دکتر محمد محمدرضایی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه با اشاره به لزوم آسیب شناسی بحث نخبگان در کشور از زوایای گوناگون مساله ابراز داشت: نخبهای که خلاقیت، استعداد و نبوغ دارد اما با این حال به کشورش پشتپا زده و اقدام به مهاجرت نموده و استعداد و توانمندی خویش را برای دیگر کشورها بکار میگیرد، مشخص است که بهلحاظ فرهنگی چنین کاری مشکل دارد و لذا متولیان بحث نخبگان باید برای علاج این قضیه، برنامهی دقیق فرهنگی ارایه دهند.
وی افزود: بنده معتقدم که در این عرصه کمکاریهایی صورت گرفته و فردای قیامت خدای متعال از مسئولان مربوطه سؤال خواهد کرد که چرا نخبگان را در حوزه مسائل فرهنگی، اعتقادی و... رشد ندادید؟
لزوم تلاش برای به فعلیت رسیدن استعداد نخبگان
وی همچنین گفت: قبل از هر چیز باید بدانیم نخبه به کسی می گویند که واجد استعداد، نبوغ، توانایی و فضیلت خاصی در یکی از رشتههای علمی، هنری، ورزشی، جهادی و... است و این استعداد به فعلیت رسیده باشد، بهگونهای که جامعه از آن استعداد و نبوغ بهرهمند شده باشد. حال این استعداد و توانایی را خداوند به برخی از افراد اعطا میکند و نسبت به آنها عنایت خاصی دارد که لازم است چنین استعدادهایی شناسایی، هدایت و حمایت شود تا بتواند به فعلیت برسد.
محمدرضایی ادامه داد: در عین حال باید توجه داشت که از لحاظ علمی ممکن است انسانی دارای پیشرفت باشد و در مقاطع بالاتر تحصیل کند و به مدارک دکتری یا فوق دکتری رسیده باشد. حال از لحاظ طی کردن این مراحل و دریافت مدارک، بی شک دارای توانایی و استعداد بوده است. از طرفی خداوند متعال نیز به آن شخص قدرت حافظه، صبر و بردباری به او عنایت نموده و لذا در یک حد شاید بتوانیم او را یک نخبه بدانیم؛ اما نخبه مد نظر ما این است که دارای یک خلاقیت خاصی باشد.
وی همچنین توضیح داد: ببینید فرد ممکن است از حافظه خوبی برخوردار باشد، اما با این حال هیچ ابتکار و خلاقیتی در طول عمر خود به انجام نرسانده باشد و صرفاً از یک سطح علمی بالایی برخوردار باشد. لذا اگر شخصی علاوه بر سطح علمی، دارای خلاقیت، ابتکار و نظریهپردازی در رشته خویش باشد، بهمعنای واقعی کلمه نخبه به شمار میرود و جامعه میتواند از این استعداد استفاده لازم را در مسیر اهداف متعالی خود داشته باشد.
خلاقیت و نوآوری؛ شرط لازم در مسیر نخبگی
وی گفت: از این رو بنده معتقدم به صرف اینکه کسی در مقاطع بالای تحصیلی قرار بگیرد، در زمره نخبگان واقعی قرار نمیگیرد. مثلاً امروزه کسی از دانشگاه دکتری میگیرد و فارغالتحصیل میشود؛ قطعاً نخبه مدنظر ما نیست، ولی اگر همین فرد فارغالتحصیل شده در شرکتهای دانشبنیان دارای خلاقیت و ابتکاری داشتهباشد که جامعه از آن استفاده میکند، نخبه است. به عنوان مثال در قضیه کرونا در سال های گذشته مشاهده کردیم که دانشمندان جوان ما تلاش کردند و واکسن و داروهای متناسب با این ویروس را تولید کردند که نام نخبه را میتوان بر این دانشمندان اطلاق کرد.
عضو هیئت علمی دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران در پاسخ به این سوال که نهادهایی همچون خانواده و نیز نظام آموزشی و فرهنگی چه نقشی در نخبهپروری و شناساندن نخبگان جامعه دارند، ابراز داشت: به هر حال در این زمینه همه وظیفهداریم، اعم از خانواده، مسئولان آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و بهطور کلی مدیران کشور که باید اقدام به شناسایی نخبگان کنند و زمینه حمایت از آن ها را فراهم کنند، ضمن آن که باید دانست یکی از الزامات حمایت عملی از نخبگان، تلاش در مسیر توانمندسازی هر چه بیشتر آنهاست.
لزوم توجه به همه جوانب و ابعاد نخبگی
وی افزود: البته ناگفته نماند که نخبه ما نیز باید در همه ابعاد نخبه باشد و اینطور نمیشود که مثلاً فردی در حوزه علم نخبه باشد، اما در حوزه اخلاق نخبه نباشد. به همین خاطر باید گفت که یک فرد باید همراستای هم در جهات مختلف بتواند مورد توجه جامعه قرار گیرد. اگر نگاه کنیم مثلاً یک فردی در حوزه صنعت، علم و... نخبه باشد، اما خداییناکرده اگر عِرق ملی به کشور نداشتهباشد یا در جهت استقلال کشور گام بر ندارد یا بهلحاظ اعتقادی مشکل داشتهباشد، شاید ضرر این شخص بیشتر از نفع آن باشد.
وی اضافه کرد: آنچه مهم است این که ما باید نخبه را شناسایی، هدایت و حمایت کنیم و سپس دست او را بگیریم تا فرد مفیدی برای جامعه واقع شود. نخبه ما علاوه بر خلاقیت و استعدادی که دارد، باید مظهر ادب، اخلاق و دلسوزی برای نظام و استقلال کشور باشد. انشاءالله که ما بتوانیم به وظایف خودمان جامعه عمل بپوشانیم.
تیزبینی و آینده نگری سکاندار حکیم انقلاب
محمدرضایی همچنین بیان داشت: رهبر معظم انقلاب، این حکیم الهی و دوراندیش ما چند سال پیش بر این نکته مهم و کلیدی تأکید فرمودند که دانشآموزان از همان ابتدا نخبگیشان باید مورد توجه قرار گیرد و نسبت به شناسایی و هدایت آنها تلاش شود و لذا بنده معتقدم که مسئولان ما در این راستا باید از نظام آموزش و پرورش به این مساله بها بدهند و برایش برنامه ریزی کنند، ضمن آن که در ادامه همچنین باید در دانشگاه نیز نخبگان را شناسایی و هدایت درست کنیم تا ان شاءالله ثمره و بهره آن عائد نظام مقدس جمهوری اسلامی و کشور عزیزمان شود.
وی در خاتمه سخنان خود با بیان این که نخبه حوزوی و دانشگاهی به طور خاص باید مظهر عقلانیت، ادب و اخلاق باشد، گفت اگر ما میخواهیم تحولی به وجود بیاوریم، باید اولاً بهگونهای سخن بگوییم که تأثیر داشتهباشد و به شیوهی مؤدبانه آن را بیان کنیم تا یک الگو واقع شویم. پیامبر اکرم(ص) الگوی ماست. «لَقَد کانَ لَکُم فی رَسولِ اللَّهِ أُسوَةٌ حَسَنَةٌ» امامان معصوم (ع)، عالمان و دانشمندان الگوی ما هستند و لذا برای الگو بودن باید تأسی به رهبران الهی، پیامبر اکرم (ص) و دیگر بزرگان داشتهباشیم. پیامبر اکرم (ص) دارای خُلق عظیم بودند و می فرمودند که من آمدهام تا مکارم اخلاق را به إکمال برسانم. لذا چنین اقداماتی باید توأم با اخلاق و رفتار مؤدبانه و متخلقانه باشد، چرا که انسان با اخلاق خوب و عقلانیت میتواند کارهای بسیاری را انجام دهد.
نظر شما