دعای ایام البیض، سفیدی دوباره روح است

حجت‌الاسلام و المسلمین محمدامین براتی، از اساتید مدرسه علمیه امام حسن عسکری (ع) شهرستان آمل، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به فرارسیدن «ایام البیض» اظهار داشت: این اوقات، تنها به معنای شب‌های روشن و اوقاتی با ماه کامل نیست، بلکه نماد و مجرایی برای آن است که انسان پس از گرفتار شدن در ظلمت گناه، بار دیگر چهره‌اش سفید و روحش به صفای نخستین بازگردد.

وی افزود: در روایات آمده که حضرت آدم (ع) پس از ارتکاب به آن ترک اولی، دچار تاریکی و ظلمت شد. سپس به فرمان الهی، روز سیزدهم را روزه گرفت و یک‌سوم تاریکی از او زدوده شد. با روزه چهاردهم، یک‌سوم دیگر برطرف گردید و نهایتاً با روزه پانزدهم، حقیقت وجودی آن حضرت کاملاً سفید و نورانی شد. بنابراین، «ایام البیض» یعنی روزهای سفیدی. روزهایی که صورت انسان کامل، پس از آلودگی به سیاهی گناه، دوباره سفید می‌شود.

تفسیر دعای «یا ذالجلال و الاکرام» و حرکت دست

استاد مدرسه علمیه امام حسن عسکری (ع) آمل در ادامه به شرح بخشی از ادعیه این ایام پرداخت و گفت: در این دعا می‌خوانیم «یا ذالجلال والاکرام یا ذالمن و القول حرم شیبتی علی النار». برخی از بزرگان ما فرموده‌اند که حرکت دست در حین خواندن این فراز، در حقیقت یک نوع «فرهنگ» از جامعه آن روز عرب بوده که نشانه‌ای از تذلل و تواضع در برابر ذات اقدس الهی است. البته ممکن است این رفتار در فرهنگ امروز ما مرسوم نباشد، همان‌طور که در برخی فرهنگ‌ها برای نشان دادن تواضع، کلاه از سر برمی‌دارند.

وی بیان کرد: اینکه در پایان دعا می‌گوییم «حرم شیبتی علی النار» و دست را حرکت می‌دهیم، شاید اشاره‌ای است به مشاهده واقعی آن آتش توسط اولیای الهی. یعنی امام صادق (ع) وقتی این دعا را می‌خواند و با انگشت سبابه اشاره می‌فرمود، آن آتش را که هم‌اکنون در پس پرده این عالم وجود دارد، مشاهده می‌کرد و این حرکت، اشاری به آن مشاهده حضوری بود».

مراحل کمال انسان از نفس تا «سر»

حجت‌الاسلام براتی با اشاره به مراتب سیر انسان سالک الی‌الله، به بیان عرفانی مرحوم علامه حسن‌زاده آملی پرداخت و گفت: عرفای بزرگوار ما فرموده‌اند انسان کامل کسی است که هفت شهر عشق را طی کند. انسان سالک از مرتبه «نفس» آغاز می‌کند، جایی که باید همت بر حلال‌خواری و پاکی باشد. سپس با عقل‌گرایی و تفکر، به مرتبه «عقل» صعود می‌کند. پس از آن، با عبادت و ذکر به «روح» می‌رسد که مؤمنان راستین دارای «روح الایمان» می‌شوند و کشف و شهودهایی برایشان رخ می‌دهد.

وی ادامه داد: مراتب بعدی، «سر» و سپس «خفی» و «اخفا» است که مختص انبیای اولوالعزم است و اسراری است که حتی دیگر اولیای الهی نیز به کنه آن راه ندارند. نهایت این سیر، حقیقت محمدیه(ص) است که جز وجود مقدس امیرالمؤمنین علی(ع)، هیچ کس حتی هیچ پیامبر اولوالعظمی نیز به آن مرتبه نرسیده است. جبرئیل امین هم گفت: «اگر یک قدم فراتر بگذارم، خواهم سوخت».

استاد مدرسه علمیه امام حسن عسکری (ع) تأکید کرد: علم و درک ما از مفاهیمی چون جهنم یا بهشت، محدود به ذهن و الفاظ ماست. اما علم ائمه (ع) علم حضوری و مشاهدۀ حقایق است. ما باید از مقام آن بزرگواران درک صحیحی داشته باشیم و خود را با آنان قیاس نکنیم.