به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری «حوزه»، میرزا محمد اطهر، عالم پرهیزگار و خطیبی توانمند بود که در سراسر هند به سخنوری شهرت داشت و به دلیل توانایی برجستهاش در خطابه، لقب «خطیب اکبر» را به او داده بودند. آنچه در ادامه میآید، گزارشی کوتاه از زندگی و فعالیتهای علمی و تبلیغی ایشان، بر اساس مطالبی است که خود ایشان درباره زندگی خویش بیان کردهاند.
خاندان و دوران تحصیل
میرزا محمد اطهر در ماه ژوئیه سال ۱۳۱۵ هجری شمسی، در خانوادهای سرشناس در شهر لکهنو به دنیا آمد. پدر ایشان نیز از سخنرانان شناختهشده زمان خود بود. وی تحصیلات دینی خود را در مدرسه الواعظین به پایان رساند و پس از آن به فعالیت تبلیغی و سخنرانی پرداخت و به عنوان خطیبی توانمند در سراسر هند شهرت یافت.
مادر ایشان نیز از خانوادهای شناختهشده بود. پدربزرگ پدری وی از پزشکان ماهر و متخصص بیماریهای قلبی به شمار میرفت و در جامعه از احترام ویژهای برخوردار بود. میرزا محمد اطهر به دلیل پیشینه علمی و دینی خانواده، از همان دوران کودکی با قرآن، معارف دینی و احکام اسلامی آشنا شد.
وی پس از فراگیری قرآن و احکام در منزل، برای ادامه تحصیل وارد مدرسه ناظمیه، از مدارس مشهور لکهنو، شد که در نزدیکی محل سکونت خانواده قرار داشت. پس از مدتی تحصیل در مدرسه ناظمیه، برای ادامه تحصیلات دینی وارد مدرسه سلطانیه شد و در آنجا تحصیلات حوزوی خود را تکمیل کرد و موفق به دریافت مدرک «صدرالافاضل» شد.
وی در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی تحصیلات دینی خود را به پایان رساند و نامش در شمار ممتازترین دانشآموختگان قرار گرفت. همزمان به فراگیری زبان انگلیسی نیز علاقهمند شد و در سال ۱۳۳۳ هجری شمسی در آزمون دبیرستان آموزش و پرورش ایالت اوتار پرادش شرکت کرد و پس از موفقیت در این آزمون، در سال ۱۳۳۵ هجری شمسی مدرک فوقدیپلم خود را از دانشگاه علیگر دریافت کرد.
پس از دریافت مدرک صدرالافاضل، وارد دانشگاه لکهنو شد و تحصیلات دانشگاهی خود را در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد ادامه داد و در هر دو دوره نیز موفق به کسب رتبه ممتاز شد. وی در سال ۱۳۴۱ هجری شمسی تحصیلات کارشناسی ارشد خود را به پایان رساند و نامش در میان دانشآموختگان ممتاز دانشگاه قرار گرفت.
آغاز فعالیتهای تبلیغی و سخنرانی
از آنجا که در خانواده میرزا محمد اطهر، سخنرانی و مداحی جایگاه ویژهای داشت، وی نیز از دوران کودکی به این عرصه علاقهمند شد. از همان سالهای کودکی همراه پدرش در مجالس مذهبی شرکت میکرد و به تدریج خود نیز به سخنرانی در این مجالس پرداخت.
او ابتدا در شهر لکهنو به سخنرانی میپرداخت و در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی، برای نخستین بار در خارج از هند، در شهر کراچی پاکستان و در مجتمع رضویه سخنرانی کرد. پس از آن نیز به شهرها و مناطق مختلف پاکستان سفر کرد و در مجالس مذهبی به ایراد سخنرانی پرداخت.
در سال ۱۳۳۸ هجری شمسی، به دلیل حاکمیت حکومت نظامی در پاکستان و عدم صدور روادید برای اتباع خارجی، امکان سفر دوباره به آن کشور برای وی فراهم نشد و در لکهنو ماند.
از سال ۱۳۳۹ هجری شمسی، سفرهای وی به شهر بمبئی آغاز شد. در آن زمان یکی از دوستان پدرش به نام حجتالاسلام والمسلمین عاشق عباس، که اهل لکهنو و امام جماعت و خطیب مسجد خوجه در بمبئی بود، برای دیدار با پدر وی به لکهنو آمد. میرزا محمد اطهر نیز در آن زمان نزد پدرش حضور داشت.
عاشق عباس از وی پرسید که برای ایام محرم کجا سخنرانی خواهد کرد. میرزا محمد اطهر پاسخ داد که پیش از این برای سخنرانی به پاکستان میرفته، اما به دلیل صادر نشدن روادید، در آن سال در لکهنو خواهد ماند.
عاشق عباس پس از بازگشت به بمبئی با آقای کاظم نمازی دیدار کرد. در این دیدار، با توجه به نزدیک شدن ماه محرم و نیاز به خطیبی برای برگزاری مجالس عزاداری، وی میرزا محمد اطهر را برای سخنرانی معرفی کرد و این پیشنهاد مورد موافقت قرار گرفت.
پس از آن، عاشق عباس نامهای برای میرزا محمد اطهر نوشت و از وی دعوت کرد تا برای سخنرانی در دهه نخست محرم به مسجد مغول بمبئی برود.
بدین ترتیب، میرزا محمد اطهر در سال ۱۳۳۹ هجری شمسی نخستین دهه سخنرانی خود را در بمبئی برگزار کرد و پس از آن، فعالیتهای تبلیغی و سخنرانی وی در این شهر ادامه یافت؛ به گونهای که این دهه محرم، پنجاهوهفتمین سال حضور و سخنرانی وی در مجالس محرم بر اساس تقویم هندی به شمار میآمد.
وی از سال ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۳ هجری شمسی به بمبئی سفر میکرد و در این مدت، آقای کاظم نمازی نیز در قید حیات بود. در سال ۱۳۴۳ هجری شمسی، کاظم نمازی درگذشت و پس از رحلت وی، آن شیوه همکاری و برنامهریزی پیشین پایان یافت. پس از آن، میرزا محمد اطهر خود موضوعات مختلفی را برای سخنرانی انتخاب میکرد و به تبیین معارف دینی و مسائل گوناگون میپرداخت.
از سال ۱۳۴۳ یا ۱۳۴۴ هجری شمسی، سخنرانیهای وی در مسجد خوجه شیعیان اثناعشری آغاز شد و به تدریج فعالیتهای تبلیغی او به مناطق مختلف شهر بمبئی گسترش یافت.
فعالیتهای دانشگاهی
میرزا محمد اطهر در سال ۱۳۴۱ هجری شمسی، پس از دریافت مدرک کارشناسی ارشد، به عنوان استاد بخش اردو و فارسی کالج شیعه انتخاب شد. سه سال بعد، مسئولیت آن بخش را بر عهده گرفت و پس از گذشت ده سال، به عنوان مدیر آن مجموعه منصوب شد و تا پایان عمر در همان مرکز علمی به فعالیت و خدمت ادامه داد.
زندگی خانوادگی
میرزا محمد اطهر در سال ۱۳۴۲ هجری شمسی با دخترعموی خود ازدواج کرد. حاصل این ازدواج، پنج فرزند بود.
رحلت
سرانجام این خطیب برجسته و خدمتگزار مکتب اهلبیت(ع)، در سال ۱۳۹۳ هجری شمسی بر اثر بیماری کلیوی در بیمارستان مکس شهر دهلی درگذشت.
پیکر وی پس از انتقال به شهر لکهنو، پس از انجام مراسم غسل و کفن در منطقه شاهگنج، با اقامه نماز میت توسط امیرالعلماء، حجتالاسلام والمسلمین حمیدالحسن، تشییع و در کربلای امداد حسین لکهنو به خاک سپرده شد.
میرزا محمد اطهر از جمله عالمان و خطیبان شناختهشده هند بود که بخش مهمی از عمر خود را در راه آموزش، تبلیغ معارف دینی و سخنرانی در مجالس مذهبی سپری کرد و در میان جامعه شیعی هند جایگاه ویژهای داشت.
نظر شما