به گزارش خبرگزاری حوزه، متن زیر به تبیین شیوه صحیح مواجهه با شبهات قرآنی میپردازد و مهمترین نکاتی را که پیش از پذیرش یا رد هر ادعا باید مورد توجه قرار گیرد، مرور میکند.
در فضای مجازی یا در یک بحث دانشجویی، احتمالاً با این صحنه مواجه شدهاید: تصویری از یک آیه منتشر میشود همراه با این ادعا که «این چطور میتواند کلام خدا باشد؟» یا کسی با لحنی قاطع اعلام میکند که خودِ متن قرآن، در تناقض با خودش قرار دارد.
نکتهی مهم این است که در چنین لحظهای، واکنش اول ما تعیینکننده است. نه انکار سریع، و نه پذیرش عجولانه؛ بلکه طرح یک پرسش دقیقتر:
آیا این، واقعاً اشکالِ متنِ قرآن است، یا اشکالِ شیوهی نقل و ارائهی آن؟
فرض کنید کسی تنها یک جمله از قانون اساسی کشوری را نقل میکند، بخشهای قبل و بعدِ آن را حذف میکند، یکی دو واژه را نادرست معنا میکند، و سپس نتیجه میگیرد که این قانون از اساس متناقض است.
واکنش منطقی به چنین ادعایی چیست؟ قطعاً نمیگویید «پس قانون نادرست است». بلکه خواستار متن کامل میشوید، بافت حقوقی و تاریخیِ آن ماده را بررسی میکنید، و سپس دربارهی صحت یا سقم ادعا نظر میدهید.
همین اصل، دربارهی شبهات قرآنی نیز صادق است.
بخش قابلتوجهی از «شبهات قرآنی» که در فضای مجازی بازتولید میشوند، ریشه در خودِ متن قرآن ندارند؛ تا نیاز به پاسخ دادن یک متخصص قرآنی باشد بلکه محصول گمراه کردن تولید کننده شبهه و ترجمه اشتباه، حذفِ سیاقِ آیه، ناآشنایی با ظرافتهای زبان عربی، یا نادیدهگرفتنِ شأن نزولاند.
به بیان دیگر، در بسیاری از موارد، اشکال از ابزار روایت است، نه از خودِ واقعیتِ روایتشده.
اینجا با یک مغالطهی ذهنیِ رایج مواجهیم که شناختش اهمیت دارد:
وقتی با شبههای روبهرو میشویم و بیدرنگ پاسخش را نمیدانیم، ذهن بهسرعت این نتیجهگیریِ شتابزده را میسازد که «پس احتمالاً پاسخی وجود ندارد». اما این استدلال از نظر منطقی معتبر نیست؛ عدمِ آگاهیِ فردی، هیچ دلالتی بر عدمِ وجودِ پاسخ در واقع ندارد. صرفاً به این معناست که هنوز به آن دست نیافتهایم.
به همین دلیل، گام نخست، نه ردِ سریعِ شبهه است و نه پذیرشِ فوریِ آن، بلکه بررسیِ روشمند.
پیش از اظهارنظر دربارهی هر «شبههی قرآنی»، این چارچوب تحلیلی را مدنظر قرار دهید:
۱. آیا اصلِ آیه بهدرستی نقل شده است؟ بسیاری از شبهات، از همان ابتدا با نقلقولی نادرست یا حتی جعلی آغاز میشوند.
۲. آیا ترجمهی ارائهشده از دقتِ لازم برخوردار است؟ یک واژهی عربی میتواند چند لایهی معنایی داشته باشد؛ گزینشِ نادرستِ یکی از این معانی، میتواند کلِ مفهوم آیه را وارونه جلوه دهد.
۳. آیا بخشی از آیه از قلم افتاده است؟ در بسیاری موارد، همین بخشِ حذفشده، دقیقاً همان چیزیست که بنیانِ شبهه را از بین میبرد.
۴. آیا معنای واژگان همان چیزیست که مدعی بیان میکند؟ گاه یک واژه در عربیِ قرآنی، بار معناییِ متفاوتی نسبت به عربیِ معاصر یا ترجمهی تحتاللفظیِ آن دارد.
۵. آیات قبل و بعد آیه را خواندهایم تا بدانیم غرض و مقصود از این آیه چیست؟
۶. آیا این آیه شأن نزول یا زمینهی تاریخیِ خاصی دارد؟ هر متنی در بافتی خاص شکل میگیرد. خوانشِ یک آیه بدون توجه به موقعیتِ صدورش، به شنیدنِ نیمی از یک مکالمه شباهت دارد که بهناچار به برداشتی ناقص میانجامد.
نظر شما