به گزارش خبرگزاری حوزه، منابع کهن زرتشتی میان جانوران تمایز بنیادین قائل شده و گروهی از حیوانات را با عنوان «خرفستران» در شمار آفریدگان اهریمن معرفی کردهاند؛ در این متون، برای کشتن برخی از این جانوران پاداش و برای آسیب رساندن به شماری دیگر، مجازاتهای سنگین تعیین شده است.
سوال: زرتشتیها مورچه را اهریمنی میدانند؟ درباره بقیه حیوانات چه دیدگاهی دارند؟
بسیاری از حیوانات مانند درندگان و خزندگان و حشرات، طبق نوشتۀ کتابهای کهن زرتشتی، در زمرۀ شرور و آفریدۀ اهریمن هستند که برای کشتن آنها ثوابهای فراوانی مشخص شده است. به این حیوانات «خْرَفْسْتْرَ» گفته میشود، مانند: زنبور، لاکپشت، مار، مورچه (مخصوصاً مورچۀ دانه کش)، وزغ، موش، ملخ، مگس، عنکبوت، کرم، سوسک، پشه، بید، شپش، گرگ، عقرب، مارمولک، شیر، جغد، پلنگ، فیل، کفتار، شغال، گربه، سیاهگوش و بزمجه.(۱)
زرتشتیها افراط و تفریط شگفت آوری در برخورد با حیوانات پیش گرفته بودند که خوشبختانه امروزه مانند بسیاری از اعمال و اعتقادات دیگر کنار گذاشته یا بسیار کمرنگ شده است. منابع زرتشتی از یک سو برای کشتن و آزار رساندن به بعضی حیوانات، اعدام و چند هزار ضربه شلاق تعیین کردهاند و از سوی دیگر کشتن برخی حیوانات را واجب شمردهاند. مجازات کشتن خارپشت، دو هزار تازیانه(۲) و مجازات کشتن خرگوش اعدام بود.(۳) برای دادن استخوان سفت یا خوراک داغ به سگ نگهبان گله یا نگهبان روستا، مجازات اعدام در نظر گرفته شده بود(۴) اما از سوی دیگر یکی از وظایف عمدۀ موبدان و پیشوایان دینی زرتشتی، کشتن جانوران و حشرات موذی مانند مورچهها بود. در وندیداد و به ویژه منابع دینی پهلوی، کفارۀ برخی گناهان، کشتن هزاران مورچه، وزغ، پشه و... است.(۵)
منابع مهم زرتشتی برای کشتن حیواناتی که شرور به حساب میآیند، ثوابهای فراوان قائلند و گاه کشتن دهها هزار جانور را کفارۀ یک گناه قرار دادهاند. ثواب کشتن مورچۀ دانهکش برابر است با کشتن شیر بیشه یا بینا کردن کور.(۶) شادترین زمین، زمینی است که لانۀ حشرات شر را در آن ویران و نابود کنند.(۷) اگر مردی با زن حائض آمیزش کند و منی را بیرون نریزد در حالی که هر دو آگاه به حیض باشند، کفارهاش کشتن حیوانات فراوان است از جمله کشتن هزار مورچۀ دانهکش و دو هزار مورچه از انواع دیگر.(۸) کشتن حیوانات با پول قابل نیابت بود و موبدان برای انجام این امور مزد میگرفتند.
ارداویراف (برجستهترین موبد عهد ساسانی) در کتاب مشهور خود توضیح میدهد که در معراج چنین دیده است: روان مرد گناهکاری را دیدم که او را در دیگی میپزند اما پای راست او بیرون دیگ است. دلیل مجازات نشدن پای راست این بود که با آن، وزغ و مورچه و مار و کژدم و دیگر خرفستران را فراوان کشته بود.(۹)
برخی مجازاتهایی که درباره حیوانات وجود دارد از این قرارند:
- ۲۰۰۰ تازیانه برای دفن جسد سگ به مدت یک سال در زمین، یا کشتن خارپشت.
- ۱۶۰۰ تازیانه برای کشتن سگ نگهبان گله.
- ۱۲۰۰ تازیانه برای کشتن سگ نگهبان روستا یا کشتن سگ آبستن با داشتن شیر در پستان.
- ۱۲۰۰ تازیانه برای کشتن سگ شکاری و کشتن سگ ولگرد با زخمی کردن آن با سلاح.
- ۱۰۰۰ تازیانه برای دفن سگ مرده در زمین به مدت نصف سال یا کشتن توله سگ و چند نوع سگ دیگر با زخمی کردن آنها.
- ۴۰۰ تازیانه برای کشاورزی و روان کردن آب در زمینی که انسان یا سگی مرده پیش از گذشت یک سال از انتقال جسد.
- ۴۰۰ تازیانه برای دادن غذای بد به سگ گله.
- ۱۸۰ تازیانه برای دادن غذای بد به سگ نگهبان روستا یا خانه.
- ۱۴۰ تازیانه برای دادن غذای بد به سگ ولگرد.
- ۱۰۰ تازیانه برای دادن غذای بد به توله سگ.
پینوشت:
۱. ر. ک: رضی، هاشم، وندیداد، ج۲، ص۷۶۲- ۷۷۵
۲. رضی، هاشم، وندیداد، ج۳، ص۱۳۳۰ (فرگرد ۱۳، شماره ۴).
۳. رضی، هاشم، وندیداد، ج۲، ص۶۹۷، قسمت شرح.
۴. رضی، هاشم، وندیداد، ج۳، ص۱۴۷۸ (فرگرد ۱۵، شماره۳).
۵. رضی، هاشم، وندیداد، ج۲، ص۷۶۳ - ۷۶۳، قسمت شرح.
۶. سد در بندهش، در ۲۳؛ به نقل رضی، هاشم، وندیداد، ج۲، ص۷۶۶ - ۷۶۸، قسمت شرح.
۷. مینوی خرد، بخش ۴، بند ۸؛ به نقل رضی، هاشم، وندیداد، ج۲، ص۷۶۶- ۷۶۸، قسمت شرح.
۸. رضی، هاشم، وندیداد، ج۳، ص۱۶۰۱ (فرگرد ۱۸، شماره ۷۳).
۹. آموزگار، ژاله، ارداویراف نامه، فصل ۴۰، ص۸۰.
منبع: مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
نظر شما