به گزارش خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین فرهاد عباسی معاون پژوهش حوزههای علمیه، در آیین اختتامیه دومین دوره جشنواره علمی حدیثپژوهان جوان که امروز در سالن جلسات مؤسسه معارف اهلبیت(ع) قم برگزار شد، با تأکید بر ضرورت تحول در مطالعات حدیثی، اظهار کرد: هنوز در بخش قابل توجهی از پژوهشهای حدیثی، نگاه غالب به حدیث صرفاً بهعنوان یک گزارش یا خبر تاریخی است؛ در حالی که در مواجهه با تحولات تمدنی، مدرنیته و روند جهانیشدن، حدیث میتواند و باید بهعنوان یک گفتمان زنده، پویا و قابل تفسیر مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: هنوز کمتر به این ظرفیت توجه شده است که حدیث بتواند متناسب با نیازها و مسائل امروز، مورد تحلیل و بازخوانی قرار گیرد و در عرصه اندیشه و تمدنسازی نقشآفرین باشد.
بازخوانی معارف اهلبیت(ع) در برابر سلطه معرفتی سکولار
معاون پژوهش حوزههای علمیه تصریح کرد: منظور از بازخوانی حدیث این است که نظام سلطه معرفتی سکولار که بر بسیاری از حوزههای دانش، علم و حتی برخی عرصههای علوم اسلامی سایه افکنده است، مورد نقد و بازخوانی قرار گیرد و بر پایه ظرفیتهای عظیم معارف اهلبیت(ع)، بازسازی معرفتی صورت پذیرد.
حجتالاسلام والمسلمین عباسی خاطرنشان کرد: اگر چنین رویکردی شکل بگیرد، میتوان از حدیث بهعنوان منبعی زنده برای پاسخگویی به مسائل و چالشهای جهان معاصر بهره گرفت و زمینه احیای ظرفیتهای تمدنی معارف اسلامی را فراهم ساخت.
ضرورت بهرهگیری از روشهای پژوهشی قرن بیستویکم در مطالعات حدیثی
معاون پژوهش حوزههای علمیه با اشاره به لزوم روزآمدسازی روشهای تحقیق در حوزه حدیث گفت: یکی از الزامات تحقق این هدف، استفاده از ظرفیتهای علمی و روشهای نوین پژوهشی قرن بیستویکم در مطالعات حدیثی است.
حجتالاسلام والمسلمین عباسی ادامه داد: هرچند حدیث معمولاً مترادف با سنت دانسته میشود و یا دستکم ارتباطی وثیق با سنت دارد، اما این موضوع به هیچ وجه به معنای آن نیست که پژوهشهای حدیثی باید در چارچوب روشهای سنتی گذشته متوقف بمانند.
وی در ادامه تأکید کرد: امروز هم از حیث روششناسی و هم از منظر محتوا و کیفیت پژوهش، نیازمند بازنگری در شیوه مواجهه با انبوه دادههای حدیثی هستیم؛ دادههایی که بخش گستردهای از منابع دینشناسی را تشکیل میدهند و از جهات مختلف با سایر منابع معرفتی تفاوت دارند.
حدیث منبعی مهم در کنار قرآن، عقل و سایر منابع دینشناسی
معاون پژوهش حوزههای علمیه با اشاره به جایگاه حدیث در منظومه معرفت دینی اظهار کرد: در میان منابع دینشناسی، هیچیک از منابع مانند حدیث از چنین گستره و حجم دادهای برخوردار نیستند؛ البته این سخن به معنای محوریت مطلق حدیث نیست.
وی افزود: در تاریخ اندیشه اسلامی، جریان اخباریگری حدیث را محور اصلی معرفت دینی میدانست. این جریان در کنار خدمات ارزشمند خود، با برخی کاستیها و خطاهای روشی نیز مواجه بود. از جمله اینکه جایگاه محوری قرآن کریم در مواردی مورد خدشه قرار میگرفت.
قرآن کریم همچنان معیار نهایی سنجش روایات است
حجتالاسلام والمسلمین عباسی با تأکید بر رویکرد اصولی در مواجهه با روایات تصریح کرد: از منظر بسیاری از اندیشمندان و عالمان اسلامی، قرآن کریم همچنان محور اصلی معارف دینی است و هر باور یا گزارهای که بخواهد مورد پذیرش قرار گیرد، باید بر قرآن عرضه شود.
وی ادامه داد: در صورت وجود کمترین تعارض میان یک روایت و قرآن کریم، اصل و معیار، قرآن کریم است و هر آنچه با آن ناسازگار باشد، کنار گذاشته میشود. این نگاه، رویکردی اصولی به معارف حدیثی به شمار میرود.
برجستگی حدیث به معنای اخباریگری نیست
معاون پژوهش حوزههای علمیه در ادامه تأکید کرد: توجه ویژه به حدیث و تأکید بر ظرفیتهای گسترده آن در تولید معرفت دینی، به هیچ عنوان به معنای گرایش به اخباریگری نیست، بلکه مقصود بهرهگیری صحیح، روشمند و روزآمد از میراث عظیم حدیثی در چارچوب اصول معتبر اجتهادی و با محوریت قرآن کریم است.
حدیث، بینظیرترین منبع دینشناسی است
حجتالاسلام والمسلمین عباسی با تأکید بر جایگاه ممتاز حدیث در فرآیند دینشناسی، اظهار کرد: اگر بخواهیم منابع مختلف شناخت دین را با یکدیگر مقایسه کنیم، باید این پرسش را مطرح کنیم که در کدامیک از منابع دینشناختی، به اندازه احادیث، گزارههای معرفتی و دینشناسانه وجود دارد؟
وی افزود: در آیات شریفه قرآن کریم، احکام عقلی، عرفیات، اجماع و سایر منابع معرفتی، هیچیک از نظر حجم و گستره گزارههای دینشناسانه قابل مقایسه با حدیث نیستند. البته تاکنون آمار دقیق و جامعی از مجموع احادیث ارائه نشده است، هرچند در برخی پژوهشها و نرمافزارهای تخصصی، برآوردهایی صورت گرفته و ارقام قابل توجهی مطرح شده است.
معاون پژوهش حوزههای علمیه با اشاره به ظرفیت عظیم منابع حدیثی تصریح کرد: تنها در مجموعه «بحارالانوار» بیش از ۷۵ هزار گزاره دینشناسانه کوتاه و بلند وجود دارد؛ گزارههایی که از یک واژه یا عبارت کوتاه تا متونی چند صفحهای را در بر میگیرند.
تنوع موضوعی احادیث؛ حاصل سه قرن و نیم مواجهه با مسائل جامعه
وی در ادامه با اشاره به گستره زمانی صدور روایات گفت: دوره صدور احادیث اهلبیت(ع) نزدیک به سه قرن و نیم به طول انجامیده است. در این بازه زمانی، روایات در مواجهه با مسائل، نیازها، ابتلائات و موضوعات گوناگون اجتماعی، اعتقادی، فرهنگی و فقهی صادر شدهاند.
استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: به همین دلیل، تنوع موضوعی مورد توجه در احادیث بسیار گستردهتر از آن چیزی است که در سایر منابع معرفتی و دینشناختی مشاهده میشود. افزون بر این، شفافیت و صراحت موجود در روایات نیز ویژگی مهم دیگری است که حدیث را از دیگر منابع متمایز میسازد.
حدیث؛ منبعی بیبدیل برای شناخت معارف دینی
حجتالاسلام والمسلمین عباسی تأکید کرد: مجموعه این ویژگیها سبب شده است که حدیث برای پژوهشگری که به دنبال شناخت معارف دینی در حوزههای مختلف اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی و سایر عرصههاست، به منبعی بینظیر و بیبدیل تبدیل شود.
وی افزود: با این حال، نیازها و ضرورتهای عصر حاضر اقتضا میکند که در شیوههای پژوهش حدیثی و نوع مراجعه به روایات تجدیدنظر کنیم و از روشهای نوین بهره بگیریم.
ضرورت تغییر رویکرد پژوهشهای حدیثی در عصر جدید
معاون پژوهش حوزههای علمیه، با اشاره به تحولات روششناختی در مطالعات حدیثی گفت: امروز بیش از گذشته نیازمند آن هستیم که نگاه ما به حدیث از یک تحلیل خطی و محدود فراتر رود و به سمت تحلیل شبکهای حرکت کند؛ موضوعی که استادان ما نیز بیش از دو دهه پیش بر آن تأکید داشتند.
وی توضیح داد: در تحلیل خطی، معمولاً یک یا چند حدیث محدود، یک باب یا یک کتاب مبنای بررسی قرار میگیرد؛ اما در تحلیل شبکهای، چه در حوزه سند و چه در حوزه متن، ارتباطات میان روایات به صورت گسترده مورد مطالعه قرار میگیرد و شبکهای از پیوندها و روابط میان احادیث شکل میگیرد.
تحلیل شبکهای؛ راهکاری برای حل ابهامات حدیثی
حجتالاسلام والمسلمین عباسی با بیان اینکه تحلیل شبکهای میتواند بسیاری از ابهامات و گرههای پژوهشی را برطرف کند، اظهار داشت: هنگامی که اسناد و متون روایی در کنار یکدیگر و در قالب یک شبکه مورد بررسی قرار میگیرند، بسیاری از مشکلات، تعارضهای ظاهری و نقاط مبهم روشن میشود و ظرفیتهای تازهای برای فهم دقیقتر معارف دینی فراهم میآید.
وی ادامه داد: هرچند همچنان پژوهش درباره بسیاری از مسائل و رازهای موجود در میراث حدیثی ضروری است، اما کشف این پیوندها و شبکههای ارتباطی امروز از اهمیت و ضرورت بیشتری برخوردار شده است.
فرصت تاریخی بهرهگیری از فناوریهای نوین در مطالعات حدیثی
حجتالاسلام والمسلمین عباسی با اشاره به ظرفیت فناوریهای جدید تصریح کرد: ابزارها و فناوریهای قرن بیستویکم فرصتی کمنظیر را در اختیار پژوهشگران قرار دادهاند؛ فرصتی که حتی در بلندپروازانهترین آرزوهای دانشمندان گذشته نیز قابل تصور نبود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: امروزه با بهرهگیری از سامانهها و نرمافزارهای هوشمند که بخشی از آنها در حوزههای علمیه و مراکز علمی کشور طراحی و تولید شدهاند، میتوان شبکههای گسترده روایی را استخراج، تحلیل و بررسی کرد و افقهای جدیدی را در مطالعات حدیثی و دینشناختی گشود.
انتهای پیام/
معاون پژوهش حوزههای علمیه:
حدیث بهعنوان گفتمان زنده در مواجهه با تحولات تمدنی احیا شود / لزوم بازخوانی پژوهشهای حدیثی متناسب با نیازهای عصر جدید
حجتالاسلام والمسلمین عباسی با اشاره به جایگاه حدیث در منظومه معرفت دینی اظهار کرد: در میان منابع دینشناسی، هیچیک از منابع مانند حدیث از چنین گستره و حجم دادهای برخوردار نیستند؛ البته این سخن به معنای محوریت مطلق حدیث نیست.
اخبار مرتبط
-
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی:
«حدیثشناسی» بنیان و مادر علوم اسلامی است
حجتالاسلام والمسلمین سبحانی با تأکید بر ظرفیتهای علمی نسل جدید محققان حوزه، گفت: سرمایهگذاری صحیح بر جوانان حدیثپژوه میتواند بخش قابل توجهی از عقبماندگیه…
نظر شما