جمعه ۲۲ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۸:۵۲

آیا پس از ظهور حضرت مهدی (عج)کافران فرصت توبه دارند؟

حوزه/ میان مرحله ظهور و مرحله قیام مسلحانه تفاوت وجود دارد. در مرحله نخست، حضرت همگان را با معجزه و استدلال به اسلام دعوت میکند و باب توبه باز است؛ اما کسانی که تا پایان این مرحله ایمان نیاورده و بر گناه اصرار ورزند، هنگام رویارویی با شمشیر حضرت، دیگر توبه اضطراریشان پذیرفته نمی‌شود.

به گزارش خبرگزاری حوزه، یکی از شبهات رایج درباره عصر ظهور، بسته شدن باب توبه و عدم پذیرش ایمان گناهکاران و کافران در آن دوران است.چرا برخی روایات از برخورد قاطع حضرت مهدی علیه‌السلام بدون فرصت توبه سخن می‌گویند؟ کارشناسان مرکز پاسخگویی به سوالات دینی با تکیه بر قرآن و روایات، با تفکیک میان مرحله «ظهور» و «قیام مسلحانه» به این شبهه پاسخ داده‌اند. آنچه پیش رو دارید، تقدیم به همه مخاطبین مهدوی و جویندگان حقیقت می‌گردد.

پرسش:

آیا پس از ظهور و آشکار شدن وعده خدا بر ،زمین تو به گناهکاران و کافران پذیرفته می شود؟! چرا در برخی از روایات آمده که در آن دوران، امام زمان عج، نه دیگران را به توبه دعوت می‌کنند و نه توبه کسی را می پذیرند و هر کس را به سزای اعمالی که سابقا ،داشت می‌رسانند؟ چرا با ظهور ایشان فرصت توبه بسته می شود در حالی‌که هنوز نمرده اند و در دنیا به سر می برند؟!

پاسخ:

بنا بر روایات، دوران آخرالزمان و قبل از ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، دورانی همراه با آشفتگی بشر و انحطاط دینی و اخلاقی بوده و زمین از فساد پر خواهد شد. با در نظر گرفتن این مطلب این سؤال پیش خواهد آمد که شیوه برخورد حضرت با این جمعیت انبوه چگونه خواهد بود؟ آیا حضرت به راهنمایی و ارشاد گناهگاران پرداخته باب تو به باز بوده و نهایتا تو به آنان پذیرفته خواهد شد و یا اینکه فرصت گناهگاران و افراد آلوده به معصیت در دوران غیبت به سر آمده باب تو به مسدود شده و حضرت به پاکسازی و تسویه گناهکاران از مومنان خواهد پرداخت؟

روایات وارد شده در این زمینه مختلف بوده و می‌بایست برای پاسخ به این سؤالات به شکل صحیح، تحلیل گردد. در ادامه به ذکر چند نکته می‌پردازیم

نکته اول توبه و شرایط پذیرش آن

در قرآن کریم، آیات بسیاری وجود دارد که به صراحت، از مفید بودن توبه سخن گفته است.(۱)

در برخی دیگر از آیات، برای پذیرش تو به شروطی ذکر شده؛ مانند اینکه هنوز عذاب الهی آشکار نشده است، (۲)

توبه واقعی باشد و گناه را ادامه ندهد و دیگر اینکه نشانه های مرگ ظاهر نگردد (۳)

اگر توبه با شرایط فوق باشد حتماً پذیرفته خواهد شد و اگر یکی از شرایط حاصل نشود نشانه عدم حقیقی بودن توبه بوده و بیشتر بخاطر فرار از مجازات انجام می‌شود که این تو به فایده ای به حال فرد نخواهد داشت؛ چراکه طبق فرموده ،قرآن اگر به چنین فردی فرصتی دوباره داده شود، به همان اعمال پیشین خود باز می‌گردد. (٤)

روشن است که این دو دسته از آیات یعنی آیاتی که از قبولی هر تو به سخن گفته است و آیاتی که قبولی توبه را مشروط به شروطی میداند سازگارند و منافاتی با هم ندارند و آیات اخیر روشن کننده معنای آیات دسته اول است و نشان می دهد که منظور از قبولی تو به در آن ،آیات توبه ای است که این شرایط را دارد.

نکته دوم: پذیرش توبه در آخرالزمان

اما درباره روایات ناظر به توبه در عصر ظهور گفتنی است:

اولین دسته از ،روایات گویای این مطلب است که امکان توبه در زمان حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف وجود دارد و باب آن بسته نمی‌شود؛ چراکه دعوت فراگیر ،حضرت به منظور بازگشت دیگران است و باید آن را به مثابه فرصتی برای تو به دانست و اگر باب تو به بسته باشد، دعوت و فراخوان نیز لغو و بیهوده خواهد بود.

روایات بسیاری در زمینه دعوت همگان (اعم از ناصبی ها، سفیانی، ادیان و فرق مختلف وارد شده است؛ (۵)

برای نمونه، امام کاظم علیه السلام در حدیثی فرمودند:

چون قائم ظهور کند اسلام را بر یهود، نصارا، ستاره پرستان، ملحدان، مرتدان و کافران شرق و غرب زمین عرضه می‌کند.

پس کسی که با اختیار اسلام آورد او را به نماز و زکات دستور می‌دهد.»(۶)

نیز روایتی وجود دارد که:

هیچ یک از معجزات پیامبران و اوصیا نیست مگر اینکه خداوند برای تمام شدن حجت بر دشمنان مثل آن را بر دستان قائم ما جاری می سازد.» (۷)

با توجه به اینکه معجزه زمانی کاربرد دارد که با هدف دعوت و هدایت، برای کسانی که حق را نپذیرفته و یا در دل تردید دارند استفاده شود؛ حال اگر باب تو به بسته بود نیازی به ارائه معجزه از سوی حضرت نبود.

از این منظر روایات ،یادشده همسو با ضابطه کلی توبه در قرآن هستند و باب توبه، فارغ از زمان و مکان برای گمراهان همیشه باز است؛ مشروط به شروطی که ذکرش گذشت و ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه، یکی از این شروط نیست و در آن عصر نیز توبه پذیرفته می شود.

نکته سوم توبه و علل رد آن در باب عدم قبول توبه توسط حضرت نیز دو دسته روایات وجود دارد:

الف ـ روایاتی که اشاره به عدم درخواست توبه از سوی حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه الشریف دارد. در این باب چندین روایت وجود دارد (۸)که دارای اشکالات ذیل می‌باشد:

اگرچه در این روایات تصریح به عدم درخواست تو به شده، اما تصریحی هم بر عدم توبه پذیری از سوی حضرت نشده.

سند این دسته از روایات دارای ضعف بوده و بر این اساس نمی توان بدان تکیه کرد.(۹)

و اشکالات دیگر نظیر تعارض با دیگر روایاتی که برای این موضوع ذکر شده...

ب - روایاتی که اشاره به عدم قبولی تو به گمراهان در زمان ظهور حضرت دارند. این دسته از روایات،(۱۰) حاکی از آن است که با آشکار شدن برخی از نشانه های الهی و همچنین پدید آمدن عذاب برای عده ای از گمراهان، باب توبه بر روی آنها بسته شده و ایمان آنها سودی برایشان نخواهد داشت. همچنین کسانی که قبلاً ایمان داشته اند ولی عمل خیری نداشته اند تو به نفعی به حالشان نخواهد.

قبلاً ایمان داشته اند ولی عمل خیری نداشته اند تو به نفعی به حالشان نخواهد داشت. این مضمون، متناسب با روایاتی است که در تفسیر آیه ۱۵۸ سوره انعام بیان شده است. در این آیه آمده است:

روزی که پاره ای از نشانه های پروردگارت ،آید، کسی که قبلاً ایمان نیاورده یا خیری در ایمان آوردن خود به دست نیاورده، ایمان آوردنش سود نمی بخشد.» (۱۱)

از روایاتی که ذیل این آیه ذکر شده، به این مصادیق برای توبه ناپذیری گمراهان اشاره شده است نزدیک شدن به ،مرگ نزدیک شدن عذاب و نیز داشتن ملکه کفر و انکار که مانعی برای پذیرفتن حق می‌باشد (۱۲) این موارد، با ضابطه کلی در باب پذیرش تو به در قرآن کاملاً همسان و همسو می باشد.

نکته چهارم تفاوت میان مرحله ظهور و مرحله قیام

آنچه که می تواند راه حلی برای تعارض ظاهری روایات باشد و به ، و به ضابطه قرآنی تو به نزدیک باشد این است که روایاتی همانند:

ایمان کسانی که پیش از قیام به شمشیر امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ایمان نیاورده اند و یا در ایمانشان خیری کسب نکرده اند، سودی نخواهد بخشید (۱۳)

را چنین توضیح داد که میان مرحله ظهور امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و مرحله قیام به شمشیر آن حضرت تفاوت وجود دارد و مرحله ظهورکه زمان روشنگری و هدایت است بر مرحله قیام مسلحانه تقدم دارد. بر این اساس، در مرحله روشنگری تمام تلاش حضرت بر دعوت و هدایت متمرکز خواهد شد و پایان این مرحله آغاز صف بندی و جدایی پیروان حق از باطل و رویارویی این دو جبهه است. (۱۴)

حال اگر برای گمراهانی که برق شمشیر حضرت را مشاهده میکنند اظهار ندامت و ،ایمان بوجود آید این توبه و ایمان حقیقی نبوده و به حال ایشان سودی نخواهد داشت و با آمدن نشانه های الهی و مرگ و عذاب باب تو به به روی ایشان بسته خواهد شد.

می‌بینیم که اگر بسته شدن باب تو به در زمان قیام به شمشیر حضرت باشد، این تعارض ظاهری روایات از بین خواهد رفت. البته با دعوتی که حضرت در دوره روشنگری و هدایت انجام میدهد جمعیت زیادی از مردم ایمان آورده و اکثریت جامعه جهانی با داشتن فطرت های ،پاک به دعوت حضرت لبیک می گویند.

در احادیث داریم که «کافری نمی‌ماند مگر اینکه ایمان می آورد و بدکاری نمی ماند مگر اینکه به نیکی ها رو می‌کند.» (۱۵)

این حدیث وضعیت دعوت عمومی و فراگیر را اثبات خواهد کرد.

نتیجه

آنچه که از این بحث فهمیده می‌شود آن است که حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه الشریف دعوتی عمومی و فراگیر تا قبل از قیام به شمشیر دارد. کسانی که با این دعوت، ایمان آورده تو به نموده و به حضرت پاسخ مثبت دهند نجات می یابند و کسانی که بر گمراهی و کردار بد خود اصرار ورزیده، با شمشیرحضرت نابود خواهند شد؛ چرا که اگر هم با دیدن قیام حضرت و ترس از مرگ و عذاب ایمان آورند و تو به نمایند ایمانی حقیقی نبوده و از آنان پذیرفته نخواهد شد. ضابطه قرآنی ،نیز این مسئله را تأیید کرده و در نتیجه تعارضی در روایات وجود نخواهد داشت.