پاسخ به یک شبهه رایج؛ چرا قرآن می‌گوید هر جا مشرکان را دیدید، بکشید؟

به گزارش خبرگزاری حوزه، در متن زیر به بررسی و پاسخ به یکی از شبهات رایج پیرامون آیات قرآن کریم پرداخته شده است که تقدیم شما فرهیختگان می‌شود.

آیا قرآن می‌گوید هر جا کافری دیدید، او را بکشید؟

یکی از شبهاتی که گاهی درباره اسلام و قرآن مطرح می‌شود، این است که: «قرآن صریحاً گفته هر جا کافران و مشرکان را پیدا کردید، آنها را بکشید؛ پس اسلام دین خشونت است.»

برای پاسخ، لازم نیست ابتدا وارد بحث‌های پیچیده تاریخی و تفسیری شویم. یک کار ساده انجام دهیم: خود آیه را کامل بخوانیم؛ قبل و بعدش را هم بخوانیم.

چون اگر قرار باشد یک جمله را از یک متن جدا کنیم و بدون توجه به اینکه درباره چه کسی، در چه شرایطی و در واکنش به چه اتفاقی گفته شده، درباره کل آن کتاب قضاوت کنیم، تقریباً درباره هر کتابی می‌توانیم چنین شبهه‌ای بسازیم.

بررسی سه آیه‌ای که محل شبهه هستند

از سوره نساء آیه ۹۱ شروع کنیم. آیه می‌فرماید: فَإِنْ لَمْ یَعْتَزِلُوکُمْ وَیُلْقُوا إِلَیْکُمُ السَّلَمَ وَیَکُفُّوا أَیْدِیَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَیْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ؛ اگر از شما کناره نگرفتند، پیشنهاد صلح ندادند و دست از خشونت برنداشتند، آن‌ها را بگیرید و بکشید.

دقت کنید این جمله سه شرط پشت‌سرهم دارد، نه یک حکم مطلق: «لَمْ یَعْتَزِلُوکُمْ» یعنی کناره‌گیری نکردند، «یُلْقُوا إِلَیْکُمُ السَّلَمَ» یعنی پیشنهاد صلح ندادند، و «یَکُفُّوا أَیْدِیَهُمْ» یعنی دست از تعرض برنداشتند. یعنی حکمِ آخرِ آیه، فقط وقتی فعال می‌شود که هر سه‌ی این شرط‌ها با هم جمع باشند. اگر کسی فقط کناره بگیرد یا صلح پیشنهاد بدهد یا دست از جنگ بکشد، دیگر مصداق این آیه نیست. پس موضوع سخن، انسانی نیست که آرام نشسته؛ موضوع، کسی است که هنوز در حال جنگیدن است و اگر با او مقابله نکنید جان و مال و ناموس مسلمانان در خطر بود. حذف این سه شرط و نقل‌کردنِ فقط تکه‌ی آخر، دقیقاً همان کاری است که این شبهه را ساخته!

آیه ۱۹۱ سوره بقره نیز از جمله آیاتی است که بدون توجه به آیه پیش از آن مورد استناد قرار می‌گیرد.

وَاقْتُلُوهُمْ حَیْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَیْثُ أَخْرَجُوکُمْ؛ و آنان را [که از شرک و کفر و هیچ ستمی باز نمی‌ایستند] هر کجا یافتید، به قتل برسانید و از جایی که شما را بیرون کردند بیرونشان کنید

اما برای فهم درست این آیه، باید آیه پیش از آن را نیز خواند. قرآن در آیه ۱۹۰ می‌فرماید: وَ قَاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَکُمْ وَلَا تَعْتَدُوا؛ با کسانی در راه خدا بجنگید که با شما می‌جنگند و تجاوز نکنید.

این آیه، پیش از ورود به بحث جنگ، محدوده آن را مشخص می‌کند: «الَّذِینَ یُقَاتِلُونَکُمْ»؛ کسانی که با شما می‌جنگند.

از سوی دیگر، قرآن حتی در ادامه همین آیات، برای جنگ در مسجدالحرام نیز محدودیت و قید قرار می‌دهد و می‌فرماید: در مسجدالحرام شروع‌کننده جنگ نباشید مگر اینکه آنها شروع به جنگ کنند. یعنی قرآن حتی وسط دستور نظامی هم داره خط قرمز مشخص می‌کنه!

بنابراین، موضوع، به کافر یا فرد مشرک برنمی‌گردد؛ موضوع در مورد کسی است که به مسلمانان تعرض کرده و در حال جنگیدن است.

شاید معروف‌ترین آیه‌ای که در فضای مجازی علیه اسلام دست‌به‌دست می‌شود، آیه ۵ سوره توبه باشد.

فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ کُلَّ مَرْصَدٍ؛ پس هنگامی که ماه‌های حرام سپری شود، مشرکان را هر جا یافتید، بکشید و به اسیری بگیرید و محاصره کنید و در هر کمین‌گاهی به کمین آنان بنشینید.

اما این آیه آخرِ یک ماجراست، نه آغازش؛ از همان ابتدای سوره توبه، سخن بر سرِ مشرکانی است که بارها با مسلمانان پیمان بستند و بارها زیرش زدند.

آیه ۱۳ همین سوره صریحا خداوند می‌گوید: أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَکَثُوا أَیْمَانَهُمْ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُمْ بَدَءُوکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ؛ آیا با گروهی نمی‌جنگید که سوگندهایشان را شکستند، تصمیم به اخراج پیامبر گرفتند و خودشان نخستین‌بار جنگ را آغاز کردند؟

پس موضوع، یک تاریخچه مشخص از خیانت و آغازگریِ جنگ است، نه صرفِ داشتن عقیده‌ای متفاوت.

اما آنچه معمولاً نقل می‌شود، فقط نیمه اول آیه ۵ است. جمله همان‌جا تمام نمی‌شود؛ ادامه‌اش می‌گوید: فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّکَاةَ فَخَلُّوا سَبِیلَهُمْ؛ اما اگر توبه کردند و نماز برپا داشتند و زکات دادند، راهشان را باز بگذارید.

یعنی خودِ آیه، در دلش یک درِ خروج گذاشته است؛ حذف این بخش، تصویر را وارونه می‌کند.

و گواه اصلیِ رحمانیت اسلام، آیه بعدی است:

وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ اسْتَجَارَکَ فَأَجِرْهُ حَتَّیٰ یَسْمَعَ کَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ؛ و اگر یکی از همان مشرکان از تو پناه خواست، پناهش بده تا سخن خدا را بشنود، سپس او را به جای امنش برسان.

سه مرحله پشت‌سرهم: پناه بده، فرصت شنیدن بده، با امنیت کامل تا مقصد همراهی کن. یعنی حتی دشمنی که تا دیروز پیمان‌شکنی کرده، اگر امروز دست از جنگ بردارد، مسلمانان موظف‌اند برایش مسیر بازگشتِ امن بسازند.

قرآن حتی با غیرمسلمانِ غیرمحارب، دستور به نیکی می‌دهد

اگر کسی واقعاً بخواهد بفهمد نگاه قرآن به غیرمسلمانان چیست، نباید فقط آیات جنگ را آن هم به صورت مغرضانه جمع کند؛ بلکه باید تمام قرآن را ببیند.

سوره ممتحنه، آیه ۸، یک معیار بسیار روشن قرآن کریم ارائه می‌کند:

لَا یَنْهَاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقَاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَلَمْ یُخْرِجُوکُمْ مِنْ دِیَارِکُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ؛

یعنی: خدا شما را از نیکی و عدالت نسبت به کسانی که به خاطر دین با شما نجنگیده‌اند و شما را از سرزمینتان بیرون نکرده‌اند، نهی نمی‌کند؛ بلکه خدا عدالت‌پیشگان را دوست دارد.

دقت کنید؛ قرآن نمی‌گوید فقط با آنان «مدارا کنید».

بلکه می‌گوید: «أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ» یعنی با آنان نیکی و عدالت داشته باشید.

این فقط یک نمونه از ده‌ها شبهه‌ای است که هرروز در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود؛ کافی است یک نفر مغرض، تکه‌ای از یک آیه را از بافتش جدا کند و در قالب یک کلیپ چند ثانیه‌ای منتشر کند، آن‌وقت اعتقاد ما با دیدنِ همان چند ثانیه می‌لرزد؛ غافل از این‌که همان شبهه با چند دقیقه تأمل و خواندنِ کامل متن، از بین می‌رود.

اما نکته‌ی مهم‌تر از پاسخِ همین یک شبهه، نگاهی است که باید به کلِ این مسیر داشته باشیم. راهی که انبیا و اهل‌بیت و اولیای خدا برای رساندنِ این دین طی کردند، پر از رنج و مجاهدت بود؛ کمترین قدمی که ما می‌توانیم برداریم، این است که مبنای دینداری‌مان را بر چند کلیپ ناقص در فضای مجازی نگذاریم، بلکه با دقت و صبر، از کتاب خدا دفاع کنیم. باشد که وقتی روزی در محضر او ایستادیم و پرسید «برای دینِ من چه کردی؟»، دست‌کم بدانیم پاسخی برای گفتن داریم.