقیل بیعت کنند.
حجتالاسلام والمسلمین یاوری خاطرنشان کرد:، در ادامه فضای رعب و وحشت ایجاد شده از سوی حکومت یزیدی و همچنین دنیاطلبی برخی افراد سبب شد بسیاری از کسانی که با امام بیعت کرده بودند، پیمان خود را بشکنند و حتی در برابر آن حضرت صفآرایی کنند.
* بیعت نکردن اهلبیت(ع) با حکومتهای جور
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) تأکید کرد: در طول تاریخ هرگز نمونهای وجود ندارد که اهلبیت(ع) با حکومتهای ظلم و جور بیعت کرده باشند.
وی افزود: پس از دوران غیبت امام زمان(عج) نیز مردم تلاش کردند این پیوند و بیعت را با نایبان آن حضرت حفظ کنند. ابتدا این ارتباط با نواب خاص امام زمان(عج) برقرار بود و پس از آن نیز مردم با فقهایی که به عنوان نایبان عام امام شناخته میشدند، همراهی و بیعت داشتند.
* بیعت در عصر انقلاب اسلامی
حجتالاسلام والمسلمین یاوری با اشاره به تحولات معاصر گفت: در دوران انقلاب اسلامی نیز نوعی الگوی جدید از بیعت شکل گرفت. مخالفت امام خمینی(ره) با لایحه کاپیتولاسیون که نماد تحقیر و استثمار ملت ایران بود، زمینه شکلگیری حرکت مردمی گستردهای را فراهم کرد.
وی تصریح کرد: بیعت در عصر حاضر صرفاً به معنای دست دادن با حاکم نیست، بلکه به معنای همراهی و حمایت مردم از مسیر و آرمانهای یک نظام است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در شرایط کنونی سطح آگاهی مردم ارتقا یافته و دیگر بیعت صرفاً در سطح خواص معنا ندارد؛ بلکه عموم مردم با حمایت و همراهی خود با یک جریان یا نظام سیاسی، نوعی بیعت اجتماعی را شکل میدهند.
* حضور مردم؛ ضامن تداوم انقلاب
حجتالاسلام والمسلمین یاوری در ادامه گفت: بسیاری از مردم در جریان انقلاب اسلامی شاید به شکل نمادین با رهبران انقلاب دست نداده باشند، اما با همراهی، حمایت و حضور خود در صحنه، از این حرکت پشتیبانی کردند و همین همراهی سبب پیروزی انقلاب شد.
وی افزود: امروز نیز بیعت مردم در قالبهای مختلفی مانند حضور اجتماعی، حمایت فرهنگی، فعالیت رسانهای، کمکهای مالی و جهاد تبیین ادامه دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: حتی افرادی که به دلیل شرایط شغلی یا مشکلات شخصی امکان حضور در صحنههای عمومی را ندارند، از طریق قلم، اندیشه یا حمایتهای دیگر در مسیر دفاع از کشور و انقلاب اسلامی نقشآفرینی میکنند.
* پیامهای حضور مردمی
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در پایان خاطرنشان کرد: حضور مردم در صحنه چند پیام مهم دارد؛ نخست اینکه مدل «جمهوری اسلامی» الگویی است که توانسته در جهان معاصر، ترکیبی از جمهوریت و ارزشهای دینی را به نمایش بگذارد.
وی افزود: حمایت از جمهوری اسلامی تنها به معنای حمایت از منافع مادی نیست، بلکه دفاع از ارزشهای معنوی و هویتی جامعه نیز محسوب میشود.
حجتالاسلام والمسلمین یاوری تأکید کرد: مردم از اصل نظام و حاکمیت دفاع میکنند، هرچند ممکن است نسبت به برخی عملکردها یا خطاهای مسئولان نقد داشته باشند.
وی در پایان گفت: ملت ایران نشان دادهاند که از تهدید دشمنان هراسی ندارند؛ آنچه میتواند خطرناک باشد، عقبنشینی در برابر دشمن است.
انتهای پیام/
نظر شما