حجت الاسلام والمسلمین مجید فرجی استاد دانشگاه علامه طباطبایی در گفت و گو با خبرگزاری حوزه در تهران، با بیان اینکه حضرت باقرالعلوم (ع) در دورهای حساس امامت میکردند که جامعه اسلامی با سه چالش اساسی روبهرو بود، اظهار داشت: ارائه تحلیل دقیق از آن دوره برای عبور کامل و جامع ملت ایران از وضعیت امروز جنگی بسیار راهگشا و مفید است.
وی افزود: اولین چالش، خفقان سیاسی و بحران مشروعیت حکومت اموی بود؛ امویان برای بقای خود دست به سرکوب میزدند و تلاش میکردند از طریق علما و فقهای درباری برای خود مشروعیتسازی کنند. روش امام در برابر این چالش، مقابله غیرمستقیم و اجتناب از درگیری نظامی بود؛ ایشان به جای شمشیر، از سلاح علم و دانش استفاده کردند و با تربیت صد ها شاگرد در این زمینه بسیار موفق بودند.
مفاهیمی چون جهاد، عدالت و ولایت در دوره امام باقر(ع) به نفع حکومت تفسیر میشد
این استاد دانشگاه، دومین چالش عصر امام باقر(ع) را انحرافات فکری و تهاجم فرهنگی دانست و اظهار کرد: در آن دوران، مفاهیمی چون جهاد، عدالت و ولایت به نفع قدرت تفسیر میشد، جریانهای افراطی مانند جبریه و مفوضه جامعه را سردرگم کرده بودند و بدعتها و خرافات، دین را از مسیر اصلی خارج ساخته بود.
امام جماعت مسجد جامع امیرالمومنین (ع) تهران در ادامه با اشاره به صفت «باقرالعلوم» (شکافنده دانش) برای امام باقر(ع)، خاطرنشان کرد: ایشان در برابر این انحرافات، راهبرد «تأسیس دانشگاه بزرگ و تربیت شاگردان متخصص» را به کار گرفتند. این مدرسه علمی فقط یک کلاس درس نبود، بلکه یک پروژه تمدنساز برای بازتعریف و نظامبندی معارف اصیل اسلامی بود. نتیجه این حرکت، نقل دهها هزار حدیث و تربیت شاگردان برجستهای بود که بعدها پایههای علمی امام صادق(ع) را ساختند.
وی سومین چالش را تفرقه و افراطگری مذهبی برشمرد و گفت: امویان برای حفظ قدرت، همواره به دنبال ایجاد اختلاف میان مسلمانان بودند. روش امام در برابر این چالش، «ترویج وحدتگرایی و اخلاقمداری» بود؛ ایشان از دامن زدن به اختلافات پرهیز میکردند و بر تمرکز روی مشترکات، ترویج اخلاق حسنه، سعه صدر و رفتار مدارا با همه مسلمانان تأکید داشتند.
اقدامات امام باقر(ع) آغاز یک تمدنسازی اصیل اسلامی بود
این استاد حوزه علمیه تهران در تبیین ابعاد تمدنی سیره امام باقر(ع) اظهار کرد: حرکت ایشان فقط حل مشکلات مقطعی نبود، بلکه آغاز یک تمدنسازی اصیل اسلامی بود. نظامبندی دانش در فقه، تفسیر، کلام و اخلاق، تربیت نیروی انسانی متعهد (با تأکید بر تزکیه و عمل) و تثبیت جایگاه عقل در کنار نقل (قرآن و سنت) از شاخصهای این تمدنسازی است.
حجت الاسلام والمسلمین فرجی در پاسخ به این پرسش که سیره امام محمد باقر(ع) چه درسی برای امروز ما دارد، چهار راهبرد اساسی را برشمرد: راهبرد اول؛ جهاد تبیین و تولید علم به عنوان اولویت اول است. امروز بزرگترین جنگ، جنگ روایتها و رسانهای است. همانگونه که امام باقر(ع) با جنبش علمی در برابر توطئه امویان ایستاد، امروز نیز مسئولان و نخبگان باید دانشبنیان کردن حل مشکلات و تولید علم را در رأس کار قرار دهند.
وی گفت: راهبرد دوم، وحدت راهبرد اصلی در برابر دشمن است. نظام سلطه دقیقاً مانند بنیامیه از تفرقه شیعه و سنی، قومیتها و گروههای سیاسی سوءاستفاده میکند. ما باید استراتژی وحدتگرایانه را در سیاست داخلی و خارجی تقویت کنیم.
تمثیل جالب امام باقر(ع) برای دوران گذار جامعه به عدالت
وی راهبرد سوم را آسیبشناسی وضع موجود و گذار از «عصر قوچ با میش» به «عصر قسط: ترازو» دانست و تاکید کرد: در روایتی از امام باقر(ع)، دوران گذار به عدالت به سه مرحله «عصر گرگ» (ظلم محض و خفقان شدید)، «عصر قوچ» (ایمان و عشق به عدالت اما ضعف در عمل) و «عصر قسط» (عدالت کامل و فراکیر) تقسیم میشود.
کارشناس دینی گفت: امروز جامعه ما در «عصر قوچ» است؛ مردم و مسئولان به آرمانهای انقلاب ایمان دارند اما در میدان عمل ضعفهایی وجود دارد. باید از شعار عبور کنیم و به سمت تحقق عینی عدالت گام برداریم.
کارشناس دینی ادامه داد: امام باقر علیه السلام با بیان این تمثیل می خواهد بفرماید که در دوره «گرگ یا گرگ صفتب» حق امامت غصب شد، در دوره «گرگ یا میش صفتی» مردم می خواهند حق ما را بدهند ولی حال آن را ندارند. در دوره سوم که دوره «قسط و عدالت» است مردم حق ما را خواهند داد. این ها دوره های سه گانه تاریخ امامت اند. مدار و محور این دوره های سه گانه، مردم اند. اگر مردم تغییر کنند، زمان ظهور فرا خواهد رسید.
استاد دانشگاه علامه طباطبایی، راهبرد چهارم را تربیت نسل باورمند و توانمند برشمرد و گفت: نظام آموزشی ما نیازمند بازتعریف است تا نسلی کارآمد، انقلابی و دارای امید واقعی تربیت کند؛ نه افرادی که فقط محفوظاتی از دانش دارند اما در حل مسئله اجتماعی درماندهاند. اگر ساختارهای اجتماعی و آموزشی اصلاح شوند بسیاری از مشکلات جامعه که ریشه در نوع حکومت داری دارند، اصلاح خواهند شد.
نظر شما