به گزارش خبرگزاری حوزه، اختتامیه دومین دوره جشنواره علمی حدیثپژوهان جوان، امروز در سالن جلسات مؤسسه معارف اهلبیت(ع) قم برگزار شد.
حجتالاسلام والمسلمین محمدتقی سبحانی در این مراسم ضمن قدردانی از برگزارکنندگان، داوران و پژوهشگران حاضر در جشنواره، اظهار داشت: امروز دومین دوره جشنواره علمی حدیثپژوهان جوان را به پایان میرسانیم و به لطف الهی در این دوره نیز شاهد موفقیتهای ارزشمند پژوهشگران جوان در عرصه مطالعات حدیثی بودیم.
داوری آثار حدیثی با دقت، ظرافت و رعایت عدالت انجام شد
رئیس پژوهشکده معارف اهلبیت علیهمالسلام با اشاره به فرآیند ارزیابی آثار ارسالی به جشنواره افزود: از نزدیک شاهد تلاشهای دقیق و مسئولانه داوران و استادان ارزیاب بودم. داوری پژوهشهای علمی، بهویژه در حوزه علوم انسانی و مطالعات دینی، همواره با دشواریهایی همراه است و در بسیاری از موارد امکان قضاوت کاملاً قطعی وجود ندارد؛ اما تلاش شد با بهرهگیری از همه ظرفیتهای علمی و انسانی موجود، عدالت و انصاف در ارزیابی آثار رعایت شود.
وی ادامه داد: آنچه بیش از نتایج نهایی اهمیت دارد، رشد علمی پژوهشگران جوان است. امروز محققان حدیثپژوه ما از بنیه علمی عمیقتر، ایدههای نوآورانهتر و جسارت بیشتری برای ورود به مسائل دشوار و پیچیده برخوردار هستند و این مسئله نویدبخش آیندهای روشن برای مطالعات حدیثی در حوزههای علمیه است.
نسل جوان حوزه علمیه ظرفیت تحول در دانش حدیث را دارد
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی تصریح کرد: تجربه این جشنواره نشان میدهد هرگاه در عرصه حدیثپژوهی بر نسل جوان سرمایهگذاری مناسب صورت گیرد، میتوان انتظار داشت بخشهای مغفولمانده یا کمتر توسعهیافته دانشهای دینی با سرعت بیشتری رشد پیدا کند و زمینههای تحول علمی در این حوزه فراهم شود.
طبقهبندی علوم؛ سنتی فراموششده در چهار قرن اخیر
این استاد حوزه علمیه با اشاره به سابقه تاریخی طبقهبندی علوم در تمدن اسلامی گفت: یکی از موضوعاتی که در دورههای شکوفایی علمی تمدن اسلامی همواره مورد توجه اندیشمندان بوده، مسئله طبقهبندی علوم است. در سنت علمی مسلمانان از حدود قرن سوم هجری به بعد، دانشمندان در رشتهها و گرایشهای مختلف تلاشهای گستردهای برای دستهبندی و نظاممند کردن علوم انجام دادهاند.
وی افزود: تقریباً تا قرون هشتم و نهم هجری شاهد تألیف آثار متعددی هستیم که با نگاهی جامع، درصدد تبیین جایگاه علوم مختلف و نسبت آنها با یکدیگر بودهاند. اما متأسفانه در چهار قرن اخیر، این سنت علمی ارزشمند به تدریج دچار رکود شده و در مواردی به فراموشی سپرده شده است.
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی خاطرنشان کرد: هرچند در دوره معاصر برخی مؤسسات علمی اقداماتی در زمینه طبقهبندی علوم انجام دادهاند، اما بسیاری از این تلاشها مبتنی بر مبانی دانششناختی برخاسته از سنت علمی اسلامی نبوده است.
طبقهبندی علوم؛ ضرورتی برای هدایت مسیرهای علمی
وی در ادامه با طرح این پرسش که «چرا دانشمندان به طبقهبندی علوم روی میآورند؟» اظهار داشت: هر زمان که حجم دادهها و تولیدات علمی افزایش پیدا میکند و تنوع رشتههای علمی گسترش مییابد، نیاز به طبقهبندی و نظاممند کردن دانشها بیش از گذشته احساس میشود.
رئیس جشنواره علمی حدیثپژوهان جوان افزود: دانشمندان بزرگی همچون فارابی از پیشگامان طبقهبندی علوم بودند و پس از او نیز متفکران برجستهای در این عرصه فعالیت کردند. در قرون مختلف اسلامی شاهد نمونههای متعددی از این دستهبندیها هستیم که هدف اصلی آنها روشن ساختن جایگاه هر دانش و ترسیم نسبت آن با سایر علوم بوده است.
وی تأکید کرد: طبقهبندی علوم تنها یک فعالیت نظری نیست، بلکه ابزاری برای جهتدهی به پژوهشگران و دانشمندان محسوب میشود تا بتوانند جایگاه رشته علمی خود را بهتر بشناسند و نقش آن را در منظومه کلی دانش درک کنند.
ضرورت بازسازی نظام طبقهبندی علوم در عصر حاضر
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی با تأکید بر ضرورت بازسازی نظام طبقهبندی علوم در عصر حاضر گفت: هرگاه طبقهبندی دانش تضعیف یا تعطیل شود، بهتدریج آشفتگی در تولید علم و همچنین در تعیین جهتگیریهای دانشی پدید میآید. از این رو، بازاندیشی در نظام طبقهبندی علوم یکی از نیازهای اساسی دوره معاصر به شمار میرود.
استاد حوزه علمیه قم افزود: در دوران معاصر تحولات متعددی رخ داده است که بازسازی و بازتعریف طبقهبندی علوم را ضروری میکند. در سنت علمی ما همچنان تقسیمبندی علوم به «معقول» و «منقول» مورد توجه قرار دارد و این تقسیمبندی از دقت و اعتبار قابل قبولی برخوردار است. همچنین تقسیم دانشها به علوم نظری و عملی، که ریشه در سنت کهن ارسطویی دارد، همچنان مطرح است.
ظهور گونههای جدید دانش و ضرورت تعیین جایگاه آنها
این استاد حوزه ادامه داد: امروزه در کنار علوم نظری، از علوم کاربردی نیز سخن گفته میشود. همچنین تقسیمبندیهایی مانند علوم پایه، علوم ابزاری، علوم اصالی و علوم عالی در ادبیات علمی معاصر رواج یافته است. در کنار این تحولات، با پدیدهای به نام علوم انسانی نیز مواجه هستیم که هنوز نسبت دقیق آن با علوم اسلامی بهصورت شفاف تبیین نشده است.
رئیس پژوهشکده معارف اهلبیت علیهمالسلام تصریح کرد: هنوز مشخص نیست که آیا علوم انسانی بخشی از علوم اسلامی محسوب میشود یا باید آن را در منظومهای مستقل مورد بررسی قرار داد. افزون بر این، با حجم گستردهای از پرسشهای جدید مواجه هستیم که در گذشته سابقه نداشتهاند.
نهادهای علمی باید نقشه جامع دانش را ترسیم کنند
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی با اشاره به تفاوت شرایط علمی امروز با گذشته اظهار کرد: در گذشته یک اندیشمند یا بنیانگذار علمی میتوانست چارچوبی را طراحی کند و نسلهای بعدی برای قرنها از آن تبعیت کنند، اما در شرایط کنونی چنین امکانی وجود ندارد. امروزه مراکز علمی، دانشگاهها و نهادهای مادر پژوهشی باید به میدان آمده و نقشه جامع دانش و دانشگاه را ترسیم کنند.
وی افزود: سنت علمی شیعه در بسیاری از عرصهها در حال شکوفایی است، حوزههای علمیه روندی رو به تحول را طی میکنند و دانشمندان شیعه در سطح جهانی از جایگاه برجستهای برخوردار هستند.
حدیث؛ مظلومترین دانش در نظام علمی معاصر
این پژوهشگر حوزوی با بیان اینکه یکی از دانشهایی که بیشترین آسیب را از فقدان طبقهبندی صحیح علوم دیده، دانش حدیث است، گفت: حدیث را میتوان قربانی آشفتگی ذهنی موجود در نظام دانش دانست. شاید هیچ دانشی به اندازه حدیث در این زمینه مظلوم واقع نشده باشد. تاکنون تحلیل جامع و روشنی درباره جایگاه حدیث در منظومه علوم اسلامی ارائه نشده است. مشخص نشده که دانش حدیث چه نسبتی با فقه، کلام، فلسفه، اخلاق، علوم انسانی و حتی قرآن کریم دارد. در واقع هنوز تصویر جامعی از موقعیت حدیث در ساختار کلان دانش اسلامی در اختیار نداریم.
نگاه ابزاری به حدیث، مانع شکلگیری متخصصان این حوزه شده است
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی با انتقاد از رویکرد رایج نسبت به حدیث اظهار داشت: اگر به برداشتهای رایج در میان بسیاری از عالمان و پژوهشگران مراجعه کنیم، مشاهده میشود که غالباً حدیث به عنوان یک ابزار برای دستیابی به دانشهای دیگر تلقی میشود. این در حالی است که چنین نگاهی با حقیقت و ظرفیتهای دانش حدیث سازگار نیست.
وی افزود: در طبقهبندیهای جدید علوم، علوم پایه به علومی گفته میشود که از درون آنها دهها رشته و دانش دیگر شکل میگیرد و رشد میکند. با این حال، دانش حدیث در فضای علمی امروز به جای آنکه به عنوان یک علم پایه شناخته شود، به سطح یک علم ابزاری یا علم عالی تنزل یافته است.
حدیثشناسی، بنیان و مادر علوم اسلامی
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی تأکید کرد: حدیث و حدیثشناسی را باید از علوم مادر و بنیادین در منظومه معرفتی اسلام دانست. تقریباً هیچ دانش اصیل و برجسته اسلامی را نمیتوان یافت که از حدیث بینیاز باشد یا بتوان بدون تکیه بر میراث حدیثی آن را استوار و پایدار نگه داشت.
استاد حوزه علمیه قم در پایان افزود: اگر جایگاه واقعی حدیث در نظام دانش اسلامی بازتعریف نشود، بسیاری از علوم اسلامی نیز از پشتوانههای اصلی خود فاصله خواهند گرفت؛ از اینرو بازشناسی منزلت حدیث و حدیثشناسی، ضرورتی اجتنابناپذیر برای آینده علوم اسلامی است.
انتهای پیام/
نظر شما