حجت الاسلام وحدت مشهوری رئیس اوقاف ناحیه سه تبریز در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تبریز، در تبیین کارکردهای مدرن و تحولآفرین سنت حسنه وقف، این نهاد کهن مدنی را فراتر از یک احسان فردی صرف و به عنوان موتور محرک توسعه پایدار، استقرار عدالت اجتماعی و پر کردن شکافهای اقتصادی معرفی کرد.
وی با تأکید بر لزوم بازطراحی و هدایت نیات واقفان به سمت عرصههای استراتژیکی همچون اقتصاد دانشبنیان، کارآفرینی، بهداشت و کشاورزی، شفافیت همهجانبه، هوشمندسازی فرآیندها و بهرهگیری از ظرفیت رسانهها را پیششرط بنیادینِ جلب اعتماد عمومی و شکوفایی این میراث جاودان برای آیندگان دانست.
خبرنگار حوزه: در جهان امروز که با پیچیدگیهای اقتصادی و اجتماعی متعددی روبهرو هستیم، جایگاه نهاد وقف را چگونه ارزیابی میکنید؟
حجتالاسلام وحدت مشهوری: وقف در حقیقت اصیلترین و ریشهدارترین ساختار مدنی برای توزیع عادلانه ثروت و تحقق عدالت اجتماعی است. ما نباید این سنت را صرفاً یک بخشش مالی ساده تلقی کنیم؛ بلکه وقف یک سرمایهگذاری بیبدیل و بیننسلی است. فردی که اموالش را در این مسیر قرار میدهد، عملاً چرخههای تولید، اشتغالزایی و پیشرفت علمی را برای آیندگان گارانتی میکند. امروز با توجه به درهمتنیدگی و گستردگی نیازهای جامعه، این ظرفیت عظیم میتواند به عنوان یک گرهگشای واقعی در میدان عمل حاضر شود.
خبرنگار حوزه: با توجه به این نیازهای نوین، آیا قالبهای سنتی وقف همچنان پاسخگو هستند یا نیازمند یک پوستاندازی در این حوزه هستیم؟
حجتالاسلام مشهوری: قطعاً نیازمند تغییر نگرش هستیم. انحصار وقف در حوزههای خاص مذهبی یا عزاداری، استفاده حداقلی از این پتانسیل است. ما با تکیه بر غنای فرهنگی خود، موظفیم مسیر وقف را به سمت حوزههای پیشران توسعه نظیر شرکتهای دانشبنیان، تجهیزات مدرن کشاورزی، پشتیبانی از صنایعدستی، و بخش بهداشت و درمان هدایت کنیم. نیات واقفان گستردگی فراوانی دارد و توسعه مفاهیمی چون وقف علمی و پژوهشی، امروزه یک ضرورت انکارناپذیر به شمار میآید.
خبرنگار حوزه: در تاریخ تمدن اسلامی، وقف همواره نقش پیشرویی داشته است. وضعیت فعلی موقوفات قدیمی و تاریخی را چگونه میبینید؟
حجتالاسلام مشهوری: اگر به پیشینه تمدن اسلامی نگاه کنیم، ساختار بسیاری از مدارس، کاروانسراها و مراکز درمانی، ریشه در همین نیات خیرخواهانه دارد و ارکان پیشرفت جوامع محسوب میشدند. با این وجود، در مقاطعی از تاریخ، بیتوجهیها سبب شد تا بخشی از این داراییها راکد مانده یا از مسیر قانونی و شرعی خود خارج شوند. هماکنون یکی از رسالتهای کلیدی سازمان اوقاف، شناسایی همین موقوفات به فراموشی سپرده شده و بازگرداندن آنها به چرخه اقتصاد و توسعه کشور با همافزایی دستگاههای اجرایی و خیرین است.
خبرنگار حوزه: یکی از چالشهای مهم کشور، بحث اشتغال و آسیبهای اجتماعی است. نهاد وقف در این زمینهها چه راهکاری ارائه میدهد؟
حجتالاسلام مشهوری: در حوزه کارآفرینی، الگوی «وقف مشارکتی» میتواند معجزهآسا باشد؛ به این معنا که با تجمیع سرمایهها، واحدهای تولیدی و صنعتی تأسیس شده و درآمدهای آن مستقیماً صرف ایجاد شغل برای جوانان گردد. در بحث آسیبهای اجتماعی نیز معضلاتی چون اعتیاد، بیکاری و حاشیهنشینی با تعریف موقوفات هدفمند در بخشهای آموزش مهارتی، فرهنگی و ورزشی به شدت قابل کنترل هستند.
خبرنگار حوزه: اشارهای به حوزههای بهداشت و کشاورزی داشتید. ورود وقف به این بخشها چه دستاوردهایی به همراه دارد؟
حجتالاسلام مشهوری: در عرصه درمان، از خرید دستگاههای پیشرفته پزشکی برای مناطق کمبرخوردار تا تأمین هزینههای درمانی بیماران صعبالعلاج که به حمایت مستمر نیاز دارند، وقف میتواند منشأ تحولات عظیمی باشد. در حوزه کشاورزی نیز تخصیص زمینهای مستعد برای کشت اقلام استراتژیک و تأمین بودجه ماشینآلات و سیستمهای نوین آبیاری، گامی بلند در راستای تضمین امنیت غذایی کشور است. البته این خدمات نباید صرفاً معطوف به شهرها باشد؛ روستاها و مناطق عشایری نیز برای توسعه زیرساختهایی نظیر جاده، آبرسانی و احداث درمانگاه، مقاصد بسیار مناسبی برای سوق دادن موقوفات هستند.
خبرنگار حوزه: در مواجهه با بلایای طبیعی، آیا میتوان از ظرفیتهای وقف بهرهبرداری پیشگیرانه یا امدادی کرد؟
حجتالاسلام مشهوری: بله، این یک ایده بسیار کارآمد است. وقف میتواند در مواقع بروز بحرانهایی نظیر سیل، خشکسالی و زلزله، نقش کلیدی ایفا کند؛ اما شرط آن این است که از پیش، موقوفاتی با نیت اختصاصیِ «مدیریت بحران و شرایط اضطراری» ثبت و ساختاردهی شده باشند.
خبرنگار حوزه: مسئله شفافیت و نظارت همواره دغدغه افکار عمومی بوده است. برای جلب اعتماد بیشتر مردم چه تدابیری اندیشیده شده است؟
حجتالاسلام مشهوری: شفافیت، رکن اصلی افزایش اعتماد عمومی است. اگر آحاد جامعه به صورت ملموس مشاهده کنند که ثمرات موقوفات چگونه به رفع محرومیتها و آبادانی کشور کمک میکند، شاهد شکوفایی بینظیر این سنت خواهیم بود. در این راستا، دیجیتالی کردن اطلاعات یک اولویت است؛ فناوریهای جدید به ما اجازه میدهند بیلان دقیق درآمدها و مخارج را در اختیار واقفان و مردم قرار دهیم. همچنین، رسانهها در جایگاه دیدهبانان امین جامعه، وظیفه دارند بر اجرای دقیق نیات واقفان نظارت کنند. هرگونه تخطی در مسیر مصرف عواید موقوفات، خیانت در امانت محسوب شده و تحت هیچ شرایطی قابل اغماض نیست.
خبرنگار حوزه: برای ترویج و نهادینهسازی این فرهنگ در جامعه و همگامسازی آن با دانش روز، چه اقداماتی باید صورت گیرد؟
حجتالاسلام مشهوری: آموزش این مفهوم باید از سنین پایه در بطن خانوادهها و سیستم آموزشی آغاز شود تا نسل آینده، مشارکت اجتماعی را به عنوان یک ارزش والای ملی و دینی بشناسد. از سوی دیگر، باید با مراکز علمی، حوزوی و دانشگاهی تعاملات ساختارمندی داشته باشیم تا مدیریت موقوفات با متدهای روزآمد دنیا همگام شود. در بسیاری از کشورهای توسعهیافته اسلامی، تأمین مالی استارتآپها و بورسیه دانشجویان از طریق نظام وقف انجام میشود که الگوبرداری از این تجربیات بسیار راهگشاست. علاوه بر این، تشکلهای مردمنهاد (سمنها) به دلیل شناخت دقیق از نیازهای بومی هر منطقه، میتوانند بهترین مشاوران برای هدایت خیرین به سوی خلأهای موجود باشند.
خبرگزاری حوزه: امروزه پیشرفت علمی در حوزههای راهبردی مانند انرژی صلحآمیز هستهای و صنایع دفاعی، ضامن استقلال و امنیت ملی ماست. آیا سنت وقف میتواند در این عرصههای حاکمیتی نیز نقشی ایفا کند؟
حجتالاسلام مشهوری: سؤال بسیار دقیق و راهبردیای است. ما معتقدیم وقف میتواند سنگر علم و امنیت باشد. در حوزه انرژی صلحآمیز هستهای که آینده تأمین انرژی و پیشرفت پزشکی کشور به آن گره خورده است، میتوان موقوفاتی را با نیت پشتیبانی از پژوهشهای بنیادین، تجهیز آزمایشگاههای دانشگاهی، بورسیه نخبگان فیزیک هستهای یا حتی کمک به ساخت مراکز پرتودرمانی مدرن تعریف کرد. این نوع وقف علمی، پشتوانهای مردمی برای دستیابی ایران به قلههای فناوری بدون وابستگی به بیگانگان است.
در بحث افزایش توان نظامی و موشکی نیز باید صریح بود؛ امنیت، زیربنای همه توسعه است. اگر دشمن از موشکهای نقطهزن و قدرت بازدارندگی ما هراس دارد، به خاطر خون شهدا و سرمایهگذاری روی علم دفاعی است. سنت وقف میتواند از رزمندگان خطمقدم علم و صنعت دفاعی حمایت کند. برای مثال، واقفان میتوانند اموال خود را صرف حمایت از مراکز رشد و استارتآپهای فعال در حوزه هوافضا، ساخت شبیهسازهای پیشرفته، تأمین تجهیزات کمکآموزشی نیروهای مسلح یا خدمات رفاهی برای خانوادههای دانشمندان صنایع دفاعی که در شهرکهای دورافتاده مشغول مجاهدت علمی هستند، اختصاص دهند. این مصداق بارز «وقف جهادی» است؛ جایی که یک ملت با ابزار مالی و باورهای دینی خود، دژ امنیت ملی را مستحکم میکند.
خبرنگار حوزه: به عنوان سؤال پایانی، چه موانعی بر سر راه توسعه وقف وجود دارد و چشمانداز شما برای آینده چیست؟
حجتالاسلام مشهوری: یکی از سدهای بزرگ در مسیر ثبت موقوفات جدید، بروکراسی و پیچیدگیهای اداری است که قانونگذار باید با تسهیل مقررات، این موانع را مرتفع سازد. وقف بر خلاف خیریههای مقطعی، یک جریان مستمر و بیپایان است که تا نسلها پس از فوت واقف، برکات آن جاری میماند. امیدواریم با نقشآفرینی رسانهها در مستندسازی و روایتگری از الگوهای موفق وقف، شاهد احیای فراگیر این فرهنگ باشیم. اگر هر خانواده ایرانی، حتی با مشارکتی خرد و اندک در یک وقف جمعی سهیم شود، اقیانوسی از منابع برای گرهگشایی از چالشهای کلان کشور شکل خواهد گرفت که این همان تجلی حقیقی عدالت اجتماعیِ مد نظر اسلام است.
نظر شما