راهنمای اصطلاحات | پراگماتیسم به زبان ساده

به گزارش خبرگزاری حوزه، در دنیای امروز که اصطلاحات و مفاهیم علمی و تخصصی، بخش مهمی از گفت‌وگوها و محتوای رسانه‌ها را تشکیل می‌دهند، توضیح این واژه‌ها به زبان ساده

پراگماتیسم یعنی چه؟

پراگماتیسم یا «عمل‌گرایی» یک نگرش فکری است که می‌گوید درستی یا نادرستی هر فکر، ایده یا تصمیم را باید در نتیجه‌ی عملی آن سنجید، نه صرفاً در شعار، نیت یا اصول انتزاعی. از نگاه پراگماتیستی، این سؤال مهم نیست که یک حرف چقدر زیبا یا آرمانی است؛ مهم این است که «آیا کار می‌کند یا نه؟». در این رویکرد،

واقعیت چیزی است که در عمل جواب می‌دهد و زندگی مردم را بهتر می‌کند.

ریشه‌ها و منطق پراگماتیسم

پراگماتیسم در اواخر قرن نوزدهم در آمریکا شکل گرفت؛ جایی که جامعه با مسائل واقعی، سریع و پیچیده روبه‌رو بود. فیلسوفانی مثل چارلز پیرس، ویلیام جیمز و جان دیویی معتقد بودند فلسفه نباید در برج عاج بماند، بلکه باید به درد زندگی بخورد. منطق پراگماتیسم انعطاف‌پذیر است: اگر یک راه جواب نداد، تعصب به آن

منطقی نیست و باید مسیر را عوض کرد. این نگاه با قطعیت‌های مطلق و نسخه‌های همیشگی مشکل دارد.

مثال‌های ملموس از پراگماتیسم

در سیاست، پراگماتیسم یعنی تصمیم‌گیری بر اساس شرایط واقعی جامعه، نه ایدئولوژی خشک؛ مثلاً دولتی که وقتی سیاستی جواب نمی‌دهد، بدون لجاجت آن را اصلاح می‌کند. در زندگی روزمره هم پراگماتیسم یعنی به‌جای بحث‌های بی‌پایان درباره «بهترین راه»، راهی را انتخاب کنیم که عملاً مشکل را حل می‌کند. این نگاه

می‌گوید حقیقت، چیزی نیست که فقط روی کاغذ زیبا باشد؛ حقیقت آن چیزی است که در میدان عمل خودش را ثابت می‌کند.

نظر منتقدان

منتقدان پراگماتیسم می‌گویند «کارآمدبودن» الزاماً به معنای «درست‌بودن» نیست. ممکن است یک نظریه در عمل نتیجه بدهد، اما از نظر علمی یا فلسفی نادرست باشد؛ همان‌طور که برخی نظریه‌های قدیمی سال‌ها کاربرد داشتند، ولی بعدها رد شدند. از نگاه آن‌ها، عمل می‌تواند نشانه‌ای از صحت باشد، نه معیار قطعی

حقیقت، و اگر همه‌چیز به نتیجه عملی فروکاسته شود، اصول عقلانی و حقیقت عمیق قربانی مصلحت می‌شود.