به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از تهران، حجتالاسلام والمسلمین علیاکبر رشاد، رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی امروز چهارشنبه ۲۵ شهریورماه در آیین اختتامیه همایش ملی «تنظیمگری فضای مجازی» با اشاره به ظرفیت قواعد فقهی برای بررسی مسائل نوپدید اظهار داشت: بسیاری از قواعد فقهی میتوانند برای تولید فقهی و استنباط احکام مسائل جدید مورد استفاده قرار گیرند و فضای مجازی نیز از این قاعده مستثنی نیست.
وی با اشاره به قاعده «حفظ نظام» افزود: امام خمینی(ره) فرمودند حفظ نظام از واجبات است و در میان احکام، از اهمیت و وجوب ویژهای برخوردار است.
رها کردن فضای مجازی با حفظ نظام سازگار نیست
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: اگر واقعاً فضای مجازی را یله و رهاشده تصور کنیم و این فضا به نظام اسلامی تهدید وارد کند، باید توجه داشته باشیم که رها کردن فضای مجازی و مدیریت نکردن آن میتواند به حفظ نظام که یک واجب است، لطمه بزند.
حجتالاسلام والمسلمین رشاد تصریح کرد: بنابراین فضای مجازی باید مدیریت شود و راهبری، مدیریت و حکمرانی بر این فضا ضروری است؛ چراکه اختلال در نظام، حرام است و گاهی ممکن است چنین اختلالی در محیط و فضای مجازی اتفاق بیفتد.
مفهوم «نفی سبیل» در عصر فضای مجازی تغییر کرده است
وی با اشاره به قاعده فقهی «نفی سبیل» گفت: «نفی سبیل» از جمله قواعد فقهی است که در گذشته بیشتر با این معنا در ذهن فقهی مطرح بود که نباید اجازه دهیم دشمنان با سلاح و قدرت نظامی بر ما مسلط شوند، اما امروز معنای مرز، ملیت، هویت، جنگ و سلطه تغییر کرده و ابعاد متنوعتری یافته است.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: اگر کسی از طریق فضای مجازی نفوذ کند و جوانان ما را تحت تأثیر قرار دهد، باید به این مسئله توجه کنیم که با نوع دیگری از سلطه و نفوذ مواجه هستیم.
فتاوای فقها را باید در ظرف تاریخی آنها فهم کرد
وی با اشاره به موضوع «حرمت تشبه به کفار» و برخی فتاوای فقهای گذشته اظهار داشت: در دوره مشروطه و پس از آن، برخی فقها درباره استفاده از لباسها و ابزارهایی که از فرهنگ غربی وارد شده بود، احتیاطهایی داشتند و حتی درباره برخی مظاهر جدید مانند کت و شلوار، دیدگاههایی مطرح میشد.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به برخی فقهای دوره مشروطه گفت: بعضی از این فقها از پیشگامان و جلوداران مبارزه بودند، اما نسبت به ماهیت برخی جریانها و نفوذ بیگانگان حساسیت داشتند و بر اساس همین نگاه، فتواهایی صادر میکردند.
وی با اشاره به منشور روحانیت امام خمینی(ره) افزود: امام خمینی(ره) در منشور روحانیت که در سوم اسفند سالهای پایانی حیاتشان صادر کردند، فلسفه برخی از این فتاوا را توضیح دادهاند و باید توجه داشت که فتاوا در ظرف تاریخی و شرایط زمانی خود صادر شدهاند.
حجتالاسلام والمسلمین رشاد تصریح کرد: نباید بدون توجه به مبنای فتوا و ظرف تاریخی آن، یک حکم را از شرایط خودش جدا کنیم. امام نیز بر تأثیر زمان و مکان در فقه تأکید داشتند.
وی ادامه داد: ممکن است در یک مصداق، فقیهی خطا کرده باشد، اما در مجموع باید رویکرد و نگرش فقها نسبت به این امور را در چارچوب قواعد و مبانی اساسی فقه بررسی کرد.
فضای مجازی مرزهای فرهنگی و هویتی را تغییر داده است
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه تحولات فناوری، مفاهیم و مصادیق بسیاری از مسائل را تغییر داده است، اظهار داشت: امروز مفهوم مرز ملی دیگر فقط به نقاط صفر مرزی و مرزهای فیزیکی محدود نمیشود؛ مفهوم مرز تغییر کرده و انواع مختلفی از مرزها پدید آمده است.
وی افزود: برای حفظ هویت یک ملت و استقلال آن، امروز باید معنای جدیدی از مرز را مورد توجه قرار دهیم. جنگ نیز دیگر صرفاً جنگ با سلاحهای متعارف نیست و ابزارها و شیوههای جدیدی برای اعمال قدرت و تأثیرگذاری شکل گرفته است.
حجتالاسلام والمسلمین رشاد خاطرنشان کرد: امنیت ملی نیز ابعاد جدیدی پیدا کرده است و واژهها و مفاهیمی مانند استعمار، سلطه، مرز، امنیت و جنگ در طول زمان دچار تحول معنایی شدهاند.
وی ادامه داد: در گذشته ممکن بود استعمار با عنوان آبادانی و عمران وارد یک منطقه شود، اما به تدریج معنای واقعی این مفهوم برای مردم آشکار شد. امروز نیز با شکلهای جدیدی از استعمار و سلطه مواجه هستیم که باید آنها را بهدرستی شناخت.
فضای مجازی در بازتعریف مفاهیم حکمرانی نقش دارد
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفت: فضای مجازی در شکلگیری و توسعه مفاهیم جدید نیز سهم دارد و از این زاویه، موضوع تنظیمگری فضای مجازی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
وی افزود: امروز فضای مجازی مفاهیمی مانند مرز ملی، بازیگری، حاکمیت، جنگ و سلطه را جابهجا کرده و به آنها معنا و مصادیق جدیدی بخشیده است.
حجتالاسلام والمسلمین رشاد با اشاره به تغییر مفهوم سلطه اظهار داشت: امروز برای اعمال سلطه الزاماً نیازی به حضور نظامی و ایجاد پایگاههای فیزیکی نیست؛ شبکهها و سکوهای فضای مجازی میتوانند نقش مهمی در اعمال نفوذ و تأثیرگذاری ایفا کنند.
وی تصریح کرد: البته نباید همه سکوها و شبکهها را متهم کرد، اما باید ظرفیت و کارکرد آنها را در مناسبات جدید قدرت و حکمرانی بهدرستی شناخت.
قواعد فقهی ظرفیت بررسی احکام فضای مجازی را دارند
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در ادامه با اشاره به مباحث فقهی مرتبط با فضای مجازی گفت: بر اساس کاربردها و عناصری که در فضای مجازی وجود دارد و با توجه به احکام گوناگون فقهی، میتوان از قواعد فقهی برای بررسی و استنباط احکام این حوزه استفاده کرد.
وی افزود: قواعد فقهی، زیرساختهای فقه هستند و خودشان فقه به معنای احکام جزئی نیستند، بلکه میتوانند در تولید احکام فقهی مورد استفاده قرار گیرند.
حجتالاسلام والمسلمین رشاد با بیان اینکه بخش قابل توجهی از قواعد فقهی قابلیت کاربرد در فضای مجازی را دارند، اظهار داشت: برخی قواعد، کاربرد عمومی دارند و در همه حوزهها قابل استفاده هستند و طبیعتاً در فضای مجازی نیز کاربرد پیدا میکنند.
وی ادامه داد: قواعدی مانند قاعده لاضرر و دیگر قواعد فقهی میتوانند در بررسی مسائل و آثار فضای مجازی مورد استفاده قرار گیرند؛ بهویژه آنکه فضای مجازی در مخدوش کردن مرزها، مناسبات و روابط اجتماعی و فرهنگی، آثار و کارکردهای گستردهای دارد.
حفظ هویت فرهنگی در فضای مجازی ضروری است
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به تأثیر فضای مجازی بر مرزهای فرهنگی و هویتی گفت: یکی از موضوعات مهم این است که مرزهای فرهنگی و هویتی افراد و جوامع مخدوش نشود و افراد بتوانند هویت خود را حفظ کنند.
وی افزود: اگر کسی به خارج از کشور مهاجرت کند، این موضوع به خودی خود به معنای ممنوع بودن هجرت نیست؛ بلکه بحث اصلی این است که در شرایط جدید، مرزها دیگر صرفاً جغرافیایی نیستند و مرزهای فرهنگی و هویتی نیز باید مورد توجه قرار گیرند.
حجتالاسلام والمسلمین رشاد تأکید کرد: از این قواعد میتوان استفاده کرد تا روشن شود که انسان و جامعه باید حد و مرزهایی برای حفظ هویت و استقلال فرهنگی خود داشته باشند و در فضای مجازی نیز این مسئله باید مورد توجه قرار گیرد.
مدیران متشرع موظف به اجرای قوانین هستند
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مسئولان و مدیران کشور گفت: مسئولان و مدیران ما نوعاً متدین و متشرع هستند و نباید بدون دلیل افراد را متهم یا بیجا تقدیس کنیم.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: نباید تصور کنیم هر کسی که مدیر یک دستگاه یا وزیر شد، مجتهد است و در همه مسائل باید وارد بحث نظری شود؛ همانطور که نباید از سوی دیگر تصور کنیم این افراد نسبت به مسائل دینی بیگانه هستند. در مجموع، غالب مسئولان کشور متدین و معتقد هستند.
وی ادامه داد: پیام این همایش برای مدیران و تصمیمگیران کشور این است که اگر متشرع هستید، باید فضای مجازی را مدیریت کنید و مصوبات نهادهای مسئول را اجرا کنید.
حجتالاسلام والمسلمین رشاد تصریح کرد: اگر در حوزه هوش مصنوعی، سازمان ملی هوش مصنوعی تصویب شده است، باید برای اجرای آن اهتمام داشته باشید و اگر مجلس شورای اسلامی در حوزه فضای مجازی قانونی تصویب و ابلاغ کرده است، اجرای آن مورد توجه قرار گیرد.
تخلف آگاهانه از قوانین، از منظر شرعی قابل توجیه نیست
وی با تأکید بر لزوم رعایت قوانین گفت: مدیران و مسئولان شرعاً موظف هستند قوانین مصوب نهادهای قانونی را رعایت کنند و تخلف آگاهانه از قوانین، با وجود شرایط لازم، معصیت محسوب میشود.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: اگر مدیری در ادارهای مسئول است و قانون مصوب را رعایت نمیکند، نمیتوان صرفاً با توجه به ظاهر دینداری او، این مسئله را نادیده گرفت.
وی ادامه داد: عدالت نیز در اینجا مورد توجه است؛ همانگونه که در فقه درباره عدالت برخی صاحبان منصب مانند رهبر عادل و قاضی بحث میشود، رفتار و عملکرد مسئولان نیز باید با موازین شرعی و قانونی سازگار باشد.
حجتالاسلام والمسلمین رشاد خاطرنشان کرد: تقلب و تخلف از قوانین و مقرراتی که از سوی نهادهای قانونی کشور، از جمله مجلس شورای اسلامی، مجمع تشخیص مصلحت نظام و شورای عالی امنیت ملی در جایگاه قانونی خود تصویب میشوند، باید مورد توجه قرار گیرد و مسئولان متشرع باید به آنها عمل کنند.
حکم حکومتی با فتوا تفاوت دارد
وی در پایان با اشاره به رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اظهار داشت: وقتی ولی امر و رهبر جامعه اسلامی حکمی حکومتی صادر میکند، این حکم با فتوا متفاوت است و تخلف از حکم حکومتی، از نظر شرعی جایز نیست.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تأکید کرد: امیدواریم با رعایت این مسائل و توجه جدی به مبانی فقهی و قانونی، مدیریت و تنظیمگری فضای مجازی در کشور به شکل مطلوبتری دنبال شود.
انتهای پیام /
نظر شما